V SA 2797/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. sprawy ze skargi M. S. działającej w imieniu własnym oraz w imieniu małoletnich dzieci S. S. i M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] W. z dnia [...] marca 2003 r. nr [...]; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza z sum Skarbu Państwa – Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. V., Kancelaria Adwokacka przy [...] w W. kwotę 240,00 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. Sygn. akt 2 V SA 2797 / 03 UZASADNIENIE Na wniosek H. N. w dniu 17 sierpnia 2000 r. wszczęto postępowanie administracyjne o wymeldowanie z lokalu nr [...] w W. M. S. i jej małoletniej córki S. S. Burmistrz Gminy W., decyzją z dnia [...] października 2001 r. orzekł o wymeldowaniu M. S. i jej małoletnich dzieci S. S. i M. J. z przedmiotowego lokalu. Od tej decyzji M. S. odwołała się do Wojewody [...]. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. M. S. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 25 października 2002 r. (sygn. akt VSA255/02) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ winien skupić się na ustaleniu, czy spełniona została przesłanka polegająca na opuszczeniu lokalu. Tylko bowiem dobrowolne opuszczenie lokalu wyczerpuje dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960). Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu opuszczenie, do którego dana osoba została zmuszona, podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swych praw lub gdy fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty. Powództwo skarżącej o przywrócenie posiadania zostało oddalone, ale przede wszystkim z uwagi na przedawnienie. Materiał dowodowy daje podstawy do podważenia oceny organów administracji odnośnie okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu przez skarżącą. W tych okolicznościach należało rozważyć, czy nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu, czego organy orzekające nie uczyniły. Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent [...] W., decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], orzekł o wymeldowaniu M. S.. W uzasadnieniu decyzji stwierdził istnienie konfliktów rodzinnych. W ich wyniku M. S. wyprowadzała się kilkakrotnie z przedmiotowego lokalu i ponownie wprowadzała. Konflikt, w jego ocenie, polega na niedotrzymaniu warunków uzgodnień majątkowych, zaś wymeldowanie potraktowano tu jako warunek, który zostanie dopełniony przez stronę po dokonaniu rozliczenia. Zdaniem Burmistrza, życie domowe M. S. skoncentrowało się w domku przy [...], co potwierdzili świadkowie. Zatem utrzymywanie zameldowania w przedmiotowym lokalu to fikcja meldunkowa i dlatego na zasadzie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należało orzec o wymeldowaniu. Następnie postanowieniem z dnia [...] maja 2003 r. Prezydent [...] W., na podstawie art. 113 par. 1 kpa, sprostował z urzędu, jak to określił oczywistą omyłkę w decyzji i zamiast o wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu, orzekł o wymeldowaniu M. S. z dziećmi z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu postanowienia podał, że postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek I. L. dotyczyło wymeldowania M. S. z dziećmi. M. S. odwołała się do Wojewody [...] zarówno od powyższej decyzji i jak i od postanowienia. W odwołaniu od decyzji zarzucała błędną ocenę stanu faktycznego, natomiast w zażaleniu wadliwość postanowienia o sprostowaniu decyzji. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta [...] W. orzekającej o wymeldowaniu M. S. z dziećmi, S. S. i M. J., z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda przywołał główne tezy uzasadnienia decyzji Prezydenta [...] W.. Podniósł nadto, że w dniu [...] października 2000 r. umową notarialną własność przedmiotowej nieruchomości została przeniesiona na I. L. z prawem służebności mieszkania. I. L. poparła wniosek H. N. o wymeldowanie. Podkreślił, że życie domowe M. S. koncentruje się w lokalu przy [...] oraz, że skarżąca zawarła z matką H. N. ustną umowę, na podstawie której miała otrzymać określoną kwotę pieniędzy w zamian za zrzeczenie się praw do przedmiotowej nieruchomości. Wymeldowanie zostało potraktowane jako okoliczność nacisku w celu otrzymania pieniędzy. W jego ocenie, tak samo jak w ocenie Prezydenta [...] W., kilkakrotne powroty i opuszczania lokalu przez skarżącą były dobrowolne, jakkolwiek były podyktowane konfliktami rodzinnymi. Rozpatrując zażalenie na postanowienie w sprawie sprostowania decyzji Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymał w mocy to postanowienie argumentując, że wniosek o wymeldowanie dotycz} również dzieci. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. S. wniosła o uchylenie obu decyzji. Wskazywała, że: złożyła skargę o wznowienie przegranej przez nią sprawy o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu i wnosiła o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozpoznania przez sąd powszechny sprawy o wznowienie postępowania; złożyła skargę na Policji w sprawie gróźb wobec jej osoby; wnosiła także o wstrzymanie wykonania decyzji; (rozpoznano w [...] III 2004 — odmówiono wstrzymania) prosiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i o zwolnienie od kosztów postępowania sądowo - administracyjnego (załatwiono [...]X2003). W uzasadnieniu skargi podnosiła, że kwestionuje ustalenia organów dotyczące dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu i ustaleń dotyczących okoliczności związanych z tym opuszczeniem. Nadto wskazywała, że domek, gdzie mieszka, tj. przy [...], kwalifikuje się do rozbiórki (dołączyła decyzję) oraz wskazywała na trudna sytuację bytową jej dzieci. Podnosiła także uchybienia formalne, to jest: brak wniosku o wymeldowanie M. J., antydatowanie postanowienia Prezydenta [...] W. o sprostowaniu decyzji. Wskazywała też, że wszczęto postępowanie o wymeldowanie jedynie wobec jej i jednego jej dziecka - córki S.. Dodatkowym pismem informowała o złym traktowaniu przez rodzinę, co pogarsza jej stan zdrowia i wskazywała na zaświadczenie lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy okresowo, to jest do września 2005 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazywał na wykonanie przez Organ Administracji wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego i wywodził jak w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Stosownie do treści art. 13 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga jest zasadna. Według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub tymczasowego i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Aby jednak orzec w przedmiocie wymeldowania organ administracji powinien wszcząć stosowne postępowanie administracyjne i powiadomić o tym zainteresowane osoby, a w szczególności osoby, których wymeldowanie ma bezpośrednio dotyczyć. W sprawach, których przedmiotem jest wymeldowanie, zasada wszczęcia stosownego postępowania powinna wydawać się oczywista wobec możliwości działania organu z urzędu. Zagadnienie to w sposób wyczerpujący reguluje art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), który stanowi: Par. 1. Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Par. 2. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć. Par. 3. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Par. 4. O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W niniejszej sprawie postępowanie wszczęto na wniosek H. N. (k. 5 akt administracyjnych). Wniosek ten dotyczył jedynie M. S. i jej córki S. S., albowiem M. J. urodził się kilka miesięcy później – [...] grudnia 2000 r. W dniu [...] sierpnia 2000 r. organ wydał stosowne postanowienie o wszczęciu postępowania o wymeldowanie M. S. i S. S. (k. 9 akt administracyjnych). I. L. wstąpiła w miejsce H. N. jako uczestnik postępowania. Po zawieszeniu postępowania administracyjnego I. L. złożyła wniosek o jego podjęcie (na k. 59 akt administracyjnych). Swoje żądanie w tym przedmiocie formułuje następująco: "podjęcie postępowania o wymeldowaniu M. S.". Tak więc wbrew twierdzeniom organu zawartych w uzasadnieniach decyzji i uzasadnieniach postanowień, I. L. wnosiła jedynie o wymeldowanie M. S.. W dniu [...] października 2001 r. Burmistrz Gminy [...] postanowieniem podejmuje zawieszone postępowanie (k. 60 akt administracyjnych). W sentencji tego postanowienia używa sformułowania: "...w sprawie o wymeldowanie M. S. z dziećmi ..." nie precyzując ani imion, ani nazwisk tych dzieci. Wyżej opisane działanie organu narusza przepisy zawarte w art. 61 par. 1 i 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak bowiem w ogóle wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wobec małoletniego M. J., zaś używanie przez organ w sentencjach swoich orzeczeń sformułowania "...M. S. z dziećmi..." bez sprecyzowania imion i nazwisk tych dzieci nie może w żadnym przypadku tego błędu naprawić. Naruszono nadto jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego - czynnego udziału strony w postępowaniu. Oczywistym jest, że skoro nie wszczęto formalnie postępowania administracyjnego wobec małoletniego M. J., to jego ustawowi przedstawiciele (tu matka M. S.) nie mogli w trakcie postępowania administracyjnego właściwie chronić interesu małoletniego. Uchybienie to spowodowało, że decyzja organu została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, a nawet można tu powiedzieć, że zostało skierowane do bliżej nieokreślonej osoby (".. wraz z dziećmi..."), zatem decyzja taka dotknięta jest nieważnością, o której mówi art. 156 par. 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego: organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Drugie istotne naruszenie przez organ przepisów prawa polega na wadliwym zastosowaniu przez Prezydenta [...] W., w postanowieniu z dnia [...] maja 2003 r., instytucji prostowania oczywistej omyłki pisarskiej, zawartej w przepisie art. 113 Kodeksu postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie zapis: "...wymeldowanie M. S. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu...." zastąpiono zapisem: "...o wymeldowaniu M. S. z dziećmi z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu...." . Tak więc w sposób znaczny przekroczono granice prostowania omyłki pisarskiej, bowiem wydano w ten sposób decyzję w stosunku do innych osób i to bliżej nieokreślonych. Wojewoda [...] rozpatrując zażalenie na to postanowienie utrzymał je w mocy, pomijając tak rażące naruszenie prawa (postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r.). Doprowadziło to do faktycznego zastąpienia jednej decyzji inną decyzją, o innej treści. Zarówno praktyka, jak i doktryna, stoją na zgodnym stanowisku, że przedmiotem sprostowania nie mogą być błędy i omyłki istotne. W trybie tym mogą być prostowane jedynie oczywiste omyłki rachunkowe, błędne działania matematyczne oraz pisarskie, jak niewłaściwe użycie wyrazu, mylna pisownia wyrazu, widoczne niezamierzone omyłkowe opuszczenie wyrazu itp. (Porównaj: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wydanie 6, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 528-529). Także użycie sformułowania ".wraz z dziećmi..." narusza dodatkowo normę art. 107 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który wymaga od organu wydającego decyzję miedzy innymi oznaczenie strony lub stron. Na marginesie sformułowanie to uniemożliwia także prawidłowe wykonanie decyzji. Jak bowiem prawidłowo dokonać materialno-technicznej czynności wymeldowania osoby nieokreślonej ż imienia i nazwiska. Uchybienia te, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pociągają za sobą nieważność decyzji określone w art. 156 par. 1 pkt. 2 i 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie). Ponieważ istnieje oczywisty związek pomiędzy małoletnimi M. J. a M. S., która jest matką wyżej wymienionych dzieci, skutki wyżej stwierdzonej nieważności rozciągają się na całą decyzję. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 2 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 wyżej wskazanej ustawy, natomiast o kosztach postępowania na zasadzie art. 250 wyżej wskazanej ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa Kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).