V SA 1663/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Ewa Grochowska-Jung Protokolant Michał Sułkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2004 r. sprawy ze skargi Z. Spółka Jawna z siedzibą w W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania o wymeldowanie oddala skargę Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r., wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zawiesił postępowanie prowadzone w sprawie wymeldowania z pobytu stałego P. J. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzone na wniosek Z. Spółki Jawnej z siedzibą w W., postępowanie w sprawie wymeldowania P. J., C. W. z dwojgiem dzieci i Z. J. z przedmiotowego lokalu wykazało, że osoby te nie przebywają w nim od dwóch lat. Wskazani dysponują kluczami do lokalu, w którym pozostawili część swoich rzeczy. P. J. oświadczył, że do opuszczenia lokalu został zmuszony, ale zamierza powrócić do miejsca pobytu stałego. W tym celu wniósł do Sądu Rejonowego W. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. W tych okolicznościach prezydent uznał, że nie można rozstrzygnąć, czy nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu przez P. J. i stąd należało zawiesić niniejsze postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd kwestii ewentualnego przywrócenia wymienionemu możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu. W zażaleniu od postanowienia prezydenta Z. Spółka Jawna z siedzibą w W. wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu stwierdzono, że Z. J. w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje już od kilkunastu lat, zaś P. J. wraz z rodziną wyprowadzili się dobrowolnie w czerwcu 1999 r. Pozew o naruszenie posiadana małżonkowie J. złożyli dopiero w sierpniu 2002 r., zatem po upływie ponad dwóch lat od momentu kiedy jak twierdzą, byli zmuszeni do opuszczenia przedmiotowego lokalu. Podkreślono, że roszczenie o naruszenie posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W związku z powyższym powoływanie się na konieczność prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd kwestii ewentualnego przywrócenia wymienionym możliwości zamieszkania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. jest bezzasadne. Zdaniem spółki, przesłanka opuszczenia przez P. J. dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) jest spełniona, gdyż opuszczenie to nastąpiło dobrowolnie i ma charakter trwały. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, po rozpatrzeniu zażalenia Z. Spółki Jawnej z siedzibą w W. na postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest wstrzymać się z rozstrzygnięciem i zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP (o czym ogłoszono w Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). W konsekwencji tego orzeczenia, do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędne jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, tj. warunku faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dokonania obowiązku wymeldowania się. W prowadzonym postępowaniu P. J. zakwestionował spełnienie tego warunku przez wystąpienie do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Okoliczność ta, zdaniem wojewody, ma istotne znaczenie w sprawie. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu, powinno być przejawem woli osoby opuszczającej lokal, a nie następstwem działań faktycznych, niezależnych od jej woli bądź nawet sprzecznych z wolą tej osoby. Skoro w niniejszej sprawie P. J. skorzystał ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, a spowodowane jego staraniami postępowanie nie zostało zakończone, to organ nie dysponował wystarczającym materiałem do oceny charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu. Postępowanie meldunkowe ma charakter wtórny wobec postępowania sądowego. Zasadnie zatem organ I instancji, w oparciu o treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie, uznając toczącą się sprawę sygn. akt [...] przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania za zagadnienie wstępne. Dopiero bowiem rozstrzygnięcie przez sąd wstępnego zagadnienia prawnego, jakim jest ustalenie spełnienia przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu umożliwi wydanie orzeczenia merytorycznego przez organ administracji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. Spółka Jawna z siedzibą w W. zarzuciła Wojewodzie [...] rażące naruszenie art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, jakim jest zagwarantowane konstytucyjnie prawo własności, art. 75 i 77 kpa, polegające na nieuwzględnieniu wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności oświadczeń K. M. i E. W. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta W. Zdaniem skarżącej P. J. spełnił w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) przesłankę opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Opuszczenie to było dobrowolne i ma charakter trwały, co potwierdzone zostało przez stosowne dokumenty i oświadczenia K. M. i E. W. Ponadto działanie wojewody naruszyło podstawowe zasady postępowania administracyjnego, bowiem postanowienie wydane zostało bez należytego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Wojewody [...] – art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Otóż zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym są kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. W myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) do wydania decyzji o wymeldowaniu niezbędne jest ustalenie, że osoba która ma być wymeldowana opuściła lokal. W sprawie spór dotyczy przesłanki opuszczenia lokalu. Skarżąca twierdzi, że P. J. dobrowolnie opuścił lokal przy ul. [...] w W. Odmiennie do tej okoliczności odnoszą się małżonkowie J., którzy w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego wnieśli do Sądu Rejonowego W. pozew przeciwko skarżącej o przywrócenie posiadania spornego lokalu. W sytuacji, gdy istnieje spór co do istotnej dla sprawy przesłanki opuszczenia lokalu, zasadnym jest zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy przed sądem powszechnym. Prawidłowe rozpoznanie sprawy w przedmiocie wymeldowania wymagało więc wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. orz. NSA z dnia 8 października 1986 r., Sa/Gd 1014/86, z dnia 26 kwietnia 1996 r., Sa/Wr 2828/95). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił nadto, że jeśli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa - do czasu zakończenia postępowania sądowego lub przygotowawczego (por. orz. NSA z dnia 7 czerwca 1991 r., Sa/Wr 302/91, ONSA z 1991 r. Nr 3-4, poz. 65). W tej sytuacji do oceny sądu, przed którym zawisła sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania, a nie organu administracji należy rozważenie kwestii terminu wytoczenia powództwa w kontekście ewentualnego dokonania naruszenia. Nie jest trafny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, jakim jest zagwarantowane konstytucyjnie prawo własności. Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 27 maja 2002 r. orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, a w uzasadnieniu wyjaśnił, że w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie występuje już przesłanka uprawnienia do przebywania w lokalu. W świetle obowiązujących przepisów właściciel (zarządcą) nieruchomości ma możliwość dochodzenia swoich praw – może żądać usunięcia z należącego do niego budynku osób, które nie są uprawnione do przebywania w nieruchomości niezależnie od tego, czy osoby te są zameldowane w tym lokalu. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.