V SA 1665/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Ewa Grochowska-Jung Protokolant Michał Sułkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2004 r. sprawy ze skargi "Z." Spółka Jawna z siedzibą w W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania o wymeldowanie I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2002 r. II. zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz "Z." Spółki Jawnej z siedzibą w W. kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezydent. W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r., wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zawiesił postępowanie prowadzone w sprawie wymeldowania z pobytu stałego Z. J. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzone na wniosek "Z. Spółki Jawnej z siedzibą w W., postępowanie w sprawie wymeldowania P. J., C. W. z dwojgiem dzieci i Z.J. z przedmiotowego lokalu wykazało, że osoby te nie przebywają w nim od dwóch lat. Wskazani dysponują kluczami do lokalu, w którym pozostawili część swoich rzeczy. P. J. i C. W. oświadczyli, że do opuszczenia lokalu zostali zmuszeni, ale zamierzają powrócić do miejsca pobytu stałego. W tym celu wnieśli do Sądu Rejonowego dla W. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. W tych okolicznościach prezydent uznał, że nie można rozstrzygnąć, czy nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu przez Z. J. i stąd należało zawiesić niniejsze postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd kwestii ewentualnego przywrócenia wymienionym możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu. W zażaleniu od postanowienia prezydenta "Z. Spółka Jawna z siedzibą w W. wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu stwierdzono, że Z. J. w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje już od kilkunastu lat, zaś P. J. wraz z rodziną wyprowadzili się dobrowolnie w czerwcu 1999 r. Pozew o naruszenie posiadana małżonkowie J. złożyli dopiero w sierpniu 2002 r., zatem po upływie ponad dwóch lat od momentu, kiedy jak twierdzą, byli zmuszeni do opuszczenia przedmiotowego lokalu. Podkreślono, że roszczenie o naruszenie posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W związku z powyższym powoływanie się na konieczność prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd kwestii ewentualnego przywrócenia wymienionym możliwości zamieszkania w lokalu nr [...]przy ul. [...] w W. jest bezzasadne. Ponadto z uzasadnienia postanowienia nie wynika, aby Z. J. również wytoczyła powództwo o naruszenie posiadania. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, po rozpatrzeniu zażalenia "Z. Spółki Jawnej z siedzibą w W. na postanowienie Prezydenta W.z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest wstrzymać się z rozstrzygnięciem i zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP (o czym ogłoszono w Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). W konsekwencji tego orzeczenia, do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędne jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, tj. warunku faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dokonania obowiązku wymeldowania się. W prowadzonym postępowaniu Z. J. zakwestionowała spełnienie tego warunku przez wystąpienie do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Okoliczność ta, zdaniem wojewody, ma istotne znaczenie w sprawie. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu, powinno być przejawem woli osoby opuszczającej lokal, a nie następstwem działań faktycznych niezależnych od jej woli bądź nawet sprzecznych z wolą tej osoby. Skoro w niniejszej sprawie Z.J. skorzystała ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, a spowodowane jej staraniami postępowanie nie zostało zakończone, to organ nie dysponował wystarczającym materiałem do oceny charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu. Postępowanie meldunkowe ma charakter wtórny wobec postępowania sądowego. Zasadnie zatem organ I instancji, w oparciu o treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie, uznając toczącą się sprawę sygn. akt [...]przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania za zagadnienie wstępne. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "Z. Spółka Jawna z siedzibą w W. zarzuciła Wojewodzie [...] rażące naruszenie art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, jakim jest zagwarantowane konstytucyjnie prawo własności, art. 75 i 77 kpa polegające na nieuwzględnieniu wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności oświadczeń K. M. i E. W.. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta W.. Zdaniem skarżącej, Z. J. spełniła w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) przesłankę opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Opuszczenie to było dobrowolne i ma charakter trwały, co potwierdzone zostało przez stosowne dokumenty i oświadczenia K. M. i E.W.. Ponadto działanie wojewody naruszyło podstawowe zasady postępowania administracyjnego, bowiem Z. J. nie została przesłuchana przez organ prowadzący postępowanie w niniejszej sprawie oraz nie wskazano na jakiej podstawie stwierdzono, że wymieniona wytoczyła powództwo o naruszenie posiadania. W postanowieniu Prezydenta W. z [...] grudnia 2002 r. podano jedynie, że to P. J. i C. W. taki pozew złożyli w Sądzie Rejonowym dla W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Wojewody [...] - art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone postanowienie narusza prawo i to w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia. Otóż zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym są kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. W myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), do wydania decyzji o wymeldowaniu niezbędne jest ustalenie, że osoba która ma być wymeldowana opuściła lokal. W sprawie spór dotyczy przesłanki opuszczenia lokalu przez Z. J.. Skarżąca twierdzi, że Z. J. dobrowolnie opuściła lokal przy ul. [...] w W.. Odmiennie do tej okoliczności odnoszą się P. J. i jego żona C. W., którzy w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego wnieśli do Sądu Rejonowego dla W. pozew przeciwko skarżącej o przywrócenie posiadania spornego lokalu. W sytuacji, gdy istnieje spór co do istotnej dla sprawy przesłanki opuszczenia lokalu zasadnym jest zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy przed sądem powszechnym. Jednakże z akt administracyjnych nie wynika, by Z.J. takie powództwo wytoczyła. Natomiast zgodnie z orzecznictwem NSA, za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Tym samym, skoro Z. J. nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, to brak było podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zaś charakter i przyczyny opuszczenia lokalu przez uczestniczkę postępowania, a zatem dokonanie związanych z tym ustaleń faktycznych oraz ocena materiałów dowodowych, należy do organu administracyjnego właściwego do rozpoznania sprawy, który w tym zakresie nie może się uchylić od jej rozstrzygnięcia. Stąd zawieszenie postępowania administracyjnego było czynnością wadliwą, gdyż naruszało przepisy postępowania (art. 7 i 77 § 1 kpa) i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dodać też należy, że wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy nie zwrócił uwagi, że organ pierwszej instancji wydał postanowienie z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 kpa). Z zasady tej wynika dla organu administracji publicznej obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie stronie przed wydaniem orzeczenia możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Czynny udział strony w każdym stadium postępowania ma na celu zapewnienie jej wpływu na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą ogólną prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa. Tymczasem Z. J. nie była w ogóle zawiadomiona o toczącym się postępowaniu. Wniosek o wydanie decyzji w sprawie wymeldowania nie zawierał adresu skarżącej, zaś podany przez P. J. adres dla korespondecji ul. [...] w W. nie może odnosić się do Z.J. , bowiem zawiadomienie o wszczęciu postępowania skierowane na ten adres zostało zwrócone przez Z.W. z adnotacją "pomyłkowo odebrane, adresat nieznany". Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt I wyroku. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wydano w oparciu o przepis art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Na kwotę 250 zł składa się wpis uiszczony przez skarżącą - 10 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika - adwokata - 240 zł.