IV SAB/Wa 8/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M., J. M., A. M., J. M. i M. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 12 listopada 2014 r. skarżący J. M. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A. M. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne wnioskodawcy oraz jego żony w łącznej wysokości 4404,70 zł (brutto) miesięcznie. Posiadany majątek to dom o powierzchni 129,30 m², 1/6 nieruchomości rolnej o pow. 0,8106 ha, 1/4 nieruchomości o pow. 0,0255 ha oraz 1/2 domu z 1900 r. (niezamieszkały) i 1/6 nieruchomości o pow. 0,8106 ha. Do wniosku skarżący załączył kopię orzeczenia, z którego wynika, że jest on osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W piśmie z dnia 5 grudnia 2014 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 21 listopada 2014 r., skarżący podkreślił z kolei, że sytuacja materialna i zdrowotna rodziny jest bardzo zła. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, jego żona posiada zaś rachunek w Banku [...] S.A., którego wyciągi z ostatnich trzech miesięcy załączone zostały do pisma. Skarżący podniósł, że większą część uzyskiwanego dochodu przeznaczają wraz z żoną na utrzymanie i leczenie (w tym m.in. na zakup żywności w ciągu trzech miesięcy – 6500 zł, na lekarstwa – 650 zł, na środki czystości - 700 zł, na obuwie i odzież – 800 zł). Wnioskodawca zaznaczył ponadto, że wydatki związane z ubezpieczeniem to kwota – 120 zł, podatek rolny – 70 zł, podatek od nieruchomości – 72 zł, wydatki za wywóz śmieci – 45 zł, opłata za telefon – 287 zł, opłata za energię elektryczną – 309 zł, gaz – 550 zł, za centralne ogrzewanie – 567 zł, za wodę - 390 zł, drobne remonty mieszkania to z kolei kwota 600 zł. Skarżący przedstawił szczegółowe wyliczenie wydatków związanych z dojazdem do lekarzy, prywatnymi wizytami u specjalistów, wykonywaniem koniecznych badań i zabiegów rehabilitacyjnych oraz zakupem lekarstw podkreślając, że wraz z żoną są osobami bardzo schorowanymi i wskazane wydatki są konieczne i bardzo wysokie. Do pisma załączone zostały liczne dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy. Z załączonej kopii z rachunku bankowego posiadanego przez żonę wnioskodawcy wynika zaś, że saldo na dzień 5 listopada 2014 r. wynosiło 2261,40 zł. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2014 r., którym przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, odmówiono zaś przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 25 grudnia 2014 r., wniósł sprzeciw. Na skutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc – zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wobec tego, że złożone oświadczenia i dokumenty budziły wątpliwości Sądu i były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę A. M. rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 2) wyjaśnienie, na jaki numer rachunku bankowego wpłacana jest przez ZUS emerytura skarżącego J. M.; 3) wyjaśnienie, czy skarżący lub jego żona jest na specjalnej diecie, jeśli tak należy złożyć zaświadczenie od lekarza potwierdzające konieczność stosowania specjalnej diety żywieniowej; 4) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, środki czystości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 5) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie skarżący i jego żona ponieśli w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się; 6) przedłożenie dokumentów (umów kredytowych) potwierdzających ewentualne ich obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat); 7) zaświadczenia właściwego organu o wysokości osiągniętego dochodu z nieruchomości rolnej za 2014 r.; 8) decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wymiar podatku rolnego na rok 2015 r.; 9) decyzji właściwego organu ustalającej wymiar podatku od nieruchomości na rok 2015 r.; 10) zaświadczenia, czy skarżący lub jego żona jest beneficjentem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i czy korzysta ze środków finansowych wypłacanych w ramach programów pomocowych realizowanych przez ARiMR, jeśli tak, wówczas należy nadesłać decyzję organu o przyznaniu dopłaty lub innej pomocy finansowej; 11) wyjaśnienie, z jakiego tytułu pochodziły środki finansowe w kwocie 4.000 zł wpłacone przez A. G. na rachunek bankowy A. M. w dniu 9 października 2014 r.; 12) wyjaśnienie na poczet jakich wydatków rozdysponowana została kwota 7.450 zł wypłacona kartą w dniu 10 października 2014 r. przez A. M.; 13) wyjaśnienie, na poczet jakich należności co miesiąc przekazywana jest z rachunku A. M. kwota 100 zł na rzecz M. M. w ramach zlecenia stałego. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 20 marca 2015 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 27 marca 2015 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu z dnia 12 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżący nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu zarządzeniem z dnia 12 lutego 2015 r. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.