IV SAB/Wa 496/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Anita Wielopolska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 września 2016 r. sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2016 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku H. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. W. na bezczynność Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na pytania postanawia: utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2016 r. H. W. w piśmie z 3 listopada 2015 r. wniosła do Sądu skargi na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie odpowiedzi na pytania dotyczące ubezpieczeń społecznych, w tym podwyższenia wieku emerytalnego, a także innych spraw obywatelskich związanych z decyzjami organów państwa. Sprawę ze skargi na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich zarejestrowano pod sygn. akt IV SAB/Wa 487/15, a sprawę ze skargi na bezczynność Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zarejestrowano pod sygn. akt IV SAB/Wa 496/15. Postanowieniem z 4 kwietnia 2016 r. Sąd odrzucił skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich. 24 maja 2016 r. (data stempla pocztowego) Skarżąca wniosła o przyznanie pomocy prawnej. Wskazała, że jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, ponieważ sprawa dotyczy ubezpieczeń społecznych. Wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu, stąd w piśmie z 6 czerwca 2016 r. wezwano Skarżącą do wypełnienia i podpisania wniosku na formularzu według obowiązującego wzoru w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie H. W. złożyła do akt sprawy – na właściwym formularzu - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Wniosek zawierał braki uniemożliwiające nadanie mu biegu, polegające na niewypełnieniu żadnej z rubryk (skreśleniu wszystkich rubryk) formularza wniosku, przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W związku z tym w piśmie z 15 lipca 2016 r. wezwano Skarżącą do uzupełniania tych braków poprzez uzupełnienie rubryk formularza przeznaczonych na dane o: stanie rodzinnym (rubryka nr 6), stanie majątkowym (rubryki nr 7 i 8), dochodach (rubryka nr 10) oraz zobowiązaniach i stałych wydatkach (rubryka nr 11) - w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Mając na uwadze, że strona w rubryce nr 6 wskazała, iż nie wypełniła tej części, ponieważ sprawa dotyczy ubezpieczeń społecznych, zatem jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, w piśmie z 15 lipca 2016 r. zawarto też informację, że: 1) sprawa ze skargi na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące ubezpieczeń społecznych w kontekście podwyższenia wieku emerytalnego nie mieści się w kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych ani spraw ze stosunków pracy i stosunków służbowych, w związku z czym Skarżąca nie jest zwolniona z mocy prawa z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych; 2) ponieważ we wniosku wskazała, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, to - jeżeli domaga się również zwolnienia od kosztów sądowych - powinna jednoznacznie wskazać, że wnosi o przyznanie prawa pomocy także w tym zakresie (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych). Do opisanego wezwania, które doręczono Skarżącej 26 lipca 2016 r., dołączono złożony przez nią wniosek z 23 czerwca 2016 r., a także dodatkowy formularz PPF. Stronę pouczono także o treści przepisów określających przesłanki przyznania prawa pomocy, konieczną treść oświadczenia, które powinien zawierać wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz skutki nieuzupełniania braków wniosku. Skarżąca 1 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego) złożyła do akt sprawy wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem wypełniając rubrykę nr 10 formularza wniosku (dochody), w której podała tytuł i wielkość swojego dochodu oraz rubrykę nr 11 formularza wniosku (zobowiązania i stałe wydatki), podając wielkość opłat w części, która przypada na nią. W piśmie z 31 lipca 2016 r., przy którym skarżąca nadesłała rzeczony wniosek, zażądała odpowiedzi na pytanie, na jakich zasadach prawnych jej sprawa, dotycząca odpowiedzi na pytania z zakresu ubezpieczeń społecznych i prawa pracy, nie mieści się w kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych i prawa pracy. Zwróciła się także z pytaniem, dlaczego sprawa w pierwszej instancji została rozpoznana "bezpłatnie", czyli zgodnie z ustawą, która zwalnia sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych z opłat. Zaznaczyła również, że wykazując się dobrą wolą, wypełniła rubryki 10 i 11, w zakresie, który dotyczy jej dochodów i wydatków, ponieważ pytania, z którymi się zwracała dotyczą w całości jej odebranych praw emerytalnych i pracowniczych. Jako niezrozumiały oceniła obowiązek przedstawienia - w sprawie, która dotyczy jej emerytury - informacji o dochodach i dorobku życia całej rodziny. Referendarz sądowy zarządzeniem z 16 sierpnia 2016 r. pozostawił wniosek bez rozpoznania. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, co następuje. Zgodnie z art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się do Sądu na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 P.p.s.a.). Sankcja w postaci pozostawienia bez rozpoznania wniosku złożonego na urzędowym formularzu, którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, ma miejsce, gdy pomimo wezwania strony do uzupełnienia tego wniosku, w dalszym ciągu posiada on takie braki, które uniemożliwiają nadanie mu prawidłowego biegu. Do tego typu braków niewątpliwie należy pozostawienie niewypełnionych (skreślenie) wszystkich rubryk formularza przeznaczonych na wymagane powołanym przepisem P.p.s.a. oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jakkolwiek niewypełnienie poszczególnych (niektórych) rubryk formularza wniosku nie zawsze (automatycznie) stanowi brak uniemożliwiający nadanie mu prawidłowego biegu, to niewątpliwie jest tak w sytuacji, gdy informacje o stanie rodzinnym (rubryka nr 6 formularza), stanie majątkowym (rubryki nr 7 i nr 8 formularza), dochodach (rubryka nr 10 formularza) oraz zobowiązaniach i stałych wydatkach (rubryka nr 11 formularza), nie są wskazane w innych rubrykach wniosku (np. w jego uzasadnieniu - rubryka nr 5 formularza) lub nie wynikają jednoznacznie z dokumentów źródłowych, które znajdują się w aktach sprawy. W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie zawarła oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona, wyczerpująco pouczona o warunkach przyznania prawa pomocy, o koniecznej treści oświadczenia, które powinien zawierać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także o konsekwencjach niewykonania skierowanego do niej wezwania z 15 lipca 2016 r. we wskazanym w nim terminie, nie uzupełniła braków wniosku w sposób, który umożliwiałby nadanie mu dalszego biegu. Pomimo jednoznacznie sformułowanego wezwania Skarżąca nie uzupełniła rubryki nr 6 formularza (stan rodzinny) oraz rubryki nr 7 formularza (majątek), natomiast w rubrykach nr 10 (dochody) i nr 11 (zobowiązania i stałe wydatki) pominęła informacje dotyczące osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazała przy tym, że nie widzi podstaw do ujawniania danych o stanie rodzinnym oraz majątku i dochodach osób, które pozostają z nią w gospodarstwie domowym, skoro sprawa dotyczy tylko jej emerytury. Stwierdziła także, że sprawa z jej skargi jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa. W tej sytuacji, wobec niezłożenia przez Skarżącą - pomimo wezwania - oświadczenia wymaganego przez art. 252 § 1 P.p.s.a., nie można nadać wnioskowi prawidłowego biegu. Odnosząc się do argumentacji Skarżącej, że jest ona zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa, zaznaczono, że referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Nie dokonywał zatem oceny zasadności wniosku ani nie rozważał, czy jego rozpoznanie stało się zbędne, co w świetle art. 249a P.p.s.a. skutkowałoby umorzeniem postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Nawet gdyby Skarżąca korzystała w przedmiotowej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy prawa, to nie obejmowałoby ono uprawnienia do darmowej pomocy prawnej radcy prawego. Zwolnienie przewidziane w powoływanym przez skarżącą art. 239 P.p.s.a. wyłącza jedynie obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Wedle natomiast art. 211 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są zaś wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 P.p.s.a.). Do wydatków zalicza się natomiast w szczególności: 1) należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie; 2) koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach (art. 213 P.p.s.a.). Przewidziane w art. 239 P.p.s.a. zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie oznacza zatem, że skarżący w sprawach wymienionych w § pkt 1 lit. a) - lit. h) tego artykułu są z mocy ustawy uprawnieni do korzystania z darmowej pomocy prawnej. Uprawnienie to może wynikać wyłącznie z postanowienia sądu lub referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, które jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa wyznaczonemu pełnomocnikowi (art. 244 § 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z 23 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 2/15 (dostępna: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) za uzasadnioną uznał tezę prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych, że "każda sprawa sądowoadministracyjna, mająca źródło roszczenia w instytucji ubezpieczeń społecznych kwalifikuje się do ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych po stronie skarżącego". Jak wynika z akt, Skarżąca uparuje źródła swego roszczenia (o udzielenie odpowiedzi na pytania) w prawie do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej, gwarantowanym przez art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.), w prawie do składania petycji, wniosków i skarg do organów władzy publicznej, gwarantowanym przez art. 63 ustawy zasadniczej, czy też w prawie wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej, gwarantowanym przez art. 80 ustawy zasadniczej, a nie w instytucji ubezpieczeń społecznych. Strona sama wskazuje w uzasadnieniu wniosku, że brak merytorycznej odpowiedzi na formułowane pytania, pozbawia ją prawa do informacji publicznej. Jakkolwiek zatem pytania Skarżącej kierowane do organów władzy publicznej dotyczą działań tych organów związanych z system ubezpieczeń społecznych, a pośrednio mogą wiązać się z przysługującymi Skarżącej uprawnieniami do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, to źródłem roszczenia o udzielenie informacji (odpowiedź na pytania) nie jest instytucja ubezpieczeń społecznych. Skarżąca nie jest zatem w przedmiotowej sprawie zwolniona od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Z podobnych względów Skarżąca nie korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a. Sprawa z jej skargi na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na pytania nie jest sprawą ze stosunku pracy. Stosownie do art. 222 P.p.s.a. nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Odrzucona postanowieniem Sądu skarga nie podlegała zatem opłacie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego zarządzenia. W uzasadnieniu wskazała: - na naruszenie jej praw w związku z reformami dokonanymi w ubiegłych latach w systemie ubezpieczeń społecznych, - że jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sąd w całości podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu. W związku z jego szczegółowym przytoczeniem jego powtarzanie byłoby zbędne. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie należy wskazać, że dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy: - nie mają znaczenia skutki reform dla Skarżącej w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych, a jedynie okoliczność, czy Skarżąca wykonała prawidłowo wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji; jak wskazano, Skarżąca mimo wezwania nie uzupełniła rubryki nr 6 formularza (stan rodzinny) oraz rubryki nr 7 formularza (majątek), natomiast w rubrykach nr 10 (dochody) i nr 11 (zobowiązania i stałe wydatki) pominęła informacje dotyczące osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; - w zakresie ustanowienia radcy prawnego nie ma znaczenia, czy Skarżąca jest czy nie jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa; wniosek o przyznanie prawa pomocy nie dotyczył bowiem zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych, lecz ustanowienia radcy prawnego; jak słusznie wskazał referendarz sądowy, nawet gdyby Skarżąca była zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa, to nie obejmowałoby ono uprawnienia do ustanowienia radcy prawego. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a.