V SA 3702/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesorowie WSA Andrzej Kołodziej, Janusz Walawski (spr.), Protokolant Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Urzędu Miasta P. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia[...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]kwietnia 2003 r. Wojewody [...] nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Dyrektor Wydziału Mienia Komunalnego Urzędu Miasta P. w dniu 14 lutego 2003 r. złożył do Wojewody [...] wniosek o wydanie poświadczenia obywatelstwa polskiego A.J. zmarłej w dniu [...] lipca 1961 r w B. Podał, że dokument jest mu niezbędny w celu przedłożenia Sądowi Rejonowemu w P. w toczącym się postępowaniu z wniosku Miasta P. o nabycie spadku po A. J. o sygn. akt [...] Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2002 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.) odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. J.. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że A.J. opuściła wraz z mężem kraj w dniu [...]listopada 1945 r. i osiedliła się w Niemczech. Po 1954 r. nie ubiegała się ona o nadanie obywatelstwa polskiego. W ewidencji paszportowej brak jest informacji na jakiej podstawie A. J. opuściła terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, brak jest również informacji o polskich dokumentach potwierdzających tożsamość i obywatelstwo oraz czy została wydana decyzja o pozbawieniu obywatelstwa polskiego. Organ uznał, że w oparciu o poczynione ustalenia nie jest możliwe stwierdzenie, iż w chwili śmierci A. J. posiadała obywatelstwo polskie. Wnioskodawca złożył od decyzji organu I instancji odwołanie do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, w którym podniósł, że fakt nieubiegania się przez A.J. o nadanie obywatelstwa polskiego po 1945 r. świadczy o tym, iż posiadała ona obywatelstwo polskie. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie polskim, zgodnie z którym posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda. Odmowa stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ podał, że A. J. urodziła się w dniu [...] kwietnia 1878 r. w G.. Do 1945 r. mieszkała w P.. W listopadzie 1945 r. wyjechała wraz z mężem do B., gdzie zmarła w 1961 r. A. J. w dniu [...] listopada 1939 r. złożyła deklarację przynależności do narodu niemieckiego (Niemiecka Lista Narodowa) i została zakwalifikowana do 3 grupy Narodowej Listy Niemieckiej (Deutsche Volksliste). W wyniku złożonej skargi w dniu [...] marca 1943 r. została wpisana do 2 grupy Niemieckiej Listy Narodowej. Do tej grupy wpisywano Niemców, którzy "nie występowali aktywnie w walce narodowej po stronie niemieckiej. Bez względu na datę faktycznego wpisu nabyła ona niemiecką przynależność państwową z mocą wsteczną od dnia [...] października 1939 r. Organ stwierdził również, że A. J. na dzień [...] sierpnia 1939 r. posiadała obywatelstwo polskie, ponieważ tylko obywatele polscy wpisywani byli do odpowiedniej grupy narodowościowej. Zdaniem organu, A. J. nie występowała o rehabilitację zgodnie z przepisami dekretu z dnia 28 lutego 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. z 1945 r. Nr 7, poz. 30), który dotyczył warunków i sposobów rehabilitacji osób wpisanych w okresie wojny 1939-1945 na niemiecką listę narodową. Za zrehabilitowane mogły być uznane tylko te osoby, które udowodniły, że zostały wpisane do 2 grupy wbrew swojej woli, a swoim postępowaniem wykazały odrębność narodową. W ocenie organu, do ustalenia statusu obywatelstwa A.J. zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), a w szczególności art. 4 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym obywatelem polskim nie jest osoba, która wprawdzie w dniu [...] sierpnia 1939 r. miała obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale za granicą i jest narodowości niemieckiej, chyba, że małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce. Z mocy tego przepisu A.J. utraciła obywatelstwo polskie z dniem 19 stycznia 1951 r., tj. w dniu wejścia w życie powyżej określonej ustawy. Po tej dacie nie ubiegała się ona o nabycie obywatelstwa polskiego, co oznacza, że w chwili śmierci w dniu [...] lipca 1961 r. nie posiadała obywatelstwa polskiego. Wnioskodawca, na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W jej uzasadnieniu podniósł, że "polskie prawo i polska konstytucja nie przewidują możliwości utraty obywatelstwa w wyniku zbiorowego aktu prawnego, w dodatku o niejasnych przesłankach, zawartych w art. 4 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 8 stycznia 1951 r. Zdaniem skarżącego interpretacja przez organ przepisów tej ustawy, jest sprzeczna z Konstytucją, gdyż ustawa może być co najwyżej podstawą do indywidualnego zwolnienia z obywatelstwa. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póżn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zaznaczyć należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja narusza prawo, Sąd obowiązany jest ją uchylić lub stwierdzić nieważność. Skarga jest o tyle zasadna, że skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W rozpatrywanej sprawie ustalenia wymaga przede wszystkim, czy Dyrektor Wydziału Mienia Komunalnego Urzędu Miasta P. miał w postępowaniu administracyjnym w sprawie niniejszej przymiot strony? Zgodnie art. 28 kpa "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy w P. Wydział III Cywilny w sprawie z wniosku Miasta P. o stwierdzenie nabycia spadku, w piśmie z dnia [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...] zobowiązał do przedłożenia w terminie 14 dni aktualnego odpisu z księgi wieczystej nieruchomości położonej w Polsce, której właścicielem była A. J.bądź przedłożenia zaświadczenia, iż posiadała ona w chwili śmierci obywatelstwo polskie pod rygorem odrzucenia wniosku. Podkreślić należy, że znajdująca się w aktach sprawy kserokopia pisma nie zawiera jego adresata, co w konsekwencji wyklucza możliwość stwierdzenia na kogo został nałożony powyżej opisany obowiązek. Nie zmienia to faktu, że w dniu 14 lutego 2003 r. Dyrektor Wydziału Mienia Komunalnego Urzędu Miasta P. złożył do Wojewody [...] wniosek o wydanie poświadczenia obywatelstwa polskiego A.J.. W tym miejscu należy podkreślić, że organ administracji publicznej wszczynając postępowanie powinien ustalić, kto będzie stroną w tym postępowaniu, jak również na jakiego rodzaju interesie opiera się zgłoszone żądanie. Jeżeli okaże się, że żądanie to nie opiera się na interesie prawnym, wówczas nie zachodzi podstawa do wszczęcia postępowania, gdyż wnoszący wniosek nie jest stroną w danej sprawie. Wojewoda [...]wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A.J. nie ustalił, czy składający wniosek jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa i czy w wyniku złożonego wniosku jest możliwość rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Żądanie strony powoduje wszczęcie postępowania na podstawie art. 61 § 1 kpa wówczas, gdy żądanie dotyczy indywidualnej sprawy, należącej do takiej kategorii spraw, dla których prawo materialne przewiduje możliwość wydania decyzji administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie istniała możliwość rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie, ale po spełnieniu warunku, że zgłoszone żądanie pochodziłoby od strony, którą na pewno nie był wnioskodawca. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji również rażąco naruszył prawo. W tym stanie rzeczy, mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odstąpił od badania zasadności zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie, orzekł jak w sentencji.