IV SAB/Wa 198/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie przedłużenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego postanawia odrzucić skargę. K. B. w piśmie z dnia 27 sierpnia 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłość prowadzonego przezeń postępowania w sprawie zawieszenia postępowania, wszczętego wnioskiem o przedłużenie świadczenia rehabilitacyjnego. Skarżąca wniosła o niezwłoczne zobowiązanie organu do wydania postanowienia w związku z jej zażaleniem na postanowienie z dnia [...] czerwca 2012 r., zawieszające postępowanie w sprawie przedłużenia świadczenia rehabilitacyjnego. K. B. dołączyła do skargi kserokopię postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia [...] czerwca 2012 r., którym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 oraz art. 83b ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zawieszono postępowanie z jej wniosku z dnia 25 stycznia 2012 r. o przedłużenie świadczenia rehabilitacyjnego, a także zażalenie z dnia [...] lipca 2012 r. na to postanowienie. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej odrzucenie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt III SAB/Lu 28/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184). Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa. W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 1 i 2 ppsa stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a)pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a Z kolei zgodnie z art. 3 § 3 ppsa, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Pozytywne określenie właściwości oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 ppsa oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 ppsa. A contrario skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 ppsa, oczywiście ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz powołanej już zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji). Jak wynika z akt sprawy przedmiotem postępowania, w którym wydano kwestionowane przez skarżącą postanowienie z dnia [...] czerwca 2012 r. jest przedłużenie jej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Świadczenie to jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze zm.). W świetle art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do treści art. 83 ust. 2 powołanej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl natomiast art. 83 ust. 3 ustawy odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Zgodnie zaś z art. 83b ustawy, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję (ust. 1). Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje (ust. 2). Powołane wyżej przepisu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne (zob. też np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 1464/11. Lex nr 1126329). Z wyjątkami wynikającymi z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą więc do zakresu spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego). W tej sytuacji sąd administracyjny nie ma kompetencji do kontroli wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w przedmiocie ustalenia uprawnienia do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, ani do kontroli - niezaskarżalnych zażaleniem - postanowień "incydentalnych" wydanych w toku postępowania prowadzonego przez Zakład. W konsekwencji sąd administracyjny nie może również orzekać, co do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w tych sprawach. Ochrony przed ewentualną opieszałością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona powinna szukać w powołanym wyżej art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę K. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania w zakresie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie z dnia [...] czerwca 2012 r. o zawieszeniu postępowania, za niedopuszczalną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.