IV SO/Wa 32/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. na uchwałę Rady Miejskiej w P. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części miasta P. dla obszaru ograniczonego ulicami: [...], [...], [...] i [...] postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w P. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 9 września 2014 r., statutu Stowarzyszenia oraz dodatkowego oświadczenia strony z dnia 8 października 2014 r. wynika, że skarżący jest tzw. stowarzyszeniem "rejestrowym", które posiada osobowość prawną. Działa od marca bieżącego roku. Obecnie liczy 23 członków, a w najbliższym czasie dołączą do niego kolejne osoby. Nie ma majątku, deklaruje zerowe saldo rachunku bankowego. Celami Stowarzyszenia są: 1. reprezentowanie mieszkańców ulic [...], [...], [...] i [...], oraz ich najbliższego sąsiedztwa w kontaktach z władzami, 2. reprezentowanie mieszkańców w kontaktach z podmiotami gospodarczymi, których działalność może mieć wpływ na warunki bytowe mieszkańców, 3. dbałość o jakość warunków bytowych mieszkańców, w tym warunki sanitarne, ekologiczne, infrastrukturę wodociągowo-kanalizacyjną, infrastrukturę deszczową, infrastrukturę komunikacyjną, bezpieczeństwo mieszkańców, 4. przeciwdziałanie degradacji infrastruktury i środowiska naturalnego w rejonie ulic objętych działalnością Stowarzyszenia, 5. nadzór nad przestrzeganiem ładu przestrzennego w gminie P., ze szczególnym uwzględnieniem ulic [...], [...], [...] i [...], oraz ich najbliższego sąsiedztwa, 6. dbałość o przestrzeganie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w gminie P., ze szczególnym uwzględnieniem ulic [...], [...], [...] i [...], oraz ich najbliższego sąsiedztwa, 7. dbałość o godne warunki zamieszkania mieszkańców ulic [...], [...], [...] i [...] oraz ich najbliższego sąsiedztwa, 8. nadzór nad planowaniem i realizacją rozwoju gminy P., ze szczególnym uwzględnieniem ulic [...], [...], [...] i [...], 9. wspieranie budowy społeczeństwa obywatelskiego wśród mieszkańców, 10. dbałość o sprzyjające warunki dla rozwoju dzieci mieszkańców (§ 2 statutu Stowarzyszenia). Stowarzyszenie realizuje wymienione cele m.in. poprzez czynny udział jako strona, w tym także jako wnioskodawca, w postępowaniach administracyjnych i sądowych dotyczących naruszenia w/w punktów, w także organizowanie kampanii informacyjnych i edukacyjnych wśród mieszkańców terenów objętych działaniem Stowarzyszenia [...] mających wspierać ich realizację (§ 8 pkt 6 statutu Stowarzyszenia). W § 32 statutu przewidziano, że majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, dotacji, dochodów z majątku Stowarzyszenia. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, dotacje spadki i zapisy z dobrodziejstwem inwentarza oraz korzyści z ofiarności publicznej. Wedle jednak oświadczenia strony z dnia 8 października 2014 r., jak dotąd nie podjęto uchwały dotyczącej zbierania składek członkowskich i żadne składki nie były przez członków uiszczane. Stowarzyszenie nie wyklucza podjęcia takich uchwał w przyszłości, bądź też wpływu dobrowolnych składek/darowizn na jego rzecz. Jak natomiast wskazano w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, dotychczas Stowarzyszenie nie otrzymało żadnych darowizn, spadków, czy dotacji. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z § 8 pkt 6 statutu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. jedną z form realizacji jego szeroko zakreślonych w § 2 celów jest udział jako strona w postępowaniach administracyjnych i sądowych. Chcąc realizować działalność statutową Stowarzyszenie musi się więc liczyć między innymi z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można by mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można by mu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Wymienione w art. 33 powołanej ustawy źródła finansowania przewidzieli założyciele Stowarzyszenia [...] w § 32 statutu. Jak jednakże wynika z oświadczenia strony z dnia 8 października 2014 r., żadna z dopuszczonych ustawą i statutem form pomnażania majątku skarżącego nie jest wykorzystywana od początku jego działalności, czyli od marca bieżącego roku. Stowarzyszenie zakłada jedynie możliwość podjęcia w przyszłości uchwały w sprawie pobierania składek członkowskich lub liczy na dobrowolne wsparcie finansowe od członków. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek w odpowiedniej wysokości, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie są w stanie wygospodarować środków finansowych, niezbędnych do realizacji jego celów lub nie wyrażają woli finansowania jego działalności, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje przewidzianych przepisami powszechnie obowiązującego prawa kroków, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej, to przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona wszelkich przewidzianych ustawą możliwości uzyskania środków finansowych, jest więc niezasadne. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, odmówiono przyznania prawa pomocy.