IV SAB/Wa 77/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B. M. na bezczynność Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie nierozpatrzenia wniosku - oddala skargę - Pismem z dnia 25 lutego 2006 r, Bogusław M. zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia (...) grudnia 1991 r. znak (...) dotyczącej rewaloryzacji przyznanego mu świadczenia, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Odpowiadając na powyższy wniosek Minister Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia (...) kwietnia 2006 r. wyjaśnił skarżącemu, że Zakład dokonał waloryzacji świadczeń zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Ponadto poinformował skarżącego, że od decyzji organów rentowych przysługuje stronie odwołanie do sądu powszechnego - Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący, korzystając z przysługującej mu drogi, wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia (...) lipca 2001 r. odmawiającej mu prawa do przeliczenia emerytury, które zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 14 lutego 2002 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając apelację od powyższego wyroku wskazał, iż w apelacji ubezpieczony odnosi się w istocie do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia (...)grudnia 1991 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił bezczynność Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia (...) grudnia 1991 r. zarzucając, iż Minister twierdząc, iż nie jest organem właściwyrn w tej sprawie nie zauważył, że skarga dotyczy działania Zakładu Ubezpieczerf Społecznych sprzed 1999r., a więc z okresu gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych był państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Skarżący wskazał ponadto, iż w niniejszej sprawie powinny mieć zastosowanie zasady wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt III CZP 78/2005, określające właściwość organu do reprezentowania Skarbu Państwa przy dochodzeniu roszczeń za szkody wyrządzone przez Prezesa ZUS jako państwowej jednostki organizacyjnej. D|atego też zdaniem skarżącego Minister Pracy i Polityki Społecznej powinien zostać skłoniony do rozpoznania jego wniosku i wydania merytorycznej decyzji w sprawie. We wniesionym następnie piśmie procesowym dodatkowo zaznaczył, że Minister w oparciu o art. 65 § 1 Kpa stosownym postanowieniem winien przekazać jego pismo wg właściwości Prezesowi ZUS w W., by ten rozstrzygnął sprawę. Wydanie decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) 12.1991 r. stworzyłoby skarżącemu możliwość skorzystania ze środków odwoławczych, czego został pozbawiony. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w piśmie z dnia (...) 04.2006 r. Dodatkowo wyjaśnił, że rewaloryzacja świadczenia emerytalnego skarżącego spowodowała wypłatę emerytury niższej niż uprzednio, a ostateczne decyzje ZUS, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego mogą być wzruszone na zasadach określonych w Kpa jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Minister uznał się za organ niewłaściwy do stwierdzania nieważności decyzji ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów (art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z bezczynnością organu administracji publicznej, w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, łub nie podjął stosownej czynności. Skargę niniejszą należało oddalić, bowiem w dacie orzekania przez Sąd Administracyjny organ nie pozostawał w bezczynności. Przedmiotem niniejszej sprawy jest zarzucana bezczynność Ministra Pracy i Polityki Społecznej odnośnie rozpoznania wniosku B. M. o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia (...) grudnia 1991 r., którą dokonano rewaloryzacji pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego. Z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, czy decyzja ta nie była przedmiotem odwołania wniesionego do właściwego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Przyjmując jednakże, iż takiego odwołania od niej nie wniesiono, a skarżący poddał kontroli Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dopiero kolejną decyzję z dnia (...) lipca 2001 r. odmawiającą mu prawa do przeliczenia jego emerytury -należy stwierdzić, że brak było podstaw do zarzucenia Ministrowi bezczynności w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten nie ma jednak zastosowania w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent oraz ich wysokości na co wskazuje ust. 4 art. 83a tej ustawy. Artykuł 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych został dodany ustawą z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074), która weszła w życie z dniem 1.01.2003 r. Jak wynika z akt sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C. rewaloryzując świadczenie skarżącego, ustalił na nowo wysokość tego świadczenia wraz z przysługującymi skarżącemu dodatkami. Zakres przedmiotowy tej decyzji, mieści się w dyspozycji art. 83a ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którym z mocy ustawy wyłączona została możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji ustalającej wysokość należnego świadczenia (emerytury i renty). W dniu 25.02.2006 r., gdy skarżący zwrócił się do Ministerstwa o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji rewaloryzacyjnej uprawnionym do prowadzenia postępowania nieważnościowego był Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. reprezentowany przez Prezesa. W tym też czasie istniały podstawy do przekazania tego wniosku do rozważenia ZUS w trybie art. 65 § 1 Kpa. Na marginesie należy zauważyć, że przekazanie takie nie zobowiązywało ZUS do procesowego rozpoznania sprawy, jako że już Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 25.02.2003 r., sygn. akt III KKO 18/02 (OSNP 2004/5/91) stwierdziło, iż ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych następuje jedynie z urzędu. Minister jednakże miał podstawy w postaci art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, by przekazać to pismo skarżącego do ZUS w W. wg właściwości. Zamiast tego udzielił skarżącemu odpowiedzi w piśmie z dnia (...).04.2006 r. Skarżący nie zwrócił się więcej w tej sprawie do Ministra Pracy i Polityki Społecznej, nie ponaglał go, a rozpoczął korespondencję z ZUS w tej sprawie. Skargę na bezczynność Ministra wniósł dopiero w dniu 15.03.2007 r. Wówczas stan prawny sprawy uległ zmianie w zakresie właściwości organu uprawnionego do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W efekcie Minister Pracy i Polityki Społecznej, stał się na podstawie art. 66 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2007 r. nr. 21, poz. 125) z dniem 24.02.2007 r. organem wyższego stopnia nad Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Nie było więc już podstaw do przekazywania przez niego wniosku skarżącego wg właściwości do ZUS. Nadal jednak w oparciu o przepis ust. 4 art. 83a cyt. ustawy brak jest w ogóle podstaw do żądania stwierdzenia nieważności kwestionowanego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu - w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent oraz ich wysokości. Minister Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia (...)04.2006 odnoszącym się do wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji zasadnie odmówił podjęcia działań, które mogłyby zmierzać do ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego. Wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji rewaloryzującej emeryturę (naliczającej na nowo jej wysokość) nie mógł być bowiem merytorycznie rozpoznany. Wskazany przepis jako jedyny stwarzający możliwość stwierdzenia nieważności decyzji emerytalnej, od której nie wniesiono odwołania - został w tym zakresie wyłączony. Jakkolwiek Minister niezbyt trafnie uzasadnił swoje stanowisko, to i tak nie miał podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem skarżącego. Skoro zatem postępowanie zmierzające do ustalenia uprawnień do emerytury i jej wysokości nie mogłoby być wszczynane na wniosek skarżącego, a nawet prowadzone z urzędu, nieuzasadnione pozostawało żądanie załatwienia owego wniosku w formie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania nieważnościowego. Odmowne załatwienie go mogło bowiem nastąpić w formie pisma skierowanego do skarżącego, wyjaśniającego przyczyny braku wszczęcia postępowania z urzędu. Forma procesowego załatwienia sprawy byłaby natomiast uzasadniona w razie potencjalnej możliwości prowadzenia takiego postępowania nadzwyczajnego na wniosek skarżącego lub z urzędu. Jak przesądziło o tym już Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 25.02.2003 r. wnioskodawca nie może domagać się stwierdzenia nieważności owej decyzji rewaloryzującej przyznane mu świadczenie emerytalne. Na tym polega odmienność tej szczególnej regulacji w stosunku do wynikającej z art. 157 § 2 Kpa. Należy jeszcze raz podkreślić, że w sprawach, w których zarzucana jest bezczynność organów administracji publicznej Sąd Administracyjny orzeka według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili orzekania. Istotne jest więc wyłącznie, czy organ w dacie orzekania pozostaje w bezczynności. Bezczynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma miejsce wówczas, gdy w ustawowym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub postępowanie takie wprawdzie prowadził, ale nie zakończył go - mimo istnienia ustawowego obowiązku -wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, nie podjął też stosownej czynności. Mając na względzie przytoczoną argumentację brak było podstaw do wydawania orzeczenia stwierdzającego pozostawanie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w bezczynności i nakazującego mu dokonanie jakiejkolwiek więcej czynności w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.