IV SAB/Wa 365/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 365/16 odmawiającego Z. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.B. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia pomocy w ochronie wolności i praw postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. B. w dniu 24 listopada 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 10 – dochody; nr 7.2.1. - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2. - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe; nr 8 - stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i nr 9 - inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym) skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni [...] m2 (w tym mieszkanie, którego powierzchnię określił na [...] m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem i stanowi źródło jego utrzymania, jednakże obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3.), że ma wierzytelności – "tyle ile jest wymienione w skargach do RPO". W uzasadnieniu wniosku Z. B. oświadczył, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma renty, ani emerytury, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że komornicy umarzają postępowania, bo nie znajdują pieniędzy. Stwierdził, że wydatki na utrzymanie ma, jak każdy, na średnim poziomie, zaś inne wydatki, ponoszone celem "pobudzenia" zniszczonego majątku, ma ogromne. Nadmienił, że nie jest ubezpieczony od 2004 r., a leki kupuje bez recepty. Oświadczył, że opłaty za energię elektryczną płaci w gruncie rzeczy z pożyczonych pieniędzy z tym, że coś tam odrobi. Opał ma częściowo swój. W gruncie rzeczy ma też własne szambo i wodę, bo nie podłącza do kanalizacji z powodu braku środków. Referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2016 r., wezwał wnioskodawcę: a. do złożenia oświadczenia o wydatkach ponoszonych na konieczne utrzymanie i źródłach ich pokrycia oraz źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia: – czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, a jeżeli tak to jakie i ewentualnie w jakiej wysokości, – czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości; b. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; c. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. W piśmie z dnia 11 stycznia 2017 r. skarżący podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowo wypełniony i pytań w tym zakresie skarżący nie rozumie. Wyjaśnił ponadto, że u Rzecznika Praw Obywatelskich jest około 20.000 kartek do przeczytania i tam znajduje się wiarygodna odpowiedź na zadane pytania, a zarazem potwierdzenie informacji zawartych w oświadczeniu majątkowym. Stwierdził, że to Sąd ma obowiązek znalezienia stosownych dokumentów, bądź zwrócenia się tam, gdzie dane dokumenty się znajdują z żądaniem sporządzenia uwierzytelnionego odpisu tego dokumentu, zamiast nękać stronę (skarżącego) i narażać go na koszta. Odnosząc się do wezwania do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika gminnego ośrodka pomocy społecznej, skarżący stwierdził, że kwestia ta jest opisana w oświadczeniu majątkowym. Również, co do wezwania w zakresie nadesłania wyciągów bankowych, skarżący wniósł o zapoznanie się z oświadczeniem majątkowym. Referendarz sądowym postanowieniem z dnia 1 lutego 2017 r. odmówił Z. B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powodem nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy było złożenie oświadczenia zawierającego niepełne dane o stanie majątkowym, stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych oraz nieuzupełnienie tego oświadczenia poprzez złożenie do akt sprawy, wskazanych w skierowanym do skarżącego wezwaniu, dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Odpis postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2017 r. doręczono Z. B. w dniu 17 lutego 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 63 akt sprawy). W dniu 21 lutego 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Zarzucił kompletne niezrozumienie istoty postępowania, które prowadzić ma – zdaniem Z. B. – do korupcji urzędniczej. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w kierunku uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu przedstawił stanowisko, że sprawa jest wynikiem korupcji urzędniczej organu Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie obowiązku konstytucyjnego udzielania prawa pomocy w ochronie praw i wolności stronom, które się zwróciły do tego organu. Wskazał, że sądy administracyjne muszą egzekwować od organów przestrzeganie przepisów znowelizowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdził, że kwestię musi uregulować Naczelny Sąd Administracyjny, a postępowanie nie może być przewlekłe. Z. B. nie przedstawił z złożonym sprzeciwie jakichkolwiek danych dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W świetle art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zaskarżone postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe, dlatego należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. B. podał niepełne i nieprecyzyjne informacje, które są niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej oraz możliwości płatniczych, a ponadto budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Jak bowiem wskazano, skarżący w większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wpisał "nie dotyczy". Przedstawił nader lakoniczne dane o źródłach utrzymania - wskazał, że nie pracuje zawodowo, nie ma żadnych dochodów, nie wypełnia zeznań podatkowych, natomiast ma ogromne zadłużenie. Z drugiej jednak strony skarżący stwierdził, że ma wydatki na utrzymanie, jak każdy na średnim poziomie oraz "ogromne" wydatki mające na celu "pobudzenie" zniszczonego majątku. Wnioskodawca nie uzupełnił niepełnego i budzącego wątpliwości oświadczenia pomimo wystosowanego do niego wezwania. Stwierdził w piśmie z dnia 11 stycznia 2017 r., że złożone oświadczenie jest prawidłowo wypełnione i zakwestionował wezwanie referendarza sądowego. Również w złożonym sprzeciwie nie przedstawił jakichkolwiek informacji, które dotyczyłyby jego dochodów, stanu rodzinnego lub majątku. Postawa skarżącego, który przedstawia niepełne i nieprecyzyjne dane o swoich możliwościach płatniczych, a następnie nie wykonuje wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji, uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów i oświadczeń niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ppsa, orzekł, jak w postanowieniu.