IV SO/Wa 1/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kaja Angerman po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Sądu Najwyższego za nieprzekazanie skargi z dnia [...] listopada 2016 r. na bezczynność Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] września 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. B. w piśmie z dnia 5 stycznia 2017 r. zawarł wniosek o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Sądu Najwyższego za nieprzekazanie skargi (wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę) Z. B. z dnia [...] listopada 2016 r. na bezczynność Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpoznania wniosku. Wraz z wnioskiem o wymierzenie grzywny Z. B. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek z dnia 5 stycznia 2017 r o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 7 akt sądowych). W większości rubryk formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 10 – dochody; nr 7.2.1 - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2 - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe i nr 8 - stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni 90 m2 (w tym mieszkanie o powierzchni około 12 m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem, ale obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3), że ma bardzo duże wierzytelności, które są przedmiotem postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że jak dotąd komornicy masowo umarzali postępowania egzekucyjne, jednakże inne nadal prowadzą. Dalej podał, że nigdy nie dostał żadnych zapomóg. Stwierdził, że wydatki ma, jak każdy, na średnim poziomie utrzymania, zaś wydatki na skutki powodzi w 2010 r. są ogromne. Nadmienił, że nie jest ubezpieczony od 2004 r., a leki kupuje bez recepty. Oświadczył, że z opóźnieniem płaci rachunki za energię elektryczną, ma własne szambo, wodę z własnej studni i własny opał. Wskazał również, że ma ogromne zadłużenie, ponieważ pożycza pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczając od jednego oddaje drugiemu, a zadłużenie rośnie. Jak stwierdził, ma spore zadłużenie, lecz nie wiadomo, kto komu i ile jest winien. Ponieważ oświadczenie z dnia 5 stycznia 2017 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r., w piśmie z dnia 19 kwietnia 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody, to jest do: - złożenia szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić, skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; - nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; - przedstawienia innych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i dochodową wnioskodawcy. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. Z. B. stwierdził, że trudno jest odpowiedzieć na wezwanie do złożenia szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania, ponieważ pożyczał pieniądze i nie był ubezpieczony przez czternaście lat. Teraz dostał wprawdzie emeryturę (1.070 zł), co wystarczyć ma mu na znaczki pocztowe do wysyłania listów, o ile komornik nie zabierze. Jak stwierdził, w kolejce do jego pieniędzy stoją komornicy, urzędy skarbowe, czy Prokuratoria Generalna. Wskazał, że toczą się postępowania nakazowe i po trochu musi oddawać prywatnym wierzycielom. Skarżący wyjaśnił, że obecnie ma pieniądze z emerytury, ale właściwie ich nie ma. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że nie ma rachunków bankowych, a także nie posiada innych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i dochodową. Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, oświadczenie strony o sytuacji finansowej jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych oraz budzi wątpliwości. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie. W uzasadnieniu zarzucił stronniczość referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie przedstawił referendarzowi sądowemu wymaganych dokumentów i wyjaśnień. Udzielona przez wnioskodawcę odpowiedź w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. (k. 54 akt sądowych) nie czyni zadość nałożonemu obowiązkowi oraz świadczy o tym, że skarżący nie zamierza przedstawić szczegółowych informacji o źródłach utrzymania. Stwierdzenie wnioskodawcy, że chociaż ma pieniądze z emerytury, to właściwie ich nie ma, bo jak stwierdził, w kolejce po nie stoją komornicy, urzędy skarbowe i inne instytucje, a ponadto musi oddawać pieniądze prywatnym wierzycielom, nie pozwala na ustalenie, jakimi środkami skarżący w rzeczywistości dysponuje. Nie wiadomo, czy ze świadczenia emerytalnego, poza zaliczką na podatek dochodowy i składką na ubezpieczenie zdrowotne, potrącane są jeszcze inne należności, np. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Skarżący nie podał jakichkolwiek szczegółowych danych dotyczących wielkości koniecznych wydatków i wysokości zadłużenia. Nie udokumentował ani wydatków, ani zadłużenia, jak również podnoszonych we wniosku i w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. okoliczności, które wskazują na to, że nie wywiązuje się on terminowo z wymagalnych zobowiązań. Zauważyć należy, że skarżący przedstawił niepełne i nieprecyzyjne dane o źródłach swojego utrzymania i ich wielkości oraz o wysokości niezbędnych wydatków, a ponadto nie wykonał należycie wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji. Powyższe uniemożliwia weryfikację oświadczenia skarżącego z dnia 5 stycznia 2017 r. oraz ustalenie, jakie są jego rzeczywiste źródła utrzymania i jaka jest ich wysokość, a także określenie realnych możliwości płatniczych skarżącego, a tym samym – przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym kontekście należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można przykładowo osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.