V SA 139/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. do WSA - Janusz Zajda Sędzia NSA del. do WSA - Stanisław Kaliński Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.) Protokolant - Katarzyna Kotulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] .11.2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zawieszenie postępowania - skargę oddala - Postanowieniem z dnia [...].11.2002 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w W. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. nr [...] z dnia [...].08.2002r. odmawiające zawieszenia postępowania celnego i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 233 § 1 pkt 2 lit a w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.) oraz art.2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20.04.2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 41, poz. 365). W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [...] z dnia [...] .12.2000 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar o nazwie handlowej "[...]", zaklasyfikowany do kodu PCN 3004 40 90 0. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] .04.2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie ustalenia prawidłowej taryfikacji przedmiotowego towaru. Stroną w postępowaniu był W. B. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą P."T. " W. B.. W dniu [...] .01.2001 r. W. B. złożył wniosek do Prezesa GUC o udzielenie wiążącej informacji taryfowej na sporny produkt, proponując zastosowanie kodu PCN 3004 90 99 0. Dnia [...] .03.2001 r., Prezes GUC wydał WIT nr [...] klasyfikujący towar o nazwie handlowej "[...]" do kodu PCN 2106 90 92 0. Od niniejszej decyzji [...] .04.2001r. zostało wniesione odwołanie. W dniu [...] .05.2001 r. wnioskodawca zmarł. Z dniem [...] .05.2001 r. działalność gospodarczą pod nazwą P. "T. " W. B. rozpoczęła córka zmarłego, M. B.. W jej imieniu została złożona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa GUC z dnia [...] .06.2001r., utrzymującą WIT w mocy. Wyrokiem z dnia 25.01.2002 r., wydanym w sprawie sygn. akt V S.A. 2112/01, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa GUC, nakazując przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie właściwości preparatu "[...]". Dnia [...] .05.2002 r., M. B. wystąpiła do Ministra Finansów o "uregulowanie sytuacji prawnej importowanego towaru poprzez wydanie decyzji WIT z uwzględnieniem treści wyroku NSA", natomiast pismem z dnia 22.07.2002 r. wniosła do organu I instancji o zawieszenie wszczętego z urzędu postępowania do czasu wydania nowej wiążącej informacji taryfowej dla przedmiotowego towaru. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W., postanowieniem nr [...] z dnia [...] .08.2002 r., odmówił zawieszenia postępowania w sprawie wszczętej z urzędu postanowieniem nr [...] z dnia [...] .04.2001r. stwierdzając, iż w niniejszej sprawie nie występują okoliczności określone w art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Rozpoznając zażalenie Magdaleny B. od tego postanowienia Dyrektor Izby Celnej uznał, że zaskarżone postanowienie należało uchylić, i postępowanie w zakresie zawieszenia postępowania umorzyć jako bezprzedmiotowe wobec śmierci W. B. Organ ten wskazał, że należności celne nie są należnościami ani zbywalnymi ani dziedzicznymi, są więc związane z osobą, której dotyczą. W przedmiotowej sprawie były związane z osobą zmarłego W. B., nie może więc ich dochodzić inna osoba, w tym córka – M. B., która przejęła działalność gospodarczą pod nazwą "P. "T. " W. B.". W skardze na powyższe postanowienie M. B. zarzuciła mu naruszenie art. 135 § 4, art. 201 § 2 oraz art. 208 § l Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 kodeksu celnego poprzez nieuzasadnione przyjęcie niedopuszczalności następstwa prawnego po W. B. w przedmiotowym postępowaniu. Wskazała, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawa i obowiązki wynikające z przepisów podatkowych są dziedziczne, co odnieść należy również do należności podatkowych. Ponadto wobec przejęcia przez nią działalności gospodarczej W. B., a przejęcie to dokonało się w ramach sukcesji uniwersalnej ( spadkobrania), stała się ona stroną w postępowaniu w sprawie ustalenia prawidłowej taryfikacji towaru o nazwie handlowej "[...]". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że spadkobierca osoby zmarłej nie jest uprawniony do wniesienia w jej imieniu skargi. Podtrzymał również swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie 13 stycznia 2004r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że postępowanie administracyjne wszczęte postanowieniem Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dn. [...] .04.2001r.(nr [...] ) zostało umorzone decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dn. [...] .01.2003r., a odwołanie M. B. od tej decyzji nie zostało uwzględnione przez Dyrektora Izby Celnej ( decyzja z [...] .07.2003r. nr [...] – złożona na rozprawie ). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Pojęcie spadku wynikające z przepisów prawa cywilnego to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych. "Dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, a więc mające charakter cywilnoprawny. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy", jak np. art. 44 ust.3 ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych" (E. Skowrońska Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki. Wydawnictwo Prawnicze., Warszawa 1995, str.6). Wobec tego, że nie można zastosować instytucji prawa cywilnego tzn. spadkobrania -do przejścia praw i obowiązków zmarłego, wynikających z prawa celnego, odpowiedzi na pytanie czy przechodzą one na następców prawnych należy poszukiwać w unormowaniach odnoszących się do tej dziedziny prawa. Jeśli chodzi o należności celne to mimo, że tak samo jak należności podatkowe mają charakter publicznoprawny, podkreśla się ich odmienność, w szczególności rzeczowy charakter obowiązku ich spłaty( art. 239 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r Kodeks celny- j.t. Dz.U. 01.75.802 z późn. zm. ), a nie osobisty charakter jak w przypadku zobowiązania podatkowego. Dług celny powstaje z mocy prawa w przypadkach wymienionych w kodeksie celnym w odniesieniu do towaru, a zakres odpowiedzialności za kwoty należności celnych wynikających z tego długu spoczywa na różnych podmiotach w zależności od sytuacji zaistniałej w obrocie towarowym z zagranicą. Z uwagi na cel i rolę cła w polityce gospodarczej państwa istnieje względność obowiązku uregulowania należności celnych, co podnosi się w literaturze. W kodeksie celnym odmiennie niż w ordynacji podatkowej nie zostało przewidziane następstwo prawne osób fizycznych w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa celnego. Art. 97 Ordynacji podatkowej stanowi w § 1, że spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, w § 2 natomiast mówi o przejęciu praw o charakterze niemajątkowym, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przepisem o charakterze procesowym, który umożliwia realizację tych praw i obowiązków następców prawnych poprzez ich następstwo procesowe w postępowaniu jest art.135 § 4 ordynacji, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji; stanowi on, że "w razie śmierci strony w toku postępowania w sprawach dotyczących praw lub obowiązków podlegających dziedziczeniu na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni". Natomiast kodeks celny w art. 264 przewiduje wyłącznie następstwo prawne w zakresie praw i obowiązków wynikających z prawa celnego – po osobie prawnej oraz jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej. Brak jest natomiast analogicznego unormowania co do następstwa po osobach fizycznych. Bezsporne jest, że W. B. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, na podstawie ustawy z dnia 19 listopada 1999r. prawo o działalności gospodarczej ( Dz. U. Nr 101 z dnia 17 grudnia 1999r. z późn. zm.) podlegającą wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Podmiotem praw i obowiązków jest w takim przypadku osoba fizyczna prowadząca tę działalność (art.2 ust 2 ustawy ). Należy więc przyjąć, że wobec braku szczególnego unormowania przewidującego przejście praw i obowiązków wynikających z prawa celnego a przysługujących i obciążających osobę fizyczną, na jej następców, takie prawa i obowiązki nie przechodzą na inne podmioty i wygasają wraz ze śmiercią uczestnika postępowania celnego. Dlatego, zdaniem sądu, Dyrektor Izby Celnej w W., wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył przepisu art. 135 § 4, ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 kodeksu celnego, który przewiduje, że w razie śmierci strony w toku postępowania w sprawach dotyczących praw lub obowiązków podlegających dziedziczeniu na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Jak zostało bowiem wyżej wykazane prawa i obowiązki celne nie podlegają "dziedziczeniu". Słusznie też postępowanie w zakresie dotyczącym zawieszenia zostało umorzone w tej sytuacji jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 208§ l ordynacji podatkowej w związku z art. 262 kodeksu celnego. Odnosząc się do pozostałych argumentów podnoszących przez skarżącą należy też nadmienić, iż nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie powoływana w skardze uchwała Sądu Najwyższego z 21.03.1996r.(sygn. akt IIIAZP 39/95 opubl. OSNP 1996/19/280), dotyczy ona bowiem realizacji prawa do zwrotu nadpłaty podatku. SN w cytowanym orzeczeniu stwierdził, że "nadpłata nie jest objęta zobowiązaniem podatkowym i nie jest podatkiem, lecz w istocie nienależnym świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym, do którego spełnienia podatnik nie był zobowiązany (art. 410 § 2 kodeksu cywilnego)." Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast roszczenie cywilnoprawne lecz należności publicznoprawne o charakterze celnym. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie było natomiast podstaw z art. 58§1 ustawy z 30.08.2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 153, poz.1270) do odrzucenia skargi i tym samym stwierdzenia, że skarżącej nie służy prawo do sądu. M. B. przysługuje bowiem status strony w postępowaniu sądowo- administracyjnym, które zmierzało do kontroli prawidłowości decyzji jej dotyczącej. Z tych wszystkich przyczyn należało na mocy art. 151 ustawy o p. s. a. orzec jak w sentencji.