IV SO/Wa 25/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 16.11.2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2018 r. sygn. akt IV SO/Wa 25/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi Z. B. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r. sygn. akt I OZ 245/18 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W piśmie z dnia 24 maja 2018 r. Z. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo, w którym zawarł m.in. wniosek o wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r. sygn. I OZ 245/18, którym oddalono zażalenie Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 55/16 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SO/Wa 55/16 w przedmiocie odrzucenia wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich za nieprzekazanie skargi z dnia 27 października 2016 r. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W powyższym piśmie skarżący wniósł również o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do powyższego pisma skarżący dołączył formularz PPF, w którym wskazał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 837,87 zł. Wydatki, jak to określił, ma na średnim poziomie. Część emerytury przeznacza na leczenie i drobne zakupy. Wskazał, że opłaca rachunki za energię elektryczną, szambo ma swoje, wodę pobiera z własnej studni. Podał również, że posiada ogromne zadłużenie. Postanowieniem z dnia 28 września 2018 r. sygn. akt IV SO/Wa 25/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że odstąpił od wezwania skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów uznając, że jako inicjator licznych skarg i wniosków do sądów administracyjnych ma on świadomość, że wniosek o przyznanie prawa pomocy należy szczegółowo uzasadnić i przedstawić dokumenty źródłowe, które wskazują, że faktycznie zachodzi konieczność przerzucenia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomo, że skarżący jest inicjatorem licznych postępowań sądowych przed WSA w Warszawie, WSA w Krakowie i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W postępowaniach tych wielokrotnie, w związku z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, był wzywany o nadesłanie dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący ma zatem pełną świadomość, jakie dokumenty wskazywać będą na jego aktualną sytuację majątkową i mają znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie przepisów postępowania co do oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 837,87 zł, nie posiada oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielem domu o pow. 90m2. Skarżący podał, że ma bardzo duże zadłużenie, a posiadany grunt rolny (0,58 ha) nie przynosi dochodu, ponieważ jest zalewany wodą. Podał, że rachunki za energię elektryczną opłaca sam, szambo ma swoje, wodę pobiera z własnej studni. Oświadczył, że rachunków bankowych nie ma, nie prowadzi spisu wydatków i nie zbiera paragonów. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący jako inicjator licznych skarg i wniosków do sądów administracyjnych, ma świadomość, że wniosek o przyznanie prawa pomocy należy szczegółowo uzasadnić i przedstawić dokumenty źródłowe, które wskazują, że faktycznie zachodzi konieczność przerzucenia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Odstąpienie przez referendarza sądowego od wezwania skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów w opisanych okolicznościach było zatem zasadne. W postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (sprawy o sygn. IV SAB/Wa 20/17, IV SAB/Wa 29/17, IV SO/Wa 1/17, IV SAB/Wa 157/17) skarżący był wzywany m.in. do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; kopii dokumentów potwierdzających, że jest zadłużony oraz wskazujących, jaka jest kwota zadłużenia; kopii dokumentu potwierdzającego prowadzenie wobec niego egzekucji, kopii dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną; kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego; zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Skarżący ma zatem pełną świadomość, jakie dokumenty wskazywać będą na jego aktualną sytuacja majątkową i mają znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.