IV SO/Wa 35/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi M. M. o wymierzenie Ministrowi Administracji i Cyfryzacji grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. postanawia: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów o dzieło, zawieranych przez żonę skarżącego oraz dochód z tytułu najmu mieszkania. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Łączny zadeklarowany dochód rodziny wynosi 2500 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wyjaśnił, że posiada trzy mieszkania oraz działkę budowlaną w W. o pow. 384 m2. Rodzina zamieszkuje dwa mieszkania, natomiast trzecie, o pow. 39 m2 jest wynajmowane za 1100 zł. Skarżący posiada kredyt hipoteczny zaciągnięty na spłatę mieszkania. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 listopada 2014 r. wezwał skarżącego do : a) przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; b) jednoznacznego wyjaśnienia, czy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz córką i synem, w świetle twierdzenia (rubryka 11 wniosku PPF, że "rodzina zamieszkuje dwa mieszkania", c) złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego z umów zlecenia i umów o dzieło (np. kopii umów), d) nadesłania kopii umowy najmu mieszkania, e) przedłożenia dowodów wpłat za najem lokalu mieszkalnego za okres ostatnich trzech miesięcy, f) złożenia dokumentu (zaświadczenia z urzędu pracy) potwierdzającego, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, g) nadesłania dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych), h) przedłożenia dokumentów (umów kredytowych) potwierdzających obciążenia finansowe (za i) ciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat i wysokość zobowiązań pozostałych do spłacenia). W dniu 4 grudnia 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo, nadesłane drogą elektroniczną, w którym skarżący podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący przedłożył także niepodpisaną kopię oświadczenia jego żony dotyczącego źródeł utrzymania, kopię informacji o wysokości rat kredytowo-odsetkowych, kopie faktur za utrzymanie mieszkania. W tej sytuacji zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2014 r. referendarz ponownie wezwał wnioskodawcę do: przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (poinformować, że wystarczające będą wydruki komputerowe zawierające zestawienie wszystkich operacji na rachunkach baonowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunku (-ów)); złożenia jednoznacznego wyjaśnienia, czy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz córką i synem, w świetle twierdzenia (rubryka 11 wniosku PPF, że "rodzina zamieszkuje dwa mieszkania"; złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego z umów zlecenia i umów o dzieło (np. kopii umów), nadesłania kopii umowy najmu mieszkania; przedłożenia dowodów wpłat za najem lokalu mieszkalnego za okres ostatnich trzech miesięcy; złożenia dokumentu (zaświadczenia z urzędu pracy) potwierdzającego, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; nadesłania kopii dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych), przedłożenia dokumentów (kopii umów kredytowych) potwierdzających obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat i wysokość zobowiązań pozostałych do spłacenia). W piśmie tym pouczono skarżącego, że w myśl art. 65 § 3 P.p.s.a. Sąd może doręczyć pismo stronie za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej. Natomiast z takiej formy doręczenia nie może skorzystać strona, gdyż w myśl art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać własnoręczny podpis, a wymogu tego nie spełnia pismo wniesione przez stronę postępowania za pośrednictwem faksu bądź drogą elektroniczną. W związku z powyższym, pisma do Sądu należy kierować za pośrednictwem operatora pocztowego bądź składać je osobiście, gdyż pisma wnoszone za pośrednictwem faksu lub drogą elektroniczną dotknięte są brakiem formalnym w postaci braku. podpisu. W dniu 17 grudnia 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo, nadesłane drogą elektroniczną, w którym skarżący oświadczył, że z uwagi na rodzaj wykonywanej przez jego żonę pracy (umowy o dzieło i umowy zlecenie) nie ma on możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących dochody uzyskiwane z tego tytułu. Podniósł, że żona wykonuje prace zlecone dla wydawnictw i łączny dochód będzie mógł być stwierdzony dopiero w nowym roku, po nadesłaniu przez pracodawców (zleceniodawców) deklaracji Pit-11. Skarżący jednocześnie stwierdził, że wobec pozostawania w sporze z urzędem pracy nie jest w stanie przedstawić stosownego zaświadczenia potwierdzającego jego status jako osoby bezrobotnej. Odnośnie dochodów za najem skarżący wskazał, że "rozlicza je w gotówce". Wyjaśnił również, że jest właścicielem dwóch, a nie trzech mieszkań (jedno mieszkanie, o powierzchni 105 m2, ma dwie księgi wieczyste). Skarżący oświadczył, że nie składa oryginałów dokumentów, ponieważ z racji złożenia wniosków o przyznanie prawa pomocy również w innych sprawach spodziewa się kolejnych wezwań do ich uzupełnienia. Rozpatrując wniosek stwierdzono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu pełnomocnika w niniejszej sprawie Powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.). Według art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Z kolei w myśl art. 255 tej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w sprawie prawa pomocy. Referendarz stwierdza, że o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej przez prawo współpracy skarżącego w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej. M. M. nie wykazał w przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Strona nie przedstawiła dokumentu dotyczącego źródeł utrzymania, nie wyjaśniła czy i jakie pożytki czerpie z nieruchomości, wreszcie nie złożyła wyczerpujących wyjaśnień w sprawie wielkości i rodzaju wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie. W sytuacji, gdy skarżący określa siebie jako osobę bezrobotną, wskazując, że jedynymi dochodami jego rodziny są dochody uzyskiwane przez jego żonę, ustalenie źródła i rzeczywistej wielkości uzyskiwanych przez M. M. dochodów, oraz kwoty miesięcznych wydatków, jest konieczne do stwierdzenia, czy w istocie spełnia on wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tej przyczyny wystosowane do skarżącego wezwanie obejmowało obowiązek udokumentowania dochodów żony oraz wszystkich ponoszonych w gospodarstwie domowym wydatków. Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu wskazał, że nie ma możliwości potwierdzenia aktualnych dochodów żony, bowiem wykonuje ona pracę na umowę zlecenie i umowę o dzieło, zatem dochody z tego tytułu będą mogły być potwierdzone dopiero po otrzymaniu od zleceniodawcy zeznania Pit - 11. Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić. W sytuacji bowiem zawierania umów zlecenia lub umów o dzieło, zleceniobiorca posiada wiedzę na temat wysokości wynagrodzenia ustalonego z tego tytułu w treści zawieranej umowy oraz terminu jego wypłaty. Wydaje się zatem mało prawdopodobne, aby skarżący rzeczywiście nie posiadał dokumentów, chociażby sporządzonych na tę okoliczność umów, potwierdzających wysokości dochodów uzyskanych przez jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku. Informacja ta był istotna chociażby z tego względu, że jak sam skarżący wskazuje znaczna część osiąganych przez jego rodzinę dochodów pochodzi z wynagrodzenia uzyskiwanego przez jego żonę. Pozyskanie informacji o aktualnej wysokości dochodów żony skarżącego jest tym bardziej zasadne, bowiem jak wynika z oświadczenia skarżącego dochody żony w latach ubiegłych były na tyle wysokie, że pozwalały na poczynienie przez rodzinę skarżącego znacznych oszczędności. Trzeba tymczasem podkreślić, że prawo pomocy nie może zostać przyznane jeżeli nie ma pewności, że strona wnioskująca o tę pomoc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub pełnych (prawo pomocy w zakresie częściowym) kosztów postępowania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów), niemniej skutkuje to niekorzystnym dla niej załatwieniem wniosku, a brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12 dostępne na stronie: www.orzecznia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego, wyjaśniania skarżącego nie mogą być uznane za wystarczające, bowiem informacje w nim zawarte nie dają możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które nadal pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno – bytowej. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony zarówno referendarza sądowego jak i Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości, albo po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Okoliczności te powodują ostatecznie, iż brak jest podstaw aby przyjąć, że wnioskodawca uprawdopodobnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona pomimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji – do czego ma oczywiście prawo, musi się przez to liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.