IV SO/Wa 2/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku A. S. o wymierzenie grzywny Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów za nieprzekazanie skargi z dnia 21 października 2012 r. dotyczącej konkursu na stanowisko dyrektora [...] wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 3 lutego 2013 r. skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Określił siebie jako osobą długotrwale, strukturalnie bezrobotną i wskazał, że nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Podał, że nie osiąga dochodów, pozwalających na poniesienie kosztów postępowania, nie ma też zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Oświadczył, że źródło jego utrzymania stanowi dług w wysokości około 185.000 zł, którego nie spłaca, a który zwiększa. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 3 lutego 2013 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 15 lutego 2013 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłana kopii dokumentu/dokumentów (np. umowy, zaświadczenia) potwierdzającego/potwierdzających powstanie zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł jest źródłem utrzymania A. S., a także dokumentu/dokumentów potwierdzającego aktualną wysokość zadłużenia, 2. do złożenia oświadczenia, czy poza wskazanym w uzasadnieniu wniosku długiem ma inne źródła utrzymania - jeżeli tak, to należało podać, jakie i w jakiej wysokości, 3. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta), 4. do złożenia oświadczenia o wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości - np. kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (opłat za energię elektryczną, gaz), 5. do złożenia oświadczenia, czy aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należało nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę). W piśmie z dnia 28 lutego 2013 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 15 lutego 2013 r., A. S. oświadczył, że: 1. nie posiada dokumentu dotyczącego zadłużenia, 2. obecnie jest zatrudniony, na dowód czego przedkłada kserokopię umowy, 3. nie ma zaświadczenia o sytuacji rodzinnej i nie zamierza go mieć, 4. badanie poziomu wydatków prowadzą instytucje statystyczne i socjologiczne, a nie on, 5. wydaje tyle, ile ma, o ile ma ale nie wystarcza to na zaspokojenie minimum kosztów egzystencji, 6. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, na dowód czego przedkłada kserokopię postanowienia. Skarżący wskazał ponadto sygnatury akt spraw, w których składał wnioski o przyznanie prawa pomocy i korzystał z tego prawa. Stwierdził, że jego sytuacja materialna się nie poprawiła, a pogorszyła, w związku z czym, odmowa przyznania mu prawa pomocy w przedmiotowej sprawie spowoduje wadliwość postanowienia. Wniósł o zażądanie od innego wydziału Sądu akt, w których rozpoznano jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do pisma z dnia 28 lutego 2013 r. A. S. załączył kserokopię umowy o pracę z dnia [...] lutego 2013 r. na czas określony od [...] lutego 2013 r. do [...] maja 2013 r. na stanowisku pracownika administracyjno-biurowego w Urzędzie Miejskim w K. z wynagrodzeniem 1.335,00 zł miesięcznie, plus dodatek za wysługę lat w wysokości 20%, a także kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi (A. S.) w wysokości 298,88 zł i zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy zatrudnienie skarżącego w Urzędzie Miejskim w K. ma tymczasowy charakter, a jednocześnie określa on siebie, jako osobę "długotrwale, strukturalnie, bezrobotną", ustalenie źródła i rzeczywistej wielkości zobowiązania, z którego dług w wysokości około 185.000 zł stanowić ma źródło utrzymania wnioskodawcy, jest konieczne do stwierdzenia, czy w istocie spełnia on wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dlatego wystosowane do A. S. wezwanie obejmowało udokumentowanie powstania tego zobowiązania oraz aktualnej wysokości zadłużenia. Odpowiedź zawarta w piśmie z dnia 28 lutego 2013 r., odnosząca się do wezwania w omawianym zakresie, jest niewystarczająca, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Treść powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, że strona, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy powinna być zainteresowana wykazaniem swojej trudnej sytuacji majątkowej. Skarżący powinien zatem przedstawić dokumenty (np. umowę, zaświadczenie z banku, oświadczenie osoby, która udzieliła mu pożyczki) potwierdzające powstanie zobowiązania, z którego dług w podanej wyżej wysokości stanowić ma źródło jego utrzymania oraz aktualną wysokość zadłużenia. W razie braku możliwości przedstawienia tych dokumentów powinien natomiast chociaż wyjaśnić, dlaczego nie jest w stanie ich przedstawić, czyim jest dłużnikiem i na postawie jakiego tytułu. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wykonał także prawidłowo wezwania z dnia 15 lutego 2013 r. w zakresie obejmującym wyjaśnienie, czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. zawarł wprawdzie lakoniczne stwierdzenie, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, jednakże do pisma tego dołączył kopię postanowienia komornika sądowego sprzed prawie trzech lat, którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Przedstawiony przez stronę dokument, po pierwsze nie może być przydatny przy ocenie aktualnej sytuacji majątkowej, a po drugie zaprzecza twierdzeniu strony, bowiem wynika z niego, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone (patrz punkt drugi postanowienia z dnia [...] kwietnia 2010 r.). Ustaleniu rzeczywistych źródeł utrzymania strony i ich wielkości oraz określeniu relacji tej wielkości do wysokości koniecznych wydatków w gospodarstwie domowym służyło wezwanie z dnia 15 lutego 2013 r. w zakresie obejmującym złożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, a także oświadczenia o wysokości niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. Także w tym zakresie wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane. Przypominając, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, należy skonstatować, że oświadczenie A. S. z dnia 28 lutego 2013 r. i dołączone do niego kserokopie dokumentów źródłowych nie czynią zadość wezwaniu z dnia 15 lutego 2013 r. w sposób pozwalający na dokonanie pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji, odstępując od należytego wyjaśnienia okoliczności związanych z powstaniem i wysokością długu, który stanowić ma źródło utrzymania skarżącego, nie nadsyłając zaświadczenia o sytuacji rodzinnej oraz oświadczenia w sprawie wydatków w gospodarstwie domowym, a także przedstawiając nieaktualny dokument dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego, który stoi w sprzeczności z oświadczeniem z dnia 28 lutego 2013 r., wnioskodawca uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do podnoszonej w piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w wymienionych przez niego sprawach, należy wskazać, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, wydane w przeszłości w innych sprawach skarżącego, nie determinują rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a poczynione w nich ustalenia nie mogą być podstawą dokonywanej w tej sprawie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy przypomnieć, że podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło niewykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 15 lutego 2013 r. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych, niejasnych i przeczących sobie informacji, wykonaniem wezwania z dnia 15 lutego 2013 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.