IV SAB/Wa 63/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata w sprawie ze skargi N. C. na bezczynność Rady do Spraw Uchodźców w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 września 2013 r., sygn. akt IV SAB/Wa 63/13 odmówił N. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wnioskiem z dnia 22 października 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca ponownie wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy, tym razem w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając powyższy wniosek w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 r. oddalił wniosek o zmianę postanowienia z dnia 30 września 2013 r. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie; również ponowiony został przez nią w dniu 27 grudnia 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniesione zażalenie, postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 18/14 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 9 grudnia 2013 r., wskazując w uzasadnieniu postanowienia, że jeżeli analiza powtórnie złożonego wniosku nie pozwala na jednoznaczne konkluzje w tym zakresie Sąd powinien rozważyć zasadność zastosowania art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie skorzystał z możliwości skierowania do skarżącej wezwania, o którym mowa w art. 255 powołanej ustawy, a stwierdził jedynie, że ponownie złożone oświadczenie na urzędowym formularzu jest tożsame treściowo w stosunku do uprzednio złożonego wniosku i nie wskazuje by doszło do jakichkolwiek zmian w stosunku do okoliczności wskazanych w pierwotnym wniosku. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 5 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosków z dnia 22 października 2013 r. i z dnia 27 grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, tj: 1) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez N. C. oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 2) przedłożenie aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez wnioskodawczynię i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; 3) przedstawienie informacji o wykonywaniu przez wnioskodawczynię oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym) oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu; 4) w przypadku braku możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących dochód rodziny, należy złożyć oświadczenie, dlaczego nie jest w stanie przedstawić żądanego dokumentu oraz złożyć oświadczenie, z jakich konkretnie źródeł finansowych skarżąca i A. S. czerpią środki na bieżące utrzymanie, w jakiej postaci (pomoc finansowa czy pomoc rzeczowa) i w jakiej wysokości; 5) w związku z zawartą na str. 5. wniosku z dnia 27 grudnia 2013 r. informacją, że "powód zaciąga stale pożyczki u rodziny", należy wyjaśnić czyim dłużnikiem jest N. C. i A. S. i na podstawie jakiego tytułu oraz złożyć oświadczenie wierzyciela, u którego ewentualnie zaciągnięty został dług, o wysokości jego zaciągnięcia i wysokości kwoty spłaconej oraz pozostającej do spłacenia; 6) przedłożenie aktualnej umowy najmu lokalu mieszkalnego; 7) przedłożenie dowodów wpłat za najem lokalu mieszkalnego za okres ostatnich trzech miesięcy; 8) przedłożenie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącej (wyżywienie, leczenie, inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych). Jednocześnie Sąd pouczył skarżącą, że wszelkie oświadczenia wnioskodawczyni składa pod rygorem odpowiedzialności karnej uregulowanej w treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 21 lutego 2014 r. skarżąca podała, że na wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny składa się: czynsz w wysokości 1.400,-zł za wynajmowane mieszkanie, media – 185,-zł, opłata za telefon – 50,-zł, żywność 14,-zł na dwie osoby na dobę, co w przeliczeniu miesięcznym wynosi 420,-zł na dwie osoby, środki czystości – 40,-zł miesięcznie, odzież i obuwie 100,-zł miesięcznie, opłata za Internet – 89,-zł miesięcznie. W piśmie tym skarżąca podała, że wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych na dwie osoby wynoszą 934,-zł miesięcznie. Według twierdzeń skarżącej posiada ona dług do spłacenia w kwocie 660,-zł. Powyższe dane nie zostały potwierdzone jakimikolwiek dokumentami. W treści powyższego pisma skarżąca również podniosła, że w Rzeczypospolitej Polskiej nie posiada odcinka wypłaty renty i kopii wyciągu oraz kont, na które otrzymuje rentę zagranicznego organu rentowego. Podniosła również, że renta otrzymywana przez A. S. za zasługi dla kraju [...] jest według twierdzeń skarżącej objęta tajemnicą państwa [...] i nie ma możliwości uzyskania tej informacji. W uzasadnieniach wniosków z dnia 22 października 2013 r. i z dnia 27 grudnia 2013 r. i oświadczeniach w nich zawartych wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnych dochodów ani jakiegokolwiek majątku. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. S. Wnioskodawczyni podała, że ani ona, ani A. S. nie posiadają żadnego majątku. A. S. otrzymuje rentę wojskową w wysokości 2.200 rubli. Skarżąca podała, że na wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny składa się: czynsz w wysokości 1.400,-zł za wynajmowane mieszkanie, media – 200,-zł, opłata za telefon – 50,-zł, żywność 14,-zł na dwie osoby na dobę, co w przeliczeniu miesięcznym wynosi 434,-zł na dwie osoby, koszty przejazdów transportowych - 60,-zł, środki czystości – 40,-zł miesięcznie, odzież i obuwie 100,-zł miesięcznie, opłata za Internet – 89,-zł miesięcznie. W piśmie tym skarżąca podała, że wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych na dwie osoby wynoszą 773,-zł miesięcznie. Ponownie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że w formularzu wnioskodawczyni nie zamieściła informacji, które wskazywałyby, że obciążają ją wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa i nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione we wnioskach i w piśmie z dnia 21 lutego 2014 r. informacje, niepoparte żadnymi dokumentami źródłowymi, nie obrazują sytuacji materialnej skarżącej i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazała, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Należy podkreślić, że w związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że z treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżąca uznając za bezcelowe przedstawianie dokumentacji źródłowej zdaje się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącej jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy faktycznie zaistniały. Nieprzedstawienie przez skarżącą dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.