V SA 1448/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2004 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zameldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) odmówił zameldowania W. Z. z małoletnimi dziećmi K.M. i D. M. na pobyt czasowy trwający 2 lata w lokalu przy ul. [...] w W.. W uzasadnieniu wskazano, iż okoliczność, że wymienieni zamieszkują w przedmiotowej nieruchomości wbrew woli E.Z. właściciela nieruchomości będącej teściową W.Z., czyni niemożliwym dokonanie ich zameldowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania W. Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 47 ust. 2 i art. 10 ust. 1 oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01, uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o zameldowaniu wymienionych wyżej osób na pobyt czasowy trwający 2 lata w budynku przy ul. [...] w W.. Organ wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono bezspornie, że W.Z. wraz z dziećmi oraz mężem R.Z. zamieszkuje w przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda wyjaśnił, że wprawdzie E. Z. podnosiła, że synowa wraz z dziećmi zamieszkuje w jej domu wbrew jej woli oraz, że wniosła w dniu [...] kwietnia 2002 r. pozew o eksmisję przeciwko synowi oraz osobom prawa jego reprezentującym, to jednak w sytuacji gdy sprawa eksmisyjna nie została zakończona prawomocnym wyrokiem i zawarto w dniu [...] września 2002 r. umowę użyczającą część spornej nieruchomości synowi R. Z .to zdaniem organu istnieją podstawy do zarejestrowania faktu pobytu W. Z. i jej dzieci w spornym budynku. Organ przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje aby W.Z. weszła w posiadanie lokalu (zamieszkanie w nim) w sposób sprzeczny z prawem. Podkreślono, że sprawa eksmisyjna została wniesiona po roku od zamieszkania w nieruchomości, co zdaniem organu, pozwala na przyjęcie, że zamieszkanie nastąpiło za przyzwoleniem właścicielki. Skoro pobyt wymienionych w przedmiotowym budynku jest legalny, to zdaniem organu należało przyjąć zgłoszenie ich zameldowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie prawa w szczególności konstytucyjnie chronionej własności. Podała, że dom przy ul. [...] jest wyłącznie jej własnością, a W. Z. zajmuje bezprawnie pomieszczenie na parterze, które ona użytkowała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Podniosła, że od kwietnia 2002 r. toczy się w Sądzie Rejonowym dla W. sprawa eksmisyjna sygn. akt [...] wobec R. Z. i osób prawa jego reprezentujących. W sprawie tej wydano postanowienie nakazujące udostępnienie jej lokalu celem prawidłowego wykonywania działalności gospodarczej do czasu wydania orzeczenia przez sąd. Wyjaśniła, że nigdy nie zawierała z synem ani synową umowy najmu czy też użyczenia. Natomiast pismo z dnia 9 września 2002 r., które wysłała do R. Z. po skierowaniu do Sądu pozwu eksmisyjnego miało na celu wyznaczenie odpłatności za bezumowne korzystanie z lokalu do czasu wydania orzeczenia sadowego w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Wojewody [...] - art. 13 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W świetle ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie i wymeldowanie z pobytu stałego lub czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby (art. 1 ust. 2 ), a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Obowiązek meldunkowy wynika wprost z przepisów ustawy (art. 5, art. 6, art. 10, art. 15) i nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji. Wykonywanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu wymaganych danych (art. 9 ust. 1, art. 10, art. 15) właściwemu organowi, który dokonuje rejestracji będącej czynnością materialno-techniczną rodzącą skutki prawne. Czynności ewidencyjne podejmowane są zatem na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej swój obowiązek meldunkowy, a wyjątki od tej zasady, dopuszczające wydanie decyzji, określone zostały w ustawie (art. 8 ust. 2, art. 15 ust. 2, art. 47 ust. 2). Jeżeli zgłoszone dane zawarte w zgłoszeniu osoby wykonującej obowiązek meldunkowy budzą wątpliwości o dokonaniu zameldowania i wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy na podstawie art. 47 ust 2. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekł o niezgodności przepisu art. 9 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z przepisami art. 52 ust, 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nakładał na osobę dokonującą zameldowania się na pobyt stały lub czasowy ponad 2 miesiące obowiązek przedstawienia organowi meldunkowemu potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Przepis ten utracił moc od 19 czerwca 2002 r. W konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu osób występujących o zameldowanie lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu, a więc bada, czy osoba występująca z wnioskiem faktycznie zamieszkuje w lokalu. Brak konieczności wykazania się uprawnieniem do lokalu, czy to samoistnym, czy o charakterze pochodnym, nie oznacza jednak, że przesłanką zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność w lokalu. Jest rzeczą oczywistą, że uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Wyłączone więc będą sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 171 Kodeksu karnego). Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania (por. wyrok z dnia 5 sierpnia 1997 r. sygn. akt V SA1739/96 - niepublikowany, zbiór komputerowy OBO). W uzasadnieniu do powołanego orzeczenia z 27 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny dokonując interpretacji przepisu art. 52 ust. 1 Konstytucji RP wskazał, że wynikającej z tego przepisu wolności swobodnego (nieskrępowanego) wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu nie należy odnosić do możliwości wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza mieszkać lub przebywać. Wybór miejscowości, w której się mieszka lub przebywa, nie ma przecież charakteru abstrakcyjnego. Zamieszkanie lub dłuższy pobyt w jakiejś miejscowości łączy się w praktyce z przebywaniem "pod dachem", a więc w nadającym się do tego pomieszczeniu (lokalu). Przebywając z zamiarem stałego pobytu w lokalu, który położony jest w określonej miejscowości, człowiek automatycznie dokonuje także wyboru miejscowości, w której przebywa. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że tak szerokie rozumienie wolności wyboru miejsca zamieszkania stałoby w jednoznacznej kolizji z wolnościami i prawami innych osób, zwłaszcza właścicieli nieruchomości (lokali lub budynków), a także podmiotów posiadających inny tytuł prawny do zajmowania lokalu (oparty np. na umowie najmu). Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy w "klasycznych" kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Nie może ona być natomiast traktowana jako podstawa roszczeń wobec osób prywatnych oraz ograniczeń prawa własności i innych praw majątkowych. Konstytucja reguluje bowiem stosunki między państwem a jednostkami, nie wdając się bezpośrednio w regulowanie stosunków między osobami pozostającymi pod jego władzą. Z drugiej strony wszakże trzeba uwzględnić i to, że faktyczne korzystanie z wolności wyboru miejsca zamieszkania uzależnione jest od ujęcia przesłanek, od których zależy realizacja obowiązku meldunkowego, w tym także od możliwości realizacji uprawnienia do zajmowania lokalu (pomieszczenia) w celach mieszkaniowych. Uprawnienie takie mieści się w zakresie praw majątkowych, objętych ochroną przewidzianą w art. 64 Konstytucji. Przepis utrudniający lub uniemożliwiający wykonywanie takiego uprawnienia stanowi nie tylko ograniczenie w zakresie korzystania z praw majątkowych, ale - przynajmniej pośrednio - z wolności wyboru miejsca zamieszkania. Analogiczne założenia dotyczą wolności wyboru miejsca pobytu (OTK - A 2002/3/34). Rozszerzająca wykładnia przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której decyzje organu administracyjnego mogłyby uczynić bezskutecznymi uprawnienia właściciela lub współwłaścicieli do korzystania z rzeczy, byłaby niedopuszczalna w świetle art. 21 Konstytucji RP, poręczającego ochronę własności oraz art. 1 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 marca 1999 r. sygn. akt V SA 1819/98, ONSA 2000, Nr 2, poz. 67. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu brak było podstaw prawnych do tego by rozstrzygnąć w trybie przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych o zameldowaniu W. Z. i jej dzieci w budynku przy ul. [...] w W.. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego W. Z. przebywa w przedmiotowym budynku wbrew woli jej właściciela. Zdaniem Sądu, okoliczność bezprawnego przebywania wymienionej w lokalu potwierdza tocząca się przed sądem powszechnym sprawa z pozwu z dnia [...] kwietnia 2002 r. o eksmisję przeciwko R.Z. mężowi W. Z., a także udokumentowany fakt zgłaszania przez skarżącą na Policji interwencji w związku z nielegalnym przebywaniem w spornym budynku W.Z.. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że środki prawne podejmowane przez skarżącą przeciwko przebywaniu w jej nieruchomości W. Z. miały miejsce przed datą zgłoszenia wniosku o jej zameldowanie tj. przed 8 lipca 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja oparta została na niewłaściwej ocenie stwierdzonych faktów i wadliwej interpretacji przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł, jak w pkt 1 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.