IV SO/Wa 1/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata złożonego w sprawie o sygn. akt IV SO/Wa 1/17 z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Dyscyplinarnemu, w związku ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. B. w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 201 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17. Ponieważ w skardze zawarł wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w piśmie z dnia 5 lutego 2018 r. wezwano go do uzupełniania braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF. W dniu 14 lutego 2018 r. skarżący złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 7.2.1. - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2. - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe i nr 8 - stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubryce nr 10 formularza wniosku podał, że osiąga dochód z emerytury w wysokości 762,92 zł miesięcznie. W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni 90 m2 (w tym mieszkanie o powierzchni około 12 m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem, ale obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3.), że ma bardzo duże wierzytelności, które są przedmiotem postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z. B. stwierdził, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że jak dotąd komornicy masowo umarzali postępowania egzekucyjne, jednakże inne nadal – zupełnie niesłusznie – prowadzą. Dalej podał, że nigdy nie dostał żadnych zapomóg. Stwierdził, że wydatki ma, jak każdy, na średnim poziomie utrzymania, zaś wydatki na skutki powodzi w 2010 r. są ogromne. Nadmienił, że nie był ubezpieczony od 2004 r., a leki kupował bez recepty. Oświadczył, że płaci rachunki za energię elektryczną, ma własne szambo, wodę z własnej studni i własny opał. Stwierdził, że z emerytury starczy chociażby na znaczki pocztowe i na materiały piśmienne, jak i na lekarstwa w jakimś zakresie. Podał również, że ma ogromne zadłużenie, ponieważ pożyczał pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczając od jednego oddawał drugiemu, a zadłużenie rosło, z tym, że coś odrobi. Jak stwierdził, z powodu fikcyjnych sądów cywilnych ma inne spore zadłużenie, z tym, że nie wiadomo, kto komu i ile jest winien. Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 12 marca 2018 r. wezwano Z. B. do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan rodzinny i majątkowy, to jest do nadesłania: 1. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; 3. kopii dokumentów potwierdzających, że jest zadłużony oraz wskazujących, jaka jest kwota zadłużenia; 4. kopii dokumentu (dokumentów) potwierdzającego prowadzenie wobec niego egzekucji (np. zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu nieruchomości, postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego); 5. kopii dokumentów (np. potwierdzeń wpłat, potwierdzeń przelewów, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną; 6. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; 7. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 21 marca 2018 r., Z B. oświadczył, że nie ma rachunków bankowych. Stwierdził, że zadłużenie u osób prywatnych nie jest możliwe do wykazania, zaś inne zadłużenia jakieś przychodzą m.in. od komorników, windykatorów, izb skarbowych, prezesów sądów, a on tych wezwań nawet nie czyta, bo to oni są mu winni. Nadmienił, że za energię elektryczną płaci gotówką. Podał ponadto, że organ nie pobiera podatku "z takiej ilości gruntu", a także wskazał, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy gminnego ośrodka pomocy społecznej, ponieważ ma emeryturę. Do pisma z dnia 21 marca 2018 r. skarżący dołączył kopie pocztowego przekazu pieniężnego emerytury z lutego bieżącego roku (762,92 zł) oraz kopię pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. o realizacji zajęcia. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Z. B. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazano, skarżący w większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku, wpisał "nie dotyczy". Tylko w rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majtku nieruchomym wymienił dom o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,56 ha, a ponadto wskazał (w rubryce nr 7.2.3.), że ma "bardzo duże" wierzytelności. W rubryce nr 10 formularza wniosku podał wprawdzie źródło dochodu w postaci emerytury, jednakże należy podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, zarówno wnioskodawcy, jak i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej Z. B. oraz zweryfikowania wiarygodności informacji podanych w tym zakresie przez skarżącego, w piśmie z dnia 12 marca 2018 r. zobowiązano go m.in. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (lit. f wezwania) oraz kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok (lit. e wezwania). Z. B.nie nadesłał żadnego z wymienionych dokumentów. Wezwanie do nadesłania kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego skwitował twierdzeniem, że organ nie pobiera podatku z takiej ilości gruntu, co nie może być uznane za przekonujące usprawiedliwienie zaniechania strony, chociażby w kontekście informacji podanych przez nią w rubryce nr 7.1 formularza wniosku, z których wynika, że w skład jej majątku nieruchomego wchodzi zarówno nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha, jak i dom o powierzchni 90 m2. Ponadto, zobowiązanie do nadesłania dokumentu pozwalającego zweryfikować, jakim majątkiem nieruchomym dysponuje skarżący, było uzasadnione okolicznościami, znanymi referendarzowi sądowemu z urzędu, powołanymi w uzasadnieniach postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SAB/Kr 16/17 i z dnia 21 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 106/16, w których wskazano m.in., że w latach ubiegłych Z. B. wykazywał majątek nieruchomy w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7,27 ha i domu o powierzchni 110 m2, a także, powołując się na postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. (Km [...]), podano, że skarżący był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości [...], dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...], jak również był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] (nr działki [...], [...]). Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie obejmującym nadesłanie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej, Z. B., stwierdził tylko, że nie korzystał i nie korzysta z pomocy gminnego ośrodka pomocy społecznej. Wnioskodawca nie wykazał nawet, że podjął próbę uzyskania żądanego zaświadczenia, chociaż z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na nim spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie przedmiotowego żądania. Wedle natomiast art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1827 ze zm.) wydanie zaświadczenia w sprawach świadczeń socjalnych oraz w sprawach załatwianych na podstawie przepisów o pomocy społecznej, przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przepisów o zatrudnieniu socjalnym oraz przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie podlega opłacie skarbowej. Z. B. nie złożył do akt sprawy także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną (lit. e wezwania), ani jakiegokolwiek dokumentu wskazującego kwotę, na jaką jest zadłużony (lit. c wezwania). Byłyby one natomiast pomocne w ustaleniu relacji pomiędzy wielkością środków pieniężnych, jakimi dysponuje wnioskodawca, a wysokością wydatków ponoszonych przez niego na konieczne utrzymanie, a także kwotą ciążących na nim zobowiązań. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że dokumentami, które może przedstawić na potwierdzenie wydatków ponoszonych na rachunki za energię elektryczną, mogą być zarówno wyciągi z rachunków bankowego, jak i np. potwierdzenia wpłat. Dlatego twierdzenie Z. B., że nie ma kont bankowych, zaś za energię elektryczną płaci gotówką, nie stanowi usprawiedliwienia braku udokumentowania wydatków z tego tytułu. Podobnie, zaniechania wnioskodawcy w wykazaniu wielkości zadłużenia nie usprawiedliwia twierdzenie, że nawet nie czyta kierowanej przez wierzycieli korespondencji, ponieważ – jego zdaniem – to oni są mu winni pieniądze. Opisana postawa skarżącego, który przedstawia niepełne i nieprecyzyjne dane o stenie majątkowym i rodzinnym, a następnie nie wykonuje należycie wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji, uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nienależyte wykonanie przez Z. B. wezwania z dnia 12 marca 2018 r. uniemożliwiło bowiem – już po raz kolejny - weryfikację jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz ustalenie, jakie są jego rzeczywiste możliwości płatnicze. O braku środków na poniesienie kosztów postępowania nie może natomiast świadczyć sam sobie fakt prowadzenia przeciwko Z. B. postępowań egzekucyjnych. Wskazuje on tylko na to, że wnioskodawca nie wywiązuje się terminowo z wymagalnych zobowiązań. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.