IV SAB/Wa 365/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2017 r., IV SAB/Wa 365/16 odrzucającego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia z dnia 31 marca 2017 r. w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia pomocy w ochronie wolności i praw postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wymienionego postanowienia. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wa 365/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia z dnia 31 marca 2017 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia z dnia 20 czerwca 2017 r. skarżący wniósł w piśmie z dnia 9 kwietnia 2018 r. osobiście przez siebie sporządzoną skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego postanowienia. Na postanowienie to skarżący również wniósł w ustawowym terminie zażalenie, które Sąd postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. odrzucił wobec nieuiszczenia należnego wpisu od niego pomimo wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 285a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Z powyższego wynika, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest szczególnym środkiem prawnym mieszczącym się w kategorii nadzwyczajnych środków zaskarżenia, bowiem przysługuje wyłącznie od prawomocnego orzeczenia. O takiej interpretacji powołanego przepisu świadczy również uzasadnienie projektu (nr druku: VI.2001) do ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196). Skarga taka również przysługuje od orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, jednakże ono także musi uzyskać walor prawomocności przed wniesieniem skargi i takie ukształtowanie zakresu skargi jest zgodne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 77/06 (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39; Dz. U. z 2008 r. Nr 59, poz. 367). Ten szczególny charakter skargi również wynika z tego, że uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie prowadzi do wyeliminowania z porządku prawnego zaskarżonego orzeczenia (za wyjątkiem wskazanym w art. 285k § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), bowiem Sąd uwzględniając skargę, ogranicza się jedynie do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem. Wobec tego zarówno zaskarżone orzeczenie sądu administracyjnego, jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu administracji publicznej pozostają w mocy. Zatem skarga ta nie może być w żadnym przypadku traktowana jako alternatywa dla środków odwoławczych oraz skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec powyższego dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zależy od łącznego spełnienia czterech podstawowych, ogólnych przesłanek dopuszczalności rzeczonej skargi: 1) zaskarżone orzeczenie sądu administracyjnego uzyskało walor prawomocności; 2) wniesienia skargi przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego; 3) uprawdopodobnienia wyrządzenia stronie postępowania sądowoadministracyjnego szkody na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia; 4) niemożności uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia w drodze środków prawnych przysługujących stronie. Wskazane przesłanki są charakterystyczne dla instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i determinują charakter tego środka prawnego. W świetle przytoczonych regulacji, skoro skarga przewidziana art. 285a § 1 powołanej ustawy przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, to nie budzi wątpliwości, że skutecznie skargę taką można wnieść wyłącznie po uprawomocnieniu się skarżonego orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu z dnia 20 czerwca 2017 r. wpłynęła do Sądu w dniu 16 kwietnia 2018 r. W tej dacie postanowienie to nie posiadało waloru prawomocności, bowiem jak wynika z akt sprawy na zaskarżone postanowienie z dnia 20 czerwca 2017 r. wniesione zostało zażalenie, które Sąd odrzucił w dniu 23 kwietnia 2018 r., co oznacza, że na dzień wniesienia skargi postanowienie to nie było jeszcze prawomocne. Tym samym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wniesioną od orzeczenia nieprawomocnego w dacie jej wniesienia, uznać należy za niedopuszczalną, bowiem co do zasady, czynności procesowe przedwczesne uważa się za niedopuszczalne [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 346/08 i powołane tam postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 1997 r., I PKN 1/97 (OSNP z 1997 nr 18, poz. 342), z dnia 15 marca 2000 r., I PKN 406/00 (OSNP z 2002 r. nr 8, poz. 190), z dnia 14 września 2004 r., III CZ 74/04 (niepubl.)]. Wobec powyższego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2017 r. jako przedwczesną i tym samym niedopuszczalną należało odrzucić. Wniesiona skarga jest niedopuszczalna również z innej przyczyny, mającej charakter nieusuwalny, bowiem została wniesiona z naruszeniem art. 175 § 1 w związku z art. 285f § 3 powołanej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Wymóg ten nie dotyczy sytuacji, kiedy skargę taką wnosi Prokurator Generalny lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Pomimo zatem tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, czyli obowiązku sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przez uprawnione osoby, wymienione w art. 175 § 1 omawianej ustawy, skarga ta została sporządzona osobiście przez skarżącego, co uchybia powyższej regulacji, w konsekwencji czyniąc ją niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu. W myśl art. 285l powołanej ustawy, w przypadkach nieuregulowanych przepisami działu VIIa wspomnianej ustawy, dotyczącego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, do postępowania wywołanego wniesieniem takiej skargi stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Zatem – zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 178 wymienionej ustawy – sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Z powyższych względów, na podstawie art. 178 w związku z art. 285l oraz art. 285a § 1 i art. 175 § 1 w zw. z art. 285f § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.