V SA 2456/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA M. Zielińska (spr.), Sędziowie NSA M. Dałkowska-Szary, K. Madalińska-Urbaniak, Protokolant M. Igielska, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie Pozbawienie uprawnień kombatanckich Uchylono zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] . 01. 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił Pana E. W. uprawnień kombatanckich uzyskanych w b. Z. wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej" podczas służby w Ludowym Wojsku Polskim po 30. 06. 1947 r. i utrzymał w mocy tę decyzję decyzją własną z dnia [...] . 09. 2001 r. Wyrokiem z dnia 01. 10. 2002 r. sygn. akt V SA 2850/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. decyzję z dnia [...]. 09. 2001 r. z uwagi na uchybienia przepisom postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 kpa). Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] . 01. 2001 r., pozbawiającą Pana E. W. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu, powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) podniósł m.in., że z nadesłanego dnia 18. 02. 2003 r. pisma Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że jednostka w której służył p. E. W. w latach 1952 – 1954 nie brała udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy, tj. z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i grupami Wehrwolfu, natomiast walczyła z organizacjami Wolność i Niezawisłość i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe oraz z bandami o charakterze rabunkowym Ponadto ustalono, iż JW. 1120 wchodziła w skład 2 Brygady KBW. Kierownik Urzędu podniósł również, że "natomiast jednostka JW. 2908, o której strona wspomina, że walczyła z UPA, była obozem remontowym moździerzy i wozów pancernych i nie brała udziału w żadnych walkach. Stacjonowała w Szczytnie i m. Sask Duży (Informacja uzyskana z Centralnego Archiwum Wojskowego dnia 29. 04. 2003 r. – zob. notatka służbowa)". Ponadto Kierownik Urzędu stwierdził, że "ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeniach świadków wynika, że odbywali oni służbę wojskową w tej samej jednostce co strona. Świadek G. oświadczył, że jednostka brała udział w likwidacji band UPA na terenie województw wschodnich: w miejscowościach Siemiatycze, Zambrów, Grajewo, Łomży, Czarnej Wsi. Świadek S. podał, że walczył razem z E. W. w JW. 1120 z UPA i Wehrwolfem w województwach białostockim i olsztyńskim. W swoim życiorysie E. Witkowski pisze, że walczył z UPA w "okręgu białostocko-rzeszowskim" wymieniając przy tym miejscowości Siemiatycze, Zambrów, Grajewo, Czarna Wieś, Łomża i Kolno a więc leżące w północno wschodniej części Polski. Wymienia również pseudonimy osób, z którymi walczył jak "Huzar" i "Bruzda". Należy stwierdzić, iż byli to dowódcy polskich poakowskich oddziałów zbrojnych. "Huzar" to K. K., "Bruzda" to J. T....". W konkluzji Kierownik Urzędu stwierdził, że "z powyższego wynika, iż 2 Brygada KBW nie walczyła z UPA ani z Wehrwolfem, natomiast zwalczała polskie podziemie niepodległościowe. Wynika to również z zaświadczenia Instytutu Pamięci Narodowej z 18. 02. 2003 r." Zaskarżając ww. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2003 r. p. E. W. (w dwóch pismach k. 4 i 5-6 akt sądowych)) podniósł m. in., że podczas pełnienia służby wojskowej uczestniczył w walkach przeciwko "pozostałościom band UPA i Werwolku na terenach województw Olsztyńskiego, Białostockiego i w małym stopniu województwa Rzeszowskiego". Zwrócił uwagę, że wcześniej "Kierownictwo Urzędu nie miało żadnych zastrzeżeń co do walki z bandami i przyznało kombatanctwo. Obecnie stało się inaczej że po 51 latach wysłano pismo do Instytutu Pamięci Narodowej informujące czy jednostki wojskowe (2908, Nr 2 i 1120 i inne) wchodziły w skład 2 Br. KBW. Instytut odpowiedział, że tylko jednostka 1120 wchodziła w skład 2 Br. KBW, natomiast jednostka 2908 i inne nie dał odpowiedzi...Następnie Kierownik Urzędu Kombatantów poinformował...o notatce że jednostka 2908 zajmowała się remontem moździerzy i wozów pancernych." i w związku z tym Skarżący zauważył, że "była to jednostka około 900 żołnierzy i nie mogła remontować w lesie takiego uzbrojenia" oraz że "byli to żołnierze z całej Polski, część z tych żołnierzy przeszła szkolenie leśne z walki spec taktyki i walką z pozostałościami band UPA i Werwolku, szkolenie takie przeszedłem i ja". Pan E. W. podniósł ponadto, że był kierowcą samochodu ciężarowego i "brał udział w walkach podczas napadów i zabijaniu niewinnych ludzi w wielu miejscowościach na terenach wschodnich województw..." oraz że został ranny w nogę w okolicach Czarnej Wsi, postrzelił go "żołnierz w mundurze Ukraińca". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Jako materialnoprawna podstawa zaskarżonej decyzji powołany został art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). Przepis ten stanowi o obligatoryjnym pozbawieniu uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 –1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ww. ustawy. Zaskarżona decyzja byłaby zgodna z prawem w zakresie powołanej w niej podstawy prawnej z art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy o kombatantach(...), gdyby nie fakt, że przed jej wydaniem organ orzekający i tym razem nie przeprowadził stosownego (chociażby w zakresie wynikającym z ww. wyroku NSA z dnia 01. 10. 2002 r. sygn. akt V SA 2850/01) postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na ustalenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich. Skarżący, występując w 1986 r. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich, w deklaracji członkowskiej ZBoWiD jako podstawę ubiegania się o członkostwo Związku, podał "udział w walkach z bandami UPA na terenach Białostocczyzny i Rzeszowszczyzny..." (k. 3 akt adm.) i o walkach z UPA pisał też w załączonym do deklaracji życiorysie, wymieniając, jak to określił, "pozostałości band UPA Huzara, Bruzdy, Lamparta Tygrysa"(k. 5). Okoliczności te zostały poświadczone również przez świadków: S. R. (który nb. powołuje się na "relację pisemną" samego Skarżącego i bardzo ogólnikowo mówi o jego walkach "z bandami reakcyjnego podziemia" – k. 4 akt adm.), R. G., który służył ze Skarżącym w "jednej Kompanii i Plutonie w Jednostce Wojskowej KBW w Białymstoku" i potwierdził, że brały one udział w "likwidacji pozostałości band UPA..."(k. 14) oraz św. S. S., który także służył ze Skarżącym (w JW. nr 1120) i także potwierdził, że jego pluton brał udział "w likwidacji band – pozostałości band UPA i Verwolku niemieckiego..." (k. 39). W związku z tym należy zwrócić uwagę, że organ – wbrew art. 107 § 3 kpa – w uzasadnieniu faktycznym ww. decyzji nie wyjaśnił "przyczyn, z powodu których" tym właśnie dowodom (tj. twierdzeniom świadków R. G. i S. S. oraz samego Skarżącego) "odmówił wiarygodności i mocy dowodowej". Co prawda, z istoty rozstrzygnięcia można by wnioskować, że wiarygodność twierdzeń Skarżącego oraz owych świadków o uczestnictwie w "likwidacji band – pozostałości band UPA i Verwolku niemieckiego" została przez organ zakwestionowana z uwagi na treść pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 18. 02. 2003 r. oraz treść notatki służbowej "z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej dnia 29. 04. 2003 r. z panią M. B. z Centralnego Archiwum Wojskowego", jednakże w uzasadnieniu decyzji nie zostało to wprost stwierdzone, tak samo jak w zasadzie w ogóle nie zostały "wskazane fakty, które organ uznał za udowodnione". W tym kontekście należy więc przede wszystkim zwrócić uwagę, że w owym piśmie Instytutu Pamięci Narodowej stwierdza się jedynie, że "JW. 1120 wchodziła w skład 2 Brygady KBW" (k. 52), a zatem , jak to słusznie zauważył Skarżący, Instytut w ogóle nie wypowiedział się na temat jednostki "2908" i "innych" wymienionych w książeczce wojskowej Skarżącego, o które pytał Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w piśmie z dnia 10. 12. 2002 r. (k.51). Natomiast w ww. notatce służbowej z dnia 29. 04. 2003 r., dotyczącej właśnie jednostki nr 2908 podano, że "była obozem moździerzy i broni pancernej. Była to ruchoma baza remontów wozów pancernych. Miejscem postoju było Szczytno i Sask Duży. Nie była to zatem jednostka biorąca udział w jakichkolwiek walkach" (k. 53). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela konkluzji, jakie Urząd do Spraw Kombatantów (...) wywodzi z treści tej notatki , albowiem, w ocenie Sądu, z samego faktu, że dana jednostka była "obozem moździerzy i broni pancernej" oraz była "ruchomą bazą remontów" i miała swoje "miejsce postoju", którym było "Szczytno i Sask Duży", nie wynika, że jednostka ta w rzeczywistości nie brała udziału "w jakichkolwiek walkach". Niezależnie od wskazanych wyżej niejasności i wątpliwości, jakie rodzi już sama treść ww. notatki służbowej z dnia 29. 04. 2003 r., w pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę na aspekt formalny związany z charakterem "notatki służbowej" na gruncie przepisów kpa. Otóż, w ocenie Sądu, niedopuszczalne jest utrwalanie w formie tzw. notatki służbowej takich czynności organu administracyjnego, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Art. 72 k.p.a., będący podstawą sporządzenia notatki przez pracownika organu administracyjnego, stanowi bowiem, że czynności organu administracyjnego, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy lub toku postępowania, utrwala się w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika, który dokonał czynności. Natomiast w myśl z art. 67 § 1 kpa. organ administracyjny sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Nie ulega wątpliwości, że przekazane podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej dnia 29. 04. 2003 r. przez pracownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z panią M. B. z Centralnego Archiwum Wojskowego informacje, utrwalone w formie owej notatki służbowej, miały w niniejszej sprawie "istotne" (wręcz przesądzające) znaczenie dla "rozstrzygnięcia", a zatem jej wypowiedź należało utrwalić w formie protokołu., czyli winien być przeprowadzony dowód z jej przesłuchania. W ocenie Sądu, owe uchybienia oraz nie wyjaśnienie przez organ w trakcie wszczętego w 2000r. postępowania weryfikacyjnego zawartych w dokumentach kombatanckich Skarżącego faktów, należy uznać za naruszenie art.7, 77 § 1 i 80 kpa. Organ nie tylko że nie podjął "wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego", jak tego wymaga art. 7 kpa, ale też wbrew art. 77 § 1 kpa nie zebrał ani nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a zatem i dokonana ocena tego materiału nie spełniała wymogu wynikającego z art. 80 kpa. Niedostateczne wyjaśnienie przez organ zgłoszonych przez Skarżącego jeszcze w 1986 r. faktów i nie wyjaśnienie wszystkich wynikających z jego akt kombatanckich okoliczności w toku wszczętego w 2000 r. postępowania administracyjnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż okoliczności te mogły mieć znaczenie dla zachowania uprawnień kombatanckich. Posiadanie bowiem prawa do uprawnień kombatanckich również z innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej" powoduje zachowanie tych uprawnień pod warunkiem, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 2 ww. ustawy o kombatantach(...). Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji wyroku.