IV SAB/Wa 152/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (radcy prawnego) w sprawie ze skargi M. L. na bezczynność Rektora [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na postępowanie kanclerza uczelni postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. M. L. w dniu 17 listopada 2014 r. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. We wniosku podał, że jest osobą długotrwale bezrobotną i utrzymuje się "z pomocy charytatywnej – ok. 200 zł. na miesiąc, rzeczowej i żywnościowej", nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2014 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia dodatkowych dokumentów tj.: . a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego); b) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzające, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; c) oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić: skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, utrzymanie mieszkania, czy skarżący uzyskuje środki finansowe za wykonywanie prac dorywczych, sezonowych, z tytułu umów o dzieło, zlecenia - jeżeli tak, to jakie środki uzyskał z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, skąd (z jakiej instytucji) skarżący otrzymuje pomoc rzeczową i żywnościową, o której mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy (należy przedłożyć oświadczenie darczyńcy (-ów) w tej sprawie) oraz czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej - jeżeli tak to należy nadesłać kopię decyzji o przyznaniu świadczenia. Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2014 r., sporządzonym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczył, że zarządzenie o wezwaniu do złożenia dodatkowych dokumentów "jest nadmierne" i "niesprawiedliwe". W związku z tym nie przedłożył żadnych oświadczeń i dokumentów. Stwierdzono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu takiej pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Referendarz stwierdza, że o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej przez prawo współpracy skarżącego w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że poniesienie kosztów sądowych tej sprawy zachwieje jego sytuacją materialną i bytową w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Trzeba tymczasem podkreślić, że prawo pomocy nie może zostać przyznane jeżeli nie ma pewności, że strona wnioskująca o tę pomoc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub pełnych (prawo pomocy w zakresie częściowym) kosztów postępowania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 ustawy. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów), niemniej skutkuje to niekorzystnym dla niej załatwieniem wniosku, a brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12 dostępne na stronie: www.orzecznia.nsa.gov.pl). Reasumując, uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GZ 76/14, LEX nr 1459920). Na koniec podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.