IV SAB/Wa 420/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. i E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. i E. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. K. i E. K., w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 4 maja 2017 r., zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że są małżeństwem i prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazali emeryturę E. K. w wysokości 903,27 zł. Oświadczyli, że nie posiadają jakiegokolwiek majątku nieruchomego, nie mają oszczędności, innych zasobów, ani wartościowych przedmiotów. A. K. i E. K. oświadczyli ponadto, że mieszkają u syna i są na utrzymaniu dzieci, które ponoszą wydatki związane z eksploatacją domu. Wskazali, że stracili wszystko po ogłoszeniu upadłości przez firmy, które odebrały towar, nie dokonując płatności. Do wniosku skarżący dołączyli kopie zeznań podatkowych za ostatnie trzy lata podatkowe. Ponieważ oświadczenie wnioskodawców było niewystarczające do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w pismach z dnia 29 czerwca 2017 r. wezwano ich do złożenia - w terminie 21 dni - dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację rodzinną i finansową, to jest: a. wyciągów z wszelkich posiadanych przez A. K. rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym z rachunków bankowych prowadzonych dla działalności gospodarczej [...] w [...]; b. kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego przez A. K. do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej działalności gospodarczej pod firmą "[...]", albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał A. K. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym; c. dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury otrzymywanej przez E. K.; d. wyciągów z wszelkich posiadanych przez E. K. rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; e. w związku z wątpliwościami, jakie budziło oświadczenie o stanie rodzinnym (rubryka nr 6 formularza wniosku): – oświadczenia wyjaśniającego rozbieżność pomiędzy oświadczeniem zawartym w rubryce nr 6 formularza wniosku (stan rodzinny), w której skarżący wskazali, że nie prowadzą gospodarstwa domowego z innymi osobami, a okolicznością wynikającą z akt sprawy, że kierowaną do nich korespondencję z Sądu odbierała K. K., jako dorosły domownik, a także podaną w rubrykach nr 8 i nr 9 formularza wniosku okolicznością, że mieszkają u syna i są na utrzymaniu dzieci, – oświadczenia wyjaśniającego jednoznacznie, czy A. K. i E. K. pozostają w gospodarstwie domowym z synem (ewentualnie z innymi jeszcze osobami), gospodarując wspólnie z nim (z nimi); – oświadczenia syna, u którego mieszkają, potwierdzającego, że rodzice mieszkają w domu, którego jest właścicielem oraz wskazującego, jakiej pomocy w bieżącym roku; f. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżących; g. zaświadczeń z urzędów gmin [...] i [...] potwierdzających, że A. K. i E. K. nie są właścicielami nieruchomości na terenie wskazanych gmin. Przy piśmie z dnia 11 lipca 2017 r., w odpowiedzi na opisane wezwanie, skarżący złożyli do akt sprawy: 1. kopię wypowiedzenia umowy rachunku bankowego o numerze [...] oraz umowy karty wraz ze wszystkimi rachunkami pomocniczymi i walutowymi (wypowiedzenie z dnia 10 kwietnia 2015 r. zostało skierowane przez [...] do [...] K. A.); 2. kopię wypowiedzenia umowy rachunku bankowego o numerze [...] (wypowiedzenie z dnia 3 lipca 2012 r. zostało skierowane przez [...] do [...] A. K.; 3. zaświadczenie Banku [...] w [...] z dnia 10 lipca 2017 r., potwierdzające, że A. K. posiada w tym banku rachunek płatny na każde żądanie o numerze [...] (saldo rachunku na dzień 10 lipca 2017 r. wyniosło 19,74 zł, a w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. na rachunku nie dokonano żadnej operacji księgowej; 4. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 10 lipca 2017 r., zgodnie z którym A. K. zgłosił posiadanie następujących rachunków bankowych gospodarczych: [...] (ważny do zwrotu) – Bank [...]. oraz [...] – Bank [...]; 5. kpię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2017 r. o przyznaniu E. K. emerytury rolniczej od 1 stycznia 2017 r. (wysokość świadczenia do wypłaty ustalono na 896,27 zł miesięcznie) oraz kopie odcinków wypłaty emerytury z kwietnia, maja i czerwca bieżącego roku (wysokość emerytury do wypłaty wyniosła 903,27 zł) wraz z odcinkiem wypłaty wyrównania od stycznia do marca bieżącego roku (546,31 zł); 6. zaświadczenie Banku [...] z dnia 10 lipca 2017 r., potwierdzające, że E. K. posiada w tym banku rachunek o numerze [...] oraz wyciąg ze wskazanego rachunku za okres od 1 stycznia do 10 lipca 2017 r.; 7. oświadczenie A. K. i E. K. zawierające wyjaśnienie wątpliwości, co do sytuacji rodzinnej, a także precyzujące oświadczenie o posiadanych nieruchomościach; 8. oświadczenie M. K. potwierdzające, że jest właścicielem domu, w którym mieszkają jego rodzice (skarżący), a także potwierdzające, że udziela on A. K. i E. K. pomocy finansowej; 9. kpię zaświadczenia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 11 lipca 2017 r., potwierdzającego, że skarżący nie korzystali i nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, ani funduszu alimentacyjnego; 10. kpię zaświadczenia Burmistrza [...] z dnia 10 lipca 2017 r. potwierdzającego, że skarżący nie figurują w ewidencji właścicieli nieruchomości i gospodarstw rolnych na terenie miasta [...]; 11. zaświadczenie Wójta Gminy [...] potwierdzające, że E. K. jest podatnikiem podatku rolnego, jako właścicielka nieruchomości rolnej o powierzchni 0,93 ha, natomiast A. K. nie jest na terenie gminy [...] podatnikiem podatku rolnego, leśnego i podatku od nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Należy także zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Skarżący, pomimo wystosowanych do nich wezwań z dnia 29 czerwca 2017 r. do nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających ich możliwości płatnicze oraz pomimo zawartych w tych wezwaniach pouczeń o obowiązku podania dokładnych danych o stanie majątkowym, nie przedstawili swojej sytuacji finansowej w sposób pełny i jednoznaczny. W konsekwencji nie można ustalić, czy A. K. i E. K. nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze, w wezwaniach z dnia 29 czerwca 2017 r. (lit. a) jasno i jednoznacznie zobowiązano skarżących do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez A. K., w tym z rachunków bankowych prowadzonych dla działalności gospodarczej "[...]" w [...]. Jak wynika z opisanego wyżej zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 10 lipca 2017 r. A. K. zgłosił posiadanie dwóch rachunków bankowych gospodarczych: nr [...] w Banku [...] oraz nr [...] w banku [...]. Skarżący złożyli do akt sprawy kopię wypowiedzenia umowy pierwszego z wymienionych w rzeczonym zaświadczeniu rachunków, natomiast nie nadesłali wyciągów z drugiego ze wskazanych tam rachunków, ani dokumentu (np. wypowiedzenia umowy rachunku bankowego), który potwierdzałby, że rachunek ten został zamknięty. Po drugie, chociaż formularz oświadczenia o stanie majątkowym (rubryka nr 7.2.2. formularza PPF) jednoznacznie nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania posiadanych praw majątkowych (w tym udziałów) oraz wskazania ich rodzaju i wartości nominalnej lub szacunkowej, to ani A. K., ani E. K. nie wykazali udziałów, jakie posiadają w spółkach prawa handlowego. Ponieważ natomiast informacje w tym zakresie uzyskano (na podstawie Krajowego Rejestru Sądowego) dopiero po nadesłaniu przez skarżących, przy piśmie z dnia 11 lipca 2017 r., zaświadczeń, w których podano ich numery PESEL, nie było możliwości objęcia wezwaniami z dnia 29 czerwca 2017 r. rozbieżności pomiędzy oświadczeniem z dnia 4 maja 2017 r., gdzie wnioskodawcy podali, iż nie posiadają jakichkolwiek praw majątkowych, a danymi ujawnionymi w rejestrze przedsiębiorców KRS, które przeczą temu twierdzeniu. Otóż, jak wynika z informacji ujawnionych w rejestrze: 1. A. K. i E. K. są jedynymi dwoma wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]" z siedzibą w [...] (nr KRS [...]). Wysokość, niewykazanych w oświadczeniu z dnia 4 maja 2017 r., udziałów każdego ze skarżących we wskazanej spółce wynosi po 240.000 zł. Ponadto, A. K. pełni w tej spółce funkcję prezesa zarządu, a E. K. wchodzi w skład rady nadzorczej; 2. A. K. i E. K. są jedynymi dwoma wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]" z siedzibą w [...] (nr KRS [...]). Wysokość, niewykazanych w oświadczeniu z dnia 4 maja 2017 r., udziałów A. K. we wskazanej spółce wynosi 50.000 zł, a wysokość udziałów E. K. 45.000 zł. Ponadto, A. K. pełni w tej spółce funkcję prezesa zarządu; 3. E. K. jest jednym z dwóch wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w [...] (nr KRS [...]). Wysokość, niewykazanych w oświadczeniu z dnia 4 maja 2017 r., udziałów skarżącej we wskazanej spółce wynosi 1.000 zł. W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 8 sierpnia 2017 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez którąkolwiek z wymienionych spółek działalności gospodarczej, informacji o zaległościach, czy informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Posiadanie przez skarżących udziałów w spółkach prawa handlowego o łącznej wartości 576.000 zł oraz sprawowanie przez A. K. funkcji prezesa zarządu dwóch z tych spółek, a przez E. K. członka rady nadzorczej jednej z nich, niewątpliwie istotnie wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżących, zwłaszcza, gdy wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zobowiązani są oni do wykazania, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie (jak np. wpis od skargi kasacyjnej, czy wpisy od zażaleń) nie przekracza jednorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7, § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jak już natomiast wskazano, podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, a ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W sytuacji więc, gdy strona postępowania nie przedstawia swojej sytuacji majątkowej w sposób pełny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Nie składając zatem do akt sprawy – pomimo wezwania - wyciągów z obu rachunków bankowych zgłoszonych przez A. K. dla celów prowadzenia działalności gospodarczej, a także pomijając w złożonych oświadczeniach informacje o posiadanych udziałach w spółkach prawa handlowego oraz pełnionych w tych spółkach funkcjach, skarżący uniemożliwili uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.