IV SAB/Wa 162/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w S. na bezczynność Starosty S. w przedmiocie podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] w S. (dalej jako "Stowarzyszenie") wniosło skargę na bezczynność Starosty S. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie stwierdziło, że nie wykazuje dochodów dlatego też nie posiada środków na pokrycie zobowiązań. W rubrykach dotyczących wysokości kapitału zakładowego, wartości środków trwałych, wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy, stanu rachunków bankowych Stowarzyszenie wpisało: "Nie dotyczy". Zarządzeniem z dnia 25 listopada 2014 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - udzielenie informacji jakie działania podejmuje wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację swoich zadań statutowych, (w przypadku pobierania składek – do nadesłania uchwały o ustaleniu wysokości składek członkowskich) - udzielenie informacji ilu członków liczy Stowarzyszenie, - nadesłanie sprawozdania finansowego Stowarzyszenia za rok 2013 a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2014 W piśmie z dnia 4 grudnia 2014 r. Stowarzyszenie poinformował, że: - nigdy nie podejmowało działań w celu gromadzenia środków finansowych i nie pobierało składek członkowskich, jest organizacją non profit i działa całkowicie społecznie; - liczy 62 członków; - nie musi składać corocznych sprawozdań finansowych. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem rejestrowym. Zatem, zgodnie z art. 33 i 34 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także może prowadzić działalność gospodarczą. Z przedłożonego przez stowarzyszenie Statutu wynika, że prowadzi ono działalność gospodarczą (§ 8 statutu), a jego majątek stanowią fundusze, nieruchomości , ruchomości i inne prawa (§ 38 statutu), a na fundusze składają się: składki członkowskie, wpływy z działalności statutowej i gospodarczej, dotacje i subwencje, zapisy i darowizny. Tymczasem w piśmie z dnia 4 grudnia 2014 r. Stowarzyszenie podało, że nigdy nie podejmowało działań w celu gromadzenia środków finansowych i nie pobierało składek. W ocenie referendarza sądowego całkowite odstąpienie przez Stowarzyszenie od gromadzenia środków pozwalających na realizację celów statutowych (w tym występowanie przed sądami - § 7 pkt 3 statutu), nie uzasadnia przyznania temu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Stowarzyszenie uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. Podkreślić w tym miejscu należy, że organizacje społeczne nie mogą skutecznie domagać się pokrycia kosztów działalności statutowej przez państwo w sytuacji, gdy nie wykazują żadnej własnej aktywności celem zwiększenia przychodów. Bezczynność Stowarzyszenia w tym zakresie świadczy o braku należytej staranności lub też wręcz o celowym braku zamiaru ponoszenia obciążenia finansowego związanego z działalnością statutową. Niewątpliwie odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele oraz jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości funduszy na funkcjonowanie. Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Stowarzyszenie nie gromadzi żądnych środków na swą statutowa działalność, (w tym nie pobiera składek od swoich członków), nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. W rozpatrywanej sprawie z całą pewnością okoliczność ta nie została przez Stowarzyszenie wykazana. W tej sytuacji uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.