IV SAB/Wa 182/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Z. na przewlekłość Rzecznika Praw Dziecka w udzieleniu odpowiedzi na stawiane pytania postanawia odrzucić skargę. E. Z. w piśmie z dnia 19 lutego 2015 r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przewlekłość Rzecznika Praw Dziecka w zakresie udzielenia odpowiedzi na szereg postawionych przez nią pytań, dotyczących w szczególności odpowiedzialności za gwałt, urodzenia dziecka, prawa do alimentów. Skarżąca powołała się na ustawę z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Zażądała stwierdzenia przewlekłości postępowania, a także: 1) udzielenia przez Sąd wyczerpujących odpowiedzi na stawiane przez nią pytania; 2) zdyscyplinowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w celu wypłacenia alimentów; 3) zasądzenia na mocy ustawy wyznaczonej kwoty za przewlekłość w zakresie udzielenia odpowiedzi na stawiane przez nią pytania. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Dziecka wniósł o jej odrzucenie ze względu na brak kognicji sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184). Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa. W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 1 i 2 ppsa stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a)pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a Z kolei zgodnie z art. 3 § 3 ppsa, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Pozytywne określenie właściwości oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 ppsa oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 ppsa. A contrario skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 ppsa, oczywiście ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz powołanej już zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji). Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że powołana przez skarżącą ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) nie ma zastosowania do postępowań prowadzonych przez organy administracji. W myśl art. 1 ust. 1 reguluje ona zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze. Zgodnie z art. 1 ust. 2 przepisy ustawy stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Właściwość sądów administracyjnych w sprawach ze skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji wynika jednak z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 – 4a ppsa. Tym niemniej, ponieważ Rzecznik Praw Dziecka nie wydaje aktów, ani nie podejmuje czynności, o których mowa art. 3 § 2 pkt 1 – 4a, to jego działalność nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Wspólną cechą wszystkich prawnych form działania wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a jest ich jednostronny i indywidualny charakter, a także ścisły i bezpośredni związek pomiędzy działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji publicznej a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Wszystkie te cechy pozwalają przypisać działaniu organu przymiot "władczości", będącej konstytutywną cechą każdej prawnej formy działania administracji, która podlega kontroli sądu administracyjnego. Analiza przepisów ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. Nr 6, poz. 69 ze zm.) prowadzi do wniosku, że nie ma on umocowania do stosowania środków władczych (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt I OZ 1623/06. Niepublikowane). Zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy Rzecznik stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców. Stosownie do treści art. 3 ust. 1 i 2 w sposób określony w powołanej ustawie, podejmuje on działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości oraz podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. W świetle natomiast art. 9 powoływanej ustawy Rzecznik podejmuje działania przewidziane w ustawie z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę w szczególności informacje pochodzące od obywateli lub ich organizacji, wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka (ust. 1). Powiadamia osobę lub organizację, która zgłosiła informację o naruszeniu praw lub dobra dziecka, o zajętym przez siebie stanowisku, a w przypadku podjęcia działania - o jego skutkach (ust. 2). Z przywołanych regulacji wynika, że przepisy ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka nie wyposażyły obywateli w środki prawne pozwalające wymusić podjęcie działań przez ten organ. To zaś powoduje, że skarga na zaniechanie (bezczynność, czy też przewlekłość) Rzecznika Praw Dziecka jest niedopuszczalna. Tylko na marginesie należy zauważyć, że z odpowiedzi udzielonej przez Rzecznika Praw Dziecka na skargę E. Z. wynika, że ustosunkował się on do wniosku skarżącej w piśmie z dnia 6 października 2014 r., prawidłowo informując, że zgłoszona przez nią sprawa nie mieści się w kompetencjach Rzecznika Praw Dziecka, ponieważ dotyczy osoby dorosłej. Sąd rozpatrujący przedmiotową skargę na przewlekłość Rzecznika Praw Dziecka – wbrew oczekiwaniu skarżącej – nie ma też kompetencji do: 1) zasądzenia wyznaczonej kwoty za przewlekłość; 2) zdyscyplinowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. do wypłacenia świadczeń; 3) udzielenia odpowiedzi na pytania skarżącej kierowane do Rzecznika Praw Dziecka. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 58 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.