V SA 3877/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędziowie NSA - Ewa Jóźków, - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy ze skargi T. "[...] " S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego - oddala skargę - T. "[...] " SA, w wyniku umowy zawartej z a. firmą "S.", otrzymało licencję na przemysłowy montaż samochodów. W związku z powyższym ww. podmiot importował części, które były odprawiane wg kodów taryfy celnej właściwych dla towarów przeznaczonych do montażu przemysłowego - z zastosowaniem zerowej stawki celnej. Stosowne decyzje - zawarte w dokumentach SAD - wydano pod warunkiem spełnienia wymogów zawartych w obowiązujących przepisach, dotyczących montażu przemysłowego. Podstawą prawną określającą zasady przewozu części i podzespołów samochodowych - z zastosowaniem zerowej stawki - były uwagi dodatkowe 2 do oddziałów 84 i 87 taryfy celnej. Wynika z nich, że wyrażenie "do montażu przemysłowego" dotyczy fabrycznie nowych silników, podwozi, nadwozi oraz części i akcesoriów do pojazdów samochodowych i mechanicznych, objętych pozycjami od 8701 do 8705 taryfy celnej, które użyte zostaną do zmontowania lub produkcji nowych pojazdów samochodowych i mechanicznych, także posiadających zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego [objętego pozycjami nr 8701-8705], dokonywanego w zakładzie montującym lub produkującym te pojazdy, pod warunkiem, że pojazdy będą montowane przemysłowo, a w przypadku pojazdów objętych poz. 8701, 8702, 8704 [o ładowności większej niż 5000 kg] i 8705 w skali rocznej będzie montowane nie mniej niż 200 pojazdów. Te limity ilościowe przez importera nie zostały dotrzymane, bowiem w okresie 28.12.1994 r. - 29.12.1995 r. zaimportowano części, z których złożono 35 pojazdów, zaś w kolejnym - analogicznym okresie - złożono jedynie 19 sztuk. Z powyższego wynika, że ww. spółka złamała przyjęte warunki, które pozwalały na import części z zastosowaniem zerowej stawki celnej. Biorąc to pod uwagę Dyrektor Urzędu Celnego w P. wydał szereg decyzji wymierzających należności celne. Prawidłowość tych rozstrzygnięć potwierdził wyrokami Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił skargi ww. spółki na decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł. W dniu 20.11.2002 r. ww. spółka - stosownie do treści art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych przedsiębiorców[1] - złożyła wniosek o restrukturyzację należności celnych, będących efektem wskazanych wyżej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w P. W efekcie przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. decyzją z dnia [...] .06.2003 r. umorzył postępowanie uznając je - stosownie do treści art. 208 § 1 ustawy z dn. 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa[2] w zw. z art. 9 pkt 1, art. 1 ust. 2 i art. 6 ust. 4 powołanej ustawy o restrukturyzacji [...] - za bezprzedmiotowe. W motywach wskazano, że nie podlegają restrukturyzacji zaległości celne, jeżeli ustalono - w wyniku postępowania kontrolnego - że są one efektem czynności prawnych, mających na celu obejście przepisów o należnościach celnych lub przepisów dotyczących wymiaru i poboru tych należności. Zwrócono też uwagę, że decyzje wymierzające należności celne wydane zostały w wyniku kontroli, która wykazała naruszenie przepisu określonego w 2 uwadze do Działu 87 taryfy celnej. Analizując zaś zebrany w sprawie materiał dowodowy organ doszedł do wniosku, iż to do jego kompetencji należy ocena, czy należności objęte wnioskiem powstały na skutek działań prowadzących do obejścia przepisów prawa. W efekcie uznał, że należności celne określone decyzjami Dyrektora Urzędu Celnego w P. - wykryte w wyniku kontroli - nie mogą być objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym. Powyższy akt administracyjny- stosownie do treści art. 207, 233§1 pkt.1 Ordynacji podatkowej, a także art. 9 pkt 1, art. 1 ust. 1 pkt 2 i art.6 ust. 4 powołanej ustawy o restrukturyzacji [...] - w wyniku złożonego odwołania, został utrzymany w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] .08.2003 r. W uzasadnieniu zwrócono dodatkowo uwagę, że powołany w odwołaniu argument o braku w decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego w P. określenia "obejścia przepisów o należnościach celnych" jest bezzasadny, albowiem ustawa restrukturyzacyjna - w której to określenie użyto - jest zdecydowanie późniejsza. Dostrzeżono też, że z zestawienia dat wynika, iż spółka była świadoma niedochowania warunku, a mimo to nie podjęła czynności zmierzających do uregulowania należności celnych. W skardze - żądającej uchylenia wyżej wskazanych aktów administracyjnych zarzucono obrazę przepisów: a) materialnych, tj. art.1 ust.2, art.6 ust 4 i art.9 pkt 1 powołanej ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców w związku z art.2 ust.11 art.40 ust.1, art.50 ust.1i 3, art. 63 i 67 ustawy z dnia 28.12.1989 - Prawo celne[3] i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.1994 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy[4] oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14.12.1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy[5], b) procesowych, tj. art. 120, 122, 124, 143, 180, 181, 187, 191, 208 § 1 art.210 Ordynacji podatkowej. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu drugiej instancji kosztów postępowania sądowego. W motywach - po przedstawieniu dotychczasowego biegu postępowania - skarżący nadto podniósł kwestię, iż decyzję organu drugiej instancji podpisała osoba, która nie była do tego upoważniona. Ten sam zarzut został podniesiony także względem osoby, która podpisała decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący także zauważył, że Organy obu instancji nie wskazały zarówno dowodów, jak też przepisów prawnych, z których by wynikało, że strona skarżąca swoim postępowaniem zmierzała do "obejścia przepisów o należnościach celnych"- naruszając tym samym powołane przepisy Ordynacji podatkowej. We wniesionym środku zaskarżenia wskazano, że ani kontrolujący firmę, ani Naczelny Sąd Administracyjny w rozstrzygnięciach, które zostały załączone do akt sądowych na taką postać działania skarżącego nie wskazywały. Skarżący powołując się na orzecznictwo- wskazał, że instytucja "obejścia przepisów prawa podatkowego" nie ma charakteru normatywnego, a zatem nie wystarczy samo stwierdzenie, że określona czynność stanowiła obejście przepisów prawa podatkowego, lecz fakt ten w sposób niewątpliwy musi wynikać z całokształtu okoliczności sprawy. Ciężar dowodu, że strona celowo zmierzała do obejścia Prawa celnego i podatkowego spoczywał na organie celnym, który nie udowodnił spełnienia przesłanki. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych[6]. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi[7], w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, iż: I. Kwestia upoważnień do podpisywania decyzji wydanych przez organ pierwszej i drugiej instancji została wyjaśniona w postępowaniu sądowoadministracyjnym na rozprawie w dniu 31.05.2005 r. Przedłożona przez Dyrektora Izby Celnej w W. dokumentacja jednoznacznie wskazuje, iż osoby składające podpis pod obiema decyzjami miały stosowne upoważnienia /k. 330-338 akt sądowych/. Zatem wydane i podpisane decyzje, będące przedmiotem skargi, prawa nie naruszają. II. Zgodnie z art. 6 ust. 4 powołanej ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publiczno - prawnych od przedsiębiorców, nie podlegają restrukturyzacji zaległości celne, określone w decyzji właściwego organu celnego- jeżeli zaległości te określone zostały w związku z dokonywaniem czynności prawnych mających na celu obejście przepisów o należnościach lub przepisów dotyczących wymiaru i poboru tych należności. III. W niniejszej sprawie należy uznać, iż należności celne, których dotyczy niniejsza sprawa nie podlegają restrukturyzacji ponieważ powstały w związku z naruszeniem przepisów prawa co wynika z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w P., które to decyzje są przedmiotem wniosku o restrukturyzację. Spółka Akcyjna "[...] " otrzymała licencję na przemysłowy montaż samochodów. W związku z powyższym dokonywała obrotu towarowego za granicą, a przedmiotem importu były części do montażu przemysłowego z zerową stawką celną. Decyzje zawarte w dokumentach SAD, dopuszczające ww. towary do obrotu na polskim obszarze celnym, wydano pod warunkiem spełnienia wymogów zawartych w obowiązujących przepisach dotyczących montażu przemysłowego. W trakcie prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Celnego w P. postępowania ustalono, że Spółka złamała warunki, które pozwalały na import przedmiotowych części z zerową stawką celną. Należy dodać, że to na importerze spoczywał obowiązek właściwego zgłoszenia towaru do odprawy celnej, natomiast przedsiębiorca zajmujący się w sposób profesjonalny importem towarów powinien znać przepisy regulujące obrót towarowy z zagranicą. Dokonany przez firmę obrót towarowy z zagranicą części samochodowych do montażu przemysłowego spowodował powstanie korzyści finansowych. Firma dokonując oceny skali importu w roku montażowym miała pełną świadomość naruszenia normy prawnej, jednakże dopiero podjęte działania kontrolne przez Urząd Celny w P. doprowadziły do wszczęcia postępowania w sprawie. Gdyby skarżąca chciała respektować obowiązujące ją rygory, to już po zakończeniu pierwszego roku działalności dokonałaby czynności mających na celu wpłatę zaległych należności. To, że działała - mając na celu obejście prawa- wynika z faktu, iż zamiast dokonania korekty, prowadziła swoją działalność dalej, nadal sprowadzając części do montażu przemysłowego z zerową stawką celną. Działalność ta, sprzeczna z prawem, trwałaby nadal, gdyby nie działania kontrolne, które wykazały, iż w żadnym okresie skarżąca nie spełniła warunku umożliwiającego jej na korzystanie z preferencyjnych stawek celnych. Bez wątpienia przyjąć trzeba, że postępowanie restrukturyzacyjne byłoby możliwe, gdyby firma sama zgłosiła organom celnym o braku możliwości spełnienia warunku. Tym samym wykazałaby, że jest lojalnym podmiotem, który - z określonych przyczyn - nie był w stanie dotrzymać przyjętych na siebie obowiązków [np. z braku zamówień]. Tymczasem jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - firma w analogiczny sposób dokonywała zgłoszeń celnych w okresie 1996-1997, pomimo pełnej świadomości naruszenia warunku limitu montażu pojazdów z poprzedniego okresu montażowego, tak więc podejmowane działania miały charakter celowego działania, a firma - co wyżej wskazano - nie podjęła odpowiednich czynności mających na celu uregulowanie sytuacji prawnej towaru. IV. Na marginesie argumentacji poczynionej w uzasadnieniu (i przytoczonych tam poglądów doktryny i orzecznictwa) wskazać trzeba, że sam zamiar obejścia przepisów prawa nie musi być uzewnętrzniony przed podjęciem określonej działalności. Może on przejawić się w trakcie jej prowadzenia, a nawet po jej zakończeniu. Nie musi też przybrać formy materialnej, a jego ustalenie może być efektem dociekań intelektualnych, opartych na określonych konstatacjach. Trudno byłoby oczekiwać, że działanie skarżącego - mające na celu obejście przepisów prawa - będzie in principio udokumentowane jakimś wyraźnym dowodem uzewnętrzniającym jego zamiar. Już jednak koniec rocznej działalności - kiedy nie dotrzymano warunku montażu określonej liczby pojazdów - wskazuje na obejście przepisów prawa z uwagi na brak zgłoszenia o tym fakcie stosownym organom. Prowadzenie dalszej działalności - w następnym okresie rozliczeniowym - na analogicznych zasadach dodatkowo tę konstatacje wzmacnia. Trafnie zatem uznano - stosownie do art. 6 ust. 4 powołanej ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-prawnych (...) - że nie podlegają restrukturyzacji zaległości celne, jeżeli zaistniały one w związku z dokonywaniem czynności prawnych mających na celu obejście przepisów o tych należnościach lub przepisów dotyczących wymiaru ich poboru. V. Powołanie się w skardze, że zarówno kontrolujący stronę funkcjonariusze Urzędu Celnego w P. w protokole pokontrolnym, jak również Urząd Celny w P. w swoich decyzjach oraz Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w P. w wyrokach nie stwierdzili "obejścia prawa" nie może stanowić podstawy do jej uwzględnienia. Zgodnie z ustawą o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, do zadań organu restrukturyzacyjnego należy ocena, czy należności objęte wnioskiem powstały na skutek działań prowadzących do obejścia przepisów prawa. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, strona odniosła korzyści majątkowe w związku z zastosowaniem zerowej stawki celnej. Należności celne określone decyzjami Dyrektora Urzędu Celnego w P., o których restrukturyzacje wnosi T. "[...] " S.A. określone zostały w wyniku kontroli, która wykazała naruszenie przepisów o należnościach celnych, a tym samym nie mogą być objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym, zwłaszcza że dokonano ich w związku dokonaniem czynności prawnych mających na celu obejście przepisów o należnościach celnych. Mając na uwadze treść art.151 Pr. o p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji. ----------------------- [1] Dz.U. Nr 155, poz. 1287. [2] Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm. [3] Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm. [4] Dz.U. Nr 138, poz. 730 ze zm. [5] Dz.U. Nr 151, poz. 737 ze zm. [6] Dz.U. Nr 153, poz. 1269. [7] Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.