IV SO/Wa 1/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 10.08. 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Sądu Najwyższego za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie w związku ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. B. w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17, utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W powyższej skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 5 lutego 2018 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełniania braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF. W dniu 14 lutego 2018 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 7.2.1. - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2. - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe i nr 8 - stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubryce nr 10 formularza wniosku podał, że osiąga dochód z emerytury w wysokości 762,92 zł miesięcznie. W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni 90 m2 (w tym mieszkanie o powierzchni około 12 m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem, ale obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3.), że ma bardzo duże wierzytelności, które są przedmiotem postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z. B. stwierdził, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że jak dotąd komornicy masowo umarzali postępowania egzekucyjne, jednakże inne nadal – zupełnie niesłusznie – prowadzą. Dalej podał, że nigdy nie dostał żadnych zapomóg. Stwierdził, że wydatki ma, jak każdy, na średnim poziomie utrzymania, zaś wydatki na skutki powodzi w 2010 r. są ogromne. Nadmienił, że nie był ubezpieczony od 2004 r., a leki kupował bez recepty. Oświadczył, że płaci rachunki za energię elektryczną, ma własne szambo, wodę z własnej studni i własny opał. Stwierdził, że z emerytury starczy chociażby na znaczki pocztowe i na materiały piśmienne, jak i na lekarstwa w jakimś zakresie. Podał również, że ma ogromne zadłużenie, ponieważ pożyczał pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczając od jednego oddawał drugiemu, a zadłużenie rosło. Jak stwierdził, z powodu fikcyjnych sądów cywilnych ma inne spore zadłużenie, z tym, że nie wiadomo, kto komu i ile jest winien. Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z dnia 12 marca 2018 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan rodzinny i majątkowy, to jest do nadesłania: 1. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; 3. kopii dokumentów potwierdzających, że jest zadłużony oraz wskazujących, jaka jest kwota zadłużenia; 4. kopii dokumentu (dokumentów) potwierdzającego prowadzenie wobec niego egzekucji (np. zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu nieruchomości, postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego); 5. kopii dokumentów (np. potwierdzeń wpłat, potwierdzeń przelewów, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną; 6. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; 7. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 21 marca 2018 r. wnioskodawca oświadczył, że nie ma rachunków bankowych. Stwierdził, że zadłużenie u osób prywatnych nie jest możliwe do wykazania, zaś inne zadłużenia przychodzą m.in. od komorników, windykatorów, izb skarbowych, prezesów sądów, a on tych wezwań nawet nie czyta, bo to oni są mu winni. Nadmienił, że za energię elektryczną płaci gotówką. Podał ponadto, że organ nie pobiera podatku "z takiej ilości gruntu", a także wskazał, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy gminnego ośrodka pomocy społecznej, ponieważ ma emeryturę. Do pisma z dnia 21 marca 2018 r. skarżący dołączył kopię pocztowego przekazu pieniężnego emerytury z lutego bieżącego roku (762,92 zł) oraz kopię pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 3 listopada 2017 r. o realizacji zajęcia. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SO/Wa 1/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów, natomiast o braku środków na poniesienie kosztów postępowania nie może świadczyć sam fakt prowadzenia przeciwko wnioskodawcy postępowań egzekucyjnych. Pismem z dnia 19 czerwca 2018 r. Z. B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wnioskodawca zarzucił, że referendarz sądowy w sposób stronniczy ocenił jego oświadczenie majątkowe oraz wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd miał na uwadze okoliczność, że wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, skarżący w większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku, wpisał "nie dotyczy". W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majtku nieruchomym wymienił dom o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,56 ha, a ponadto wskazał (w rubryce nr 7.2.3.), że ma "bardzo duże" wierzytelności. W rubryce nr 10 formularza wniosku podał źródło dochodu w postaci emerytury. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy oraz zweryfikowania podanych informacji, pismem z dnia 12 marca 2018 r. zobowiązano wnioskodawcę m.in. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (lit. f wezwania) oraz kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok (lit. e wezwania). Wnioskodawca nie nadesłał żadnego z wymienionych dokumentów. Wnioskodawca nie złożył do akt sprawy także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną (lit. e wezwania), ani jakiegokolwiek dokumentu wskazującego kwotę, na jaką jest zadłużony (lit. c wezwania). Dokumenty te pozwoliłyby ustalić relację pomiędzy wielkością środków pieniężnych, jakimi dysponuje wnioskodawca, a wysokością wydatków ponoszonych przez niego na konieczne utrzymanie, a także kwotą ciążących na nim zobowiązań. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że dokumentami, które może przedstawić na potwierdzenie wydatków ponoszonych na rachunki za energię elektryczną, mogą być zarówno wyciągi z rachunków bankowego, jak i potwierdzenia wpłat. Wnioskodawca nie wykazał również wysokości zadłużenia. Prawidłowo stwierdził referendarz sądowy, że nienależyte wykonanie wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W opisanych okolicznościach bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia pozostaje argumentacja przedstawione w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Nie sposób bowiem przyjąć, aby skarżący znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.