IV SAB/Wa 73/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. N. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta P. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. H. N. (dalej "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 21 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Od postanowienia tego skarżąca wniosła sprzeciw składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. Sąd przywrócił skarżącej termin do złożenia sprzeciwu. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawczyni wskazała, że podstawą odmowy przyznania jej prawa pomocy było uznanie przez referendarza sądowego, że przedmiotowy wniosek nie został uzupełniony w terminie. W ocenie skarżącej twierdzenie to jest bezpodstawne, ponieważ w zawitym terminie przekazała ona do Sądu drogą elektroniczną wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia przedmiotowego wniosku o stosowne dokumenty. Rozpoznanie w tych okolicznościach wniosku o przyznanie prawa pomocy odbyło się z naruszeniem prawa oraz dyrektyw unijnych. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła pismo zatytułowane "Uzupełnienie wniosku z utożsamieniem danych osobowych", w którym odniosła się do poszczególnych punktów zarządzenia z dnia 21 czerwca 2013 r. wzywającego ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. a) przedłożyła dokument wskazujący wysokość dochodu uzyskiwanego przez jej męża w [...] z tytułu renty- 698,46 Euro- dokument z dnia 1 lipca 2013 r., b) odnosząc się do wezwania w zakresie punktu dotyczącego nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża oraz córkę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wskazała, że przedłożenie wyciągów z konta [...], na które wpływa renta jej męża wiąże się z opłatą 60 Euro (ok. 240 zł). Kosztów tych w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść, poza tym konto [...] objęte jest ochroną danych osobowych, a do akt niniejszej sprawy ma dostęp większa grupa osób. Powyższe okoliczności skarżąca odniosła również do wezwania dotyczącego konta jej córki wskazując, że córka posiada konto "[...]", na które wpływa jej wynagrodzenie za pracę, jednak przedstawienie wyciągów z tego konta wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów, w granicach 60 Euro (ok. 240 zł), c) odnosząc się do wezwania w zakresie udokumentowania zobowiązań kredytowych, na kwotę 303.000 zł – kredyt hipoteczny oraz 60.000 zł, skarżąca wskazała, że przedłożenie takich dokumentów jak kopie umów kredytowych oraz harmonogramu spłat kredytu jest niemożliwe, ponieważ dokumenty te objęte są ochroną danych osobowych. Wezwanie w tym zakresie w ocenie skarżącej było bezpodstawne i świadczy o nadużywaniu praw przez Sąd. Skarżąca wykazała obawę, że zawarte w tych dokumentach dane mogły trafić do osób nieuprawnionych i być przez te osoby wykorzystane, d) skarżąca oświadczyła, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej, e) wnioskodawczyni wskazała, że jej córka – K. M. - zamieszkuje obecnie w [...], otrzymuje wynagrodzenie z przyuczenia do zawodu w kwocie 402 Euro i zasiłek rodzinny. Skarżąca nie określiła natomiast wysokości tego zasiłku, f) skarżąca udokumentowała zajęcia kont bankowych przez Urząd Miasta w P. na kwotę 310 zł oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 22.220,13 zł. Dołączyła również nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym na kwotę 10.000 zł wraz z kosztami postępowania, g) w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania odpisów zeznań podatkowych z okresu ostatnich dwóch lat skarżąca przedłożyła kserokopię informacji o wprowadzeniu zmiany danych w ewidencji producentów wskazując, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zawieszona, h) wnioskodawczyni odmówiła uzupełnienia wniosku w zakresie nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu gminy dotyczącego wysokości dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej o pow. 3ha wskazując, że jego wydanie wiąże się z poniesieniem opłaty w wysokości 17 zł, której nie jest w stanie uiścić, i) skarżąca oświadczyła ponadto, że nie starała się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ani inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, j) w zakresie informacji o posiadanym majątku wnioskodawczyni wyjaśniła, że mieszkanie w [...], w którym mieszka jej mąż nie stanowi ich własności, natomiast dwa domy, które posiada w Polsce (w tym jeden dom w stanie surowym) objęte są hipoteką, k) w formularzu PPF skarżąca wymieniła następujące wydatki: - opłaty w [...] na mieszkanie, telefon, prąd itp. – 190 euro, - opłaty w Polsce za dom, telefon, wodę, prąd itp. – 515,39 zł, - opłaty w Polsce przeznaczone na opał, utrzymanie psa – 84 zł, - spłata kredytu – 1100 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na względzie, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. P.p.s.a., przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uwarunkowane jest wykazaniem przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza treści powołanych wyżej przepisów wskazuje, że wnioskodawczyni wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, powinna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżąca spełnia przesłanki uprawniającej ją do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, nie zostały przez nią spełniony. W ocenie Sądu w przedmiotowym postępowaniu skarżąca nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a tym samym uniemożliwili merytoryczną ocenę złożonego wniosku. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca, mimo wezwania, nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią oraz inne pełnoletnie osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe. Odmowę wykonania wezwania Sądu w tym zakresie skarżąca uzasadniła brakiem środków na poniesienie opłaty z tego tytułu oraz obawą o wyjawienie tych informacji innym osobom. Ustosunkowując się do powyższego należy mieć na względzie następujące regulacje. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie zaś do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń uzupełniających to oświadczenie. Skarżąca składając przedmiotowy wniosek wskazała, że jedynymi dochodami jej trzyosobowej rodziny jest renta męża w wysokości 697 Euro (ok. 2788 zł). Informacja ta nie znalazła jednak potwierdzenia w kolejnym oświadczeniu skarżącej złożonym w piśmie stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu, w którym na wezwanie Sądu do złożenia informacji w zakresie dochodów uzyskiwanych przez pełnoletnią córkę, wnioskodawczyni oświadczyła, że K. M. otrzymuje dochody w postaci wynagrodzenia z tytułu przyuczenia do zawodu w kwocie 402 Euro i zasiłek rodzinny. Skarżąca nie potwierdziła jednak tej informacji stosownym dokumentami, nie złożyła również żadnego oświadczenia co do wysokości otrzymywanego przez jej córkę zasiłku rodzinnego. Zatem w przywołanych powyżej okolicznościach, w których oświadczenia skarżącej okazały się nierzetelne, wnioskodawczyni zobligowana była do przedstawienia Sądowi nie tylko stosownych oświadczeń, ale również i dowodów, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów prowadzenia procesu. Zauważyć również należy, że skarżąca poza tym, że nie nadesłała stosownych dokumentów, w tym m.in. wyciągów z kont bankowych, czy zaświadczenia o dochodach z nieruchomości rolnej o pow. 3 ha, nie złożył również żadnych oświadczeń w tym zakresie. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że z oświadczeń złożonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że koszty utrzymanie mieszkania w Niemczech oraz dwóch domów w Polsce wynoszą ok. 2500 zł miesięcznie. Należy mieć na względzie, że wymieniona kwota miesięcznych opłat nie zawiera innych wydatków utrzymania koniecznego, takich jak koszty wyżywienia, ubrania, czy środków czystości. Mając zatem na uwadze, że zadeklarowane przez skarżącą kwota kosztów miesięcznego utrzymania przewyższają zadeklarowane przez nią dochody zasadne było wezwanie skarżącej do uzupełniania wniosku o stosowne dokumenty źródłowe, w tym wyciągi z kont bankowych. Skarżąca odstąpiła od wykonania wezwania w tym zakresie, nie złożyła również żadnego oświadczenia na okoliczność aktualnego stanu salda na rachunkach bankowych, posiadanych przez jej męża oraz córkę. Przypominając, że z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, należy skonstatować, że oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu wniosku oraz piśmie zatytułowanym "Uzupełnienie wniosku z utożsamieniem danych osobowych" jak również w dołączonych do niego kserokopiach dokumentów nie czynią zadość wezwaniu do uzupełnia braków wniosku w sposób pozwalający na dokonanie pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji, odstępując od należytego wypełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie jego właściwej oceny. Należy jednocześnie mieć na uwadze, że odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy w niniejszym postanowieniem nie oznacza automatycznie, że wykazane przez nią stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie przez nią kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych, niejasnych i przeczących sobie informacji, wykonaniem wezwania do uzupełnienia braków wniosku. Okoliczności te spowodowały, iż nie jest możliwe obecnie ustalenie, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.