V SA 2658/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA B. Mleczko-Jabłońska, Sędziowie NSA P. Piszczek (spr.), C. Zieliński, Protokolant E. Winiarska, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie Przyznanie uprawnień kombatanckich Uchylono zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 22 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] .10.1999 r. [...] o odmowie przyznania T. B. uprawnień kombatanckich. T. S. B. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) z tytułu służby w Zrzeszeniu "Wolność i Niezawisłość" w okresie od stycznia 1946 r. do grudnia 1986 r. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] .10.1999 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich, uznając, że strona nie przedstawiła dokumentów, które potwierdziłyby jej działalność w ramach organizacji konspiracyjnej. W ustawowym terminie T. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku wnioskodawca załączył oświadczenia świadków: L.W. G., W. M., Z. B., P. S., W. J. oraz życiorys i rekomendację. W toku postępowania organ orzekający starał się ustalić, czy okoliczności objęte wnioskiem spełniaja warunki określone przez ustawodawcę w art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach ... Przepis ten stanowi, że "za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii ZSRR do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej." W oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego organ administracji uznał przedstawione dowody za niewiarygodne. Jego zdaniem, osobisty udział przedstawionych przez wnioskodawcę świadków w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia, nie został udokumentowany żadnymi dowodami. Biorąc pod uwagę powyższe fakty ustalono, że zebrany materiał dowodowy w postaci oświadczeń świadków nie potwierdza działalności kombatanckiej wskazanej w rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego. Zdaniem organu administracji, wnioskodawca nie udowodnił w sposób wiarygodny, że we wnioskowanym okresie pełnił służbę w Zrzeszeniu "W i N". Powyższą decyzję T. B. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, obarczona taką wadą decyzja podlega uchyleniu, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa. Stan faktyczny sprawy nie został bowiem wyjaśniony, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i też z odpowiedzi na skargę wynikało, że organ orzekający w postępowaniu administracyjnym uznał za niewiarygodne zaznania świadków w sprawie. Zeznania te określono jako lakoniczne i ogólnikowe (w aktach sprawy znajdują się oświadczenia osób, które w ocenie skarżącego potwierdzają jego działalność kombatancką). Zdaniem NSA, o ile więc organ orzekający w postępowaniu administracyjnym miał wątpliwości co do mocy dowodowej tych oświadczeń, to powinien ich autorów przesłuchać w charakterze świadków z zachowaniem wymogów zawartych w przepisach rozdziału 4 kpa. Tej czynności zaniechano, co oznacza, że postępowanie w sprawie prowadzone było wadliwie. Powyższa czynność była niezbędna do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co należy mieć na uwadze przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu tym należało również odnieść się do dowodu okazanego na rozprawie sądowej przez pełnomocnika skarżącego. Uwzględniając powyższe – Kierownik Urzędu – stosownie do treści art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy o kombatantach (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] .10.1999 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W motywach rozstrzygnięcia uwzględniono wcześniej poczynioną argumentację, a także wskazano, że Urząd skierował do szeregu świadków pisma o nadesłanie bardziej szczegółowych relacji dotyczących działalności konspiracyjnej skarżącego. Na żadne z pism Urząd nie uzyskał odpowiedzi, a zatem podtrzymano wcześniej zajęte stanowisko. W skardze – żądającej uchylenia zaskarżonych decyzji i przyznania uprawnień kombatanckich – zwrócono uwagę, że decyzja została "wydana z pogwałceniem prawa, jak też treść uzasadnienia sprzeczna jest nie tylko z treścią logicznego rozumowania, ale również nie uwzględnia wytycznych NSA." W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – zwrócono uwagę na treść motywów Organu II instancji (podzielono je w pełni). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten określa podstawową funkcję sadownictwa i toczącego się postępowania. Jest nią, bez wątpienia, sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że podstawowym celem kontroli sądowej jest eliminowanie z obowiązującego porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień) i czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość, a tym samym legalność działania organów administracyjnych stanowi bowiem istotny element efektywności i istotną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji działania tego aparatu jest przenoszony na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście zwrócić należy uwagę na brak realizacji wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia [...] .01.2002r. Sąd ten wskazał, iż o ile Kierownik ma wątpliwości co do mocy dowodowej złożonych oświadczeń, to powinien ich autorów przesłuchać w charakterze świadków. Dodano też, że Organ ten powinien zachować wymogi zawarte w rozdziale 4 kpa. Tej czynności – która jest niezbędna do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego – nie dokonano. Organ jedynie do szeregu osób (tj. W. M., L. G., P.W. S., W. J.) zwrócił się z pismem, z którego wynika, iż "złożony do akt sprawy tekst nie zawiera konkretnych informacji na temat jego działalności. Urząd prosi (...) o uszczegółowienie posiadanych (...) informacji na temat działalności kombatanckiej wnioskodawcy." Powyższe zalecenia NSA zostały zrealizowane tylko przez przesłuchanie P.W.S. (k.74-75 akt. adm.) – i to poprzez bardzo ogólnikowe przesłuchanie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego konieczna jest realizacja zalecenia NSA przez osobiste przesłuchanie wszystkich w/w osób; nie czyni zadość temu obowiązkowi wysłanie pism, o których wyżej była mowa. Organ bowiem – w trosce o poszanowanie zasady prawdy materialnej i ustalenie prawidłowego stanu faktycznego – winien zrealizować ściśle wytyczne, o których wyżej była mowa, z uwzględnieniem treści art. 79 kpa. Winno się również – w tym postępowaniu – ocenić zarzuty podniesione w skardze i przejawioną w tym postępowaniu inicjatywę dowodową. Mając powyższe na względzie, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c, art. 200 powołanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (uznając, iż naruszenie przepisów proceduralnych mogło mieć wpływ na wynik sprawy), orzekł jak w sentencji.