IV SAB/Wa 20/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego złożonego w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wa 20/17 ze skargi Z. B. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku, w związku ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20/17 (SNP 8/18), z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20/17 (SNP 9/18) i z dnia 27 marca 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20 /17 (SNP 10/18) postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. B. w piśmie z dnia 24 kwietnia 2018 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20/17, z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20/17 i z dnia 27 marca 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 20/17. Ponieważ w skardze zawarł wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w piśmie z dnia 9 maja 2018 r. wezwano go do uzupełniania braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF. W dniu 17 maja 2018 r. skarżący złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 7.2.1. - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2. - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe i nr 8 - stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubryce nr 10 formularza wniosku podał, że osiąga dochód z emerytury w wysokości 837,87 zł miesięcznie. W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni 90 m2 (w tym mieszkanie o powierzchni około 12 m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem, ale obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3.), że ma bardzo duże wierzytelności, które są przedmiotem postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z. B. stwierdził, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że jak dotąd komornicy masowo umarzali postępowania egzekucyjne, jednakże inne nadal – zupełnie niesłusznie – prowadzą. Dalej podał, że nigdy nie dostał żadnych zapomóg. Stwierdził, że wydatki ma, jak każdy, na średnim poziomie utrzymania, zaś wydatki na skutki powodzi w 2010 r. są ogromne. Nadmienił, że nie był ubezpieczony od 2004 r., a leki kupował bez recepty. Oświadczył, że płaci rachunki za energię elektryczną, ma własne szambo, wodę z własnej studni i własny opał. Podał również, że ma ogromne zadłużenie, ponieważ pożyczał pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczając od jednego oddawał drugiemu, a zadłużenie rosło, z tym, że coś odrobi. Jak stwierdził, z powodu fikcyjnych sądów cywilnych ma inne spore zadłużenie, z tym, że nie wiadomo, kto komu i ile jest winien. Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 9 czerwca 2018 r. wezwano Z. B. do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan rodzinny i majątkowy, to jest do nadesłania: 1. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; 3. kopii dokumentów potwierdzających, że jest zadłużony oraz wskazujących, jaka jest kwota zadłużenia; 4. kopii dokumentu (dokumentów) potwierdzającego prowadzenie wobec niego egzekucji (np. zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu nieruchomości, postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego); 5. kopii dokumentów (np. potwierdzeń wpłat, potwierdzeń przelewów, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną; 6. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; 7. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 19 czerwca 2018 r., Z. B. oświadczył, że nie ma rachunków bankowych. Stwierdził, że osoby prywatne nie potwierdzą kwot wierzytelności, które są bardzo wysokie. Wskazał, że dołącza kilka dokumentów z postępowań komorniczych i oświadczył, że pism od komorników, izb skarbowych, czy innych wierzycieli nawet nie czyta, bo to oni są mu winni. Podał, że organ nie pobiera podatków "z takiej powierzchni gruntu". Stwierdził, że nie rozumie wezwania o zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej, ponieważ za "dziadowaniem" po pomoc społeczną nie chodzi. Skonstatował, że w gruncie rzeczy kwota żądana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny tytułem opłaty od skargi nie jest tak duża, ale w grę wchodzi przymus adwokacki. Do pisma z dnia 19 czerwca 2018 r. skarżący dołączył kopie: pocztowego przekazu pieniężnego emerytury z kwietnia bieżącego roku (837,87 zł); zawiadomień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]: z dnia [...] czerwca 2017 r. ([...]) i z dnia [...] lipca 2017 r. ([...]) o wszczęciu egzekucji, z dnia [...] listopada 2017 r. ([...]) o zajęciu wierzytelności; wezwań Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. ([...]) i z dnia [...] grudnia 2017 r. ([...]) do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury; zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2017 r. o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego; zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Odział w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o realizacji zajęcia. Wbrew temu, co stwierdził w piśmie z dnia 19 czerwca 2018 r., skarżący nie dołączył do niego faktur za energię elektryczną i internet. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Z. B. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazano, skarżący w większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku, wpisał "nie dotyczy". Tylko w rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majtku nieruchomym wymienił dom o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,56 ha, a ponadto wskazał (w rubryce nr 7.2.3.), że ma "bardzo duże" wierzytelności. W rubryce nr 10 formularza wniosku podał wprawdzie źródło dochodu w postaci emerytury, jednakże należy podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, zarówno wnioskodawcy, jak i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej Z. B. oraz zweryfikowania wiarygodności informacji podanych w tym zakresie przez skarżącego, w piśmie z dnia 9 czerwca 2018 r. zobowiązano go m.in. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (lit. f wezwania) oraz kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok (lit. e wezwania), a także kopii dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną (lit. e wezwania). Z. B. nie nadesłał żadnego z wymienionych dokumentów. Wezwanie do nadesłania kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego skwitował twierdzeniem, że organ nie pobiera podatków z takiej powierzchni gruntu, co nie może być uznane za przekonujące usprawiedliwienie zaniechania strony, chociażby w kontekście informacji podanych przez nią w rubryce nr 7.1 formularza wniosku, z których wynika, że w skład jej majątku nieruchomego wchodzi zarówno nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha, jak i dom o powierzchni 90 m2. Ponadto, zobowiązanie do nadesłania dokumentu pozwalającego zweryfikować, jakim majątkiem nieruchomym dysponuje skarżący, było uzasadnione okolicznościami, znanymi referendarzowi sądowemu z urzędu, powołanymi w uzasadnieniach postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SAB/Kr 16/17 i z dnia 21 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 106/16, w których wskazano m.in., że w latach ubiegłych Z. B. wykazywał majątek nieruchomy w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7,27 ha i domu o powierzchni 110 m2, a także, powołując się na postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. ([...]), podano, że skarżący był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości [...], dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...], jak również był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] (nr działki [...], [...]). Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie obejmującym nadesłanie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej, Z. B., stwierdził, że nie rozumie tego wezwania, ponieważ za "dziadowaniem" o pomoc społeczną nie chodzi. Wnioskodawca nie wykazał nawet, że podjął próbę uzyskania żądanego zaświadczenia, chociaż z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na nim spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie przedmiotowego żądania. Trzeba przy tym nadmienić, że wedle art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1827 ze zm.) wydanie zaświadczenia w sprawach świadczeń socjalnych oraz w sprawach załatwianych na podstawie przepisów o pomocy społecznej, przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przepisów o zatrudnieniu socjalnym oraz przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie podlega opłacie skarbowej. Z. B. nie złożył do akt sprawy także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną (lit. e wezwania), zawierając w piśmie z dnia 19 czerwca 2018 r. nieprawdziwe twierdzenie, że załącza faktury za energię elektryczną i internet. Dokumenty te byłyby natomiast pomocne w ustaleniu relacji pomiędzy wielkością środków pieniężnych, jakimi dysponuje wnioskodawca, a wysokością wydatków ponoszonych przez niego na konieczne utrzymanie. Opisana postawa skarżącego, który przedstawia niepełne i nieprecyzyjne dane o stenie majątkowym i rodzinnym, a następnie nie wykonuje należycie wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji, uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nienależyte wykonanie przez Z. B. wezwania z dnia 9 czerwca 2018 r. uniemożliwiło bowiem – już po raz kolejny - weryfikację jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz ustalenie, jakie są jego rzeczywiste możliwości płatnicze. O braku środków na poniesienie kosztów postępowania nie może natomiast świadczyć sam sobie fakt prowadzenia przeciwko Z. B. postępowań egzekucyjnych. Wskazuje on tylko na to, że wnioskodawca nie wywiązuje się terminowo z wymagalnych zobowiązań. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.