IV SAB/Wa 161/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L. na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowania w przedmiocie spłaty należności niepodlegających umorzeniu postanawia odrzucić skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do rozpoznania według właściwości miejscowej sprawę ze skargi M. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie spłaty należności niepodlegających umorzeniu. Z treści pisma z dnia 9 kwietnia 2014 r., w którym M. L. wniosła przedmiotową skargę, a także odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w R. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wynika, że skarżąca żąda stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, w której Zakład wydał wskazaną decyzję z dnia [...] marca 2014 r. Kwestionuje ona w szczególności zawarty w tej decyzji (pkt II) warunek umorzenia wymienionych w niej należności w postaci spłaty należności niepodlegających umorzeniu. Strona opiera wniosek skargi o art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Żąda ponadto umorzenia składek, które są "zaległe" zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zasądzenia za przewlekłość kwoty 20.000 zł. Organ administracji wniósł o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184). Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa. W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 1 i 2 ppsa stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a)pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a Z kolei zgodnie z art. 3 § 3 ppsa, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Pozytywne określenie właściwości oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 ppsa oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 ppsa. A contrario skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 ppsa, oczywiście ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz powołanej już zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji). Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżąca błędnie, jako podstawę wniosku skargi (stwierdzenie przewlekłości postępowania) powołuje przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Wskazana ustawa nie ma bowiem zastosowania do postępowań prowadzonych przez organy administracji – w tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W myśl art. 1 ust. 1 reguluje ona zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze. Zgodnie z art. 1 ust. 2 przepisy ustawy stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Właściwość sądów administracyjnych w sprawach ze skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach rozstrzyganych w prawnej formie decyzji administracyjnej nie wynika zatem ze wskazanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., a z powołanych wyżej art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ppsa. Mając to na względzie należy jednakże zauważyć, że kwestionowaną przez skarżącą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w R. z dnia [...] marca 2014 r., w której to decyzji – jak wynika z treści skargi – M. L. - upatruje okoliczności uzasadniających żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania, wydano na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). W świetle natomiast art. 1 ust. 16 w zw. z art. 1 ust. 8 i ust. 13 tej ustawy od decyzji o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, a także od decyzji określającej warunki umorzenia, przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w art. 83 ust. 2, 3 i 5-7 ustawy wymienionej w ust. 1 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), zatem w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Przywołana regulacja przewiduje więc, że w sprawach z zakresu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 1 powoływanej ustawy, właściwe są sądy powszechne. Sprawy te – jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - należą do spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego). W tej sytuacji sąd administracyjny nie ma kompetencji do kontroli wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek, ani decyzji określającej warunki umorzenia. W konsekwencji sąd administracyjny nie może również orzekać, co do przewlekłego prowadzenia postępowania w tych sprawach. Należy przypomnieć, że z treści pisma z dnia 9 kwietnia 2014 r. wynika, że skarżąca wniosła również odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. Jak pełnomocnik organu podał w odpowiedzi na skargę, odwołanie wraz aktami sprawy zostało przekazane temu Sądowi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę przekazaną mu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - uznał skargę M. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania za niedopuszczalną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.