V SA 3789/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.), Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia[...]sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi P. I. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 104 kpa /Dz. U. z 2002 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./ i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm./ po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Pani Z.G. w przedmiocie wymeldowania Pana J. G. z pobytu stałego orzekł o wymeldowaniu Pana J. G. z pobytu stałego z budynku nr [...] położonego przy ul. [...] w N.. W uzasadnieniu podniósł, że współużytkownikami nieruchomości położonej przy ul. [...]w N. są Pani Z. G. i Pan J. G.. Na nieruchomości tej stoją dwa budynki, jeden drewniany, w którym mieszka Pani Z. G. z córką K. G., drugi murowany w stanie surowym, w którym przebywają w okresie letnim dzieci Państwa G. – I. G. i E.G.. Podczas kontroli meldunkowej Pan J. G. wskazał pomieszczenie na parterze budynku murowanego, w którym rzekomo przebywa. Pomieszczenie to nie nadaje się do zamieszkania. Brak w nim drzwi, gazu, wody i światła. Zawalone jest ono odpadami budowlanymi, pozarastane pajęczyną. Nie widać tam śladów przebywania jakiejkolwiek osoby. Z akt sprawy wynika, że J. G. opuścił przedmiotowy lokal w czerwcu 2001 r. z powodu nieporozumień rodzinnych i zabrał swoje rzeczy osobiste. Opłaty za gaz i światło realizowane są przez Z. G.. Okoliczności te wskazują, że J. G. dobrowolnie opuścił lokal. Przesłuchani na okoliczność zamieszkania Pana J. G. sąsiedzi zeznali, że nie mieszka on w przedmiotowym budynku, a dwóch z nich, że Pan J. G. nie nocuje w domu, gdyż boi się żony i jej awantur, ale przebywa w dzień, gdy dzieci i żona są nieobecne. Powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu ustalonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. /Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716/ wójt stwierdził, że do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego wymagane jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek, tj. aby osoba dobrowolnie bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoba bez wymeldowania opuściła miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Zdaniem organu, rezygnacja z prawa do przebywania w miejscu stałego pobytu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownych oświadczeń, jak też przez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Pan J.G. swoje osobiste interesy usytuował w innym miejscu, jak również nie podjął we właściwym czasie działań prawnych gwarantujących niezakłócone zamieszkiwanie w lokalu przy ul. [...] w N.. Organ swoje orzeczenie oparł na przeprowadzonej kontroli dyscypliny meldunkowej, z której wynika, że w budynku przy ul. [...] w N. nie było śladów wskazujących na zamieszkanie Pana J. G. oraz zeznaniach świadków: I. G., E. G., C.R., W. R., G.R., Z. S., A. O. i C.D., którzy potwierdzili, że J. G. nie mieszka w przedmiotowym domu. Organ nie dał wiary zeznaniom świadków W. R. i Z. S..w części, że Pan J.G przebywa w lokalu kiedy dzieci i żony nie ma w domu. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji Pan J. G. wniósł o jej uchylenie. Uznał, że argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu decyzji przez organ I instancji jest jednostronna, sprzeczna sama w sobie i nie została oparta o całokształt materiału dowodowego, jaki powinien być z urzędu przeprowadzony. Zarzucił, że nie zostały przeprowadzone dowody, o które wnioskował w piśmie z dnia 10 lutego 2003 r. w szczególności gdy organ daje wiarę zeznaniom świadków W. R. i Z.S ., by następnie odmówić wiary twierdzeniom tych samych osób. Uważa, że nie można przyjąć, że lokal opuścił dobrowolnie, bo nastąpiło to po awanturze rodzinnej, co przeczy tej dobrowolności. Podważa też ustalenia dokonane podczas kontroli dyscypliny meldunkowej, bowiem organ nie sprawdził, czy opisane mankamenty lokalu istniały od czerwca 2001 r., czy też Z. G. zawiadomiona o dacie kontroli, przy pomocy osób trzecich dokonała dewastacji lokalu. Nie jest też prawdą, że nie podejmował kroków prawnych gwarantujących niezakłócone zamieszkanie. Wniósł do sądu sprawę o pobicie, zawiadamiał dzielnicowego z Komisariatu Policji w R. o kolejnych ekscesach żony i syna, a wobec braku reakcji, ostatnio czyni to na piśmie. Wniósł też sprawę o rozwód. Uważa, że daty incydentów wywoływanych przez Z.G. oraz interwencji zgłaszanych w komisariacie policji dowodzą, że nie opuścił stałego miejsca pobytu przy ul. [...] w N. na przestrzeni ostatnich kilku lat, a w szczególności od czerwca 2001 r. na czas przekraczający 6 miesięcy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]sierpnia 2003 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm./ oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716/ po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...]czerwca 2003 r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu Pana J.G. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...]w miejscowości N. Gm. R., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania nie stwierdzono podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez organ I instancji. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejscem pobytu stałego jest miejsce, w którym osoba codziennie przebywa, nocuje i prowadzi gospodarstwo domowe. Jak wynika z akt sprawy budynek położony przy ul. [...] w N. nie stanowi miejsca pobytu stałego J. G. w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że J. G. nie mieszka w przedmiotowym budynku od czerwca 2001 r. Powyższe potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie oraz odwołujący, który przyznał, że od dwóch lat nie mieszka w miejscu pobytu stałego z uwagi na uniemożliwiające wspólne zamieszkanie nieporozumienia z żoną. W odwołaniu Pan J. G. kwestionuje dobrowolność opuszczenia lokalu, w związku z czym przedłożył wystąpienie do prokuratury dotyczące utrudniania zamieszkania. Powyższe kroki podjął dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego o jego wymeldowanie. Z dołączonych natomiast przez Z. G. dokumentów wynika, że doniesienie do prokuratury na naganne zachowanie męża złożyła już [...] października 2000 r., a następne [...] maja 2001 r. W wyniku tych doniesień przeciwko J. G. toczy się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym dla W. [...]. W ocenie Wojewody [...], brak jest podstaw do przyjęcia, że odwołujący został zmuszony do opuszczenia lokalu, bowiem do prokuratury wystąpił dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego o jego wymeldowanie. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.G. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] czerwca 2003 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił niezgodność z prawem, która wynika z nierozważenia w ogóle bądź też jednostronnej oceny dowodów wnioskowanych przez skarżącego. Wojewoda przy rozpoznawaniu sprawy nie zażądał z Sądu Rejonowego dla W. Wydział [...] akt bądź choćby orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie doniesień składanych przez Z. G., doniesień skarżącego składanych początkowo ustnie a następnie pisemnie do miejscowego Komisariatu Policji w R. na zachowania Z. G. i I.G., które w konsekwencji prowadziły do utrudniania i uniemożliwiania mieszkania we własnym domu. Gdyby dowody te zostały przeprowadzone, okazałoby się, że zarzuty stawiane skarżącemu nie potwierdziły się, a zatem dobrowolność rzekomego opuszczenia lokalu jest bezzasadna. Wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego przez dołączenie wskazanych akt i doniesień, a dodatkowo wyciągów z zapisów dzielnicowego i oficera dyżurnego Komisariatu Policji w R., akt sprawy [...]Sądu Okręgowego w W. i akt o sygn. [...]Sądu Rejonowego W.. Powołał się również na argumentację przedstawioną w odwołaniu skierowanym do Wojewody [...] od decyzji Wójta Gminy R. z [...] czerwca 2003 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie z argumentacją, jaką przedstawił w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052/ sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Wojewody [...] – art.13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepis ten zawiera dwa stany faktyczne, których przesłanki musza być spełnione łącznie, aby organ mógł wydać decyzję w sprawie wymeldowania, a mianowicie: 1. osoba utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2. osoba, która bez wymeldowania opuściła miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Przepis art. 9 ust. 2 nakładał na osobę dokonującą zameldowania się na pobyt stały lub czasowy ponad 2 miesiące obowiązek przedstawienia organowi meldunkowemu potwierdzenie uprawienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. orzekł o niezgodności przepisu art. 9 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z przepisami art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Przepis ten utracił moc 19 czerwca 2002 r. Oznacza to, że dla zameldowania na pobyt stały nie należy wymagać potwierdzenia do przebywania w lokalu, jak również bezprzedmiotowe jest odesłanie przez przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – po tej dacie – do art. 9 ust. 2 ustawy. Czyli, jeżeli osoba posiadająca uprawnienie do przebywania w lokalu opuści dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania, to od dnia 19 czerwca 2002 r. wystarczającą i jedyną przesłanką do wymeldowania jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym złożenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – wyrok z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt V SA 1496/00 – LEX nr 54454). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 10 maja 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00 LEX nr 50123). Opuszczenie adresu, to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia samego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i złożeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W ocenie Sądu okoliczność opuszczenia przez J.G. budynku położonego przy ul. [...] w N. jest bezsporna. Skarżący przyznał, że lokal ten opuścił w czerwcu 2002 r., co potwierdzili również przesłuchani w postępowaniu administracyjnym świadkowie, a jak stwierdziła kontrola meldunkowa, wskazane przez niego pomieszczenie w ogóle nie nadaje się do zamieszkania i brak jest jakiegokolwiek potwierdzenia by ktoś tam przebywał. Jednakże J.G. twierdził również, że lokalu nie opuścił dobrowolnie i trwale lecz spowodowane to było takim zachowaniem żony i dzieci, które utrudniało wspólne zamieszkanie. Na potwierdzenie tego wskazuje szereg toczących się postępowań karnych i cywilnych. Zdaniem Sądu, świadczy to niewątpliwie o głębokim konflikcie występującym w rodzinie. Nie mniej jednak wywodów skarżącego nie można podzielić, ponieważ J. G. nigdy nie występował o ochronę naruszonego posiadania tego lokalu. Organ administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach złożonego wniosku, zatem bada czy wypełnione są przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. Skoro skarżący nie wystąpił z powództwem o ochronę naruszonego posiadania, to organ administracyjny nie może ingerować zarówno w sferę stosunków cywilnoprawnych jak i prawa karnego między stronami. Zdaniem Sądu, za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca stałego pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3078/00 niepublik.). Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania wydane zostało w oparciu o przepis art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 123, poz. 1058 ze zm./.