IV SAB/Wa 168/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Otylia Wierzbicka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. M. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w W. w przedmiocie nadzoru administracyjnego postanawia: odrzucić skargę. W dniu 24 października 2007 r. Prezes Sądu Okręgowego [...] w W. przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę E. M. z dnia 26 września 2007 r. Skarżąca podniosła, że przewlekłość postępowania cywilnego, którego jest stroną, w sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym [...], sygn. akt II NS 171/06, jest spowodowana brakiem nadzoru, czy też nienależytym sprawowaniem nadzoru przez Prezesa Sądu Okręgowego [...], którego Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2006 r. zobowiązał do sprawowania nadzoru administracyjnego nad przedmiotowym postępowaniem. Prezes Sądu Okręgowego, w ocenie skarżącej, nie podejmował działań zapewniających sprawność i prawidłowość czynności w postępowaniu II NS 171/06, do czego zobowiązują go przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2002 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów powszechnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1564 ze zm.). A zatem, zdaniem skarżącej, Prezes Sądu Okręgowego pozostaje w bezczynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., nie podejmując czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej obowiązków wynikających z przepisów prawa , tj. w przypadku, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 powołanej ustawy P.p.s.a. Skarżąca wniosła o zobowiązanie Prezesa Sądu Okręgowego [...] w W. do sprawowania prawidłowego nadzoru administracyjnego, podejmowania bezzwłocznych działań niedopuszczających do rażących uchybień oraz wyciągania konsekwencji w przypadku naruszania dyscypliny przez pracowników sądu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Prezes Sądu Okręgowego podniósł, że nie pozostaje w bezczynności w żadnym z wypadków określonych w art. 3 pkt 1 – 4a P.p.s.a., a zatem przedmiotowa skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Podkreślono ponadto, że skoro skarżąca zarzuca trwającemu postępowaniu cywilnemu przed sądem rejonowym nieuzasadnioną zwłokę, to przysługuje jej skarga w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpatrując niniejszą sprawę, należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 184 zdanie 1 Konstytucji RP, sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 3 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. W rozpatrywanej sprawie skarżąca zarzuciła Prezesowi Sądu Okręgowego bezczynność w zakresie sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów. W jej ocenie jest to bezczynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 4 P.p.s.a., tj. bezczynność polegająca na niepodjęciu czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej obowiązków wynikających z przepisów prawa – ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów. Oceniając powyższe zarzuty, należy w pierwszej kolejności wskazać, że w doktrynie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006, s. 29-30) prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela, że akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy: 1) nie mogą mieć charakteru decyzji lub postanowienia, wydawanych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1- 2 P.p.s.a.; 2) muszą mieć charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność; 3) muszą być skierowane do indywidualnego podmiotu; 4) muszą mieć charakter publicznoprawny; 5) muszą "dotyczyć" uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Czynności nadzoru administracyjnego nad działalnością sądów sprawowane przez prezesa sądu, nie spełniają wyżej wymienionych kryteriów. Opisana przez skarżącą sprawa należy do kategorii spraw, o których mowa w rozdziale 5: "Nadzór nad działalnością administracyjną sądów" (art. 37 i nast.) ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Według tych przepisów, m. in. prezesi sądów mają prawo wglądu w czynności sądów, a w razie stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności postępowania sądowego, mogą zwrócić na nie na piśmie uwagę i żądać usunięcia skutków tego uchybienia, nie wkraczając oczywiście w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli (art. 37 § 1 i §4, art. 39 powołanej ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych). Czynnością z zakresu nadzoru nad działalnością administracyjną sądów jest w szczególności badanie toku i sprawności postępowania w poszczególnych sprawach (art. 38 § 1 pkt 3 ustawy). Natomiast w przypadku uchybień prezesa sądu w zakresie sprawowania przysługującego mu nadzoru, Minister Sprawiedliwości sprawujący zwierzchni nadzór nad działalnością administracyjną sądów powszechnych, może zwrócić prezesowi sądu uwagę na piśmie (art. 9 i art. 37 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych). Działania podejmowane w trybie nadzoru nad działalnością administracyjną sądów na podstawie wyżej powołanych przepisów (zwracanie uwag na piśmie, żądanie usunięcia skutków uchybień), nie należą do czynności podejmowanych na wniosek stron uczestniczących w postępowaniach sądowych. W tym zakresie inicjatywa podejmowania stosownych działań z zakresu nadzoru należy do prezesa sądu lub Ministra Sprawiedliwości jako jego ustawowa kompetencja. Nie wyklucza to oczywiście podejmowania stosownych działań w wyniku uzyskania informacji również od osób uczestniczących w takich postępowaniach, niezadowolonych z ich przebiegu. Składanie takich informacji lub wnioskowanie o podjęcie określonych czynności z zakresu nadzoru nad działalnością administracyjna sądów nie ma jednak charakteru prawnie wiążącego dla organów sprawujących nadzór. Nadzór sprawowany przez prezesów sądów i Ministra Sprawiedliwości ma charakter wewnętrznej relacji prawnej pomiędzy tymi organami a sędziami lub pracownikami sądów powszechnych i to jedynie w obszarze ich działalności administracyjnej (nie orzeczniczej). Wewnętrzny charakter czynności nadzoru nad działalnością administracyjną sądów nie daje podstaw do uznania ich za akty lub czynności z zakresu administracji publicznej o charakterze zewnętrznym, kształtującym w jakikolwiek sposób prawa lub obowiązki osób uczestniczących w postępowaniach sądowych. Omawiane czynności z zakresu nadzoru nie pozostają w jakiejkolwiek relacji prawnej z prawami lub obowiązkami podmiotów w sferze administracji publicznej, a zatem nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. Mając więc na uwadze treść pkt 8 art. 3 § 2 P.p.s.a., również niepodjęcie omawianych czynności – a więc "bezczynność" organu w tym zakresie, pozostaje poza zakresem tej kontroli. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)., orzekł jak w sentencji.