V SA 5291/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędziowie NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, - Ewa Jóźków (spr.), Protokolant - Marianna Igielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2004 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia prawa do korzystania z postanowień konwencji celnej - skargę oddala - Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej w [...], powołując się na przepis art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz art. 38 ust. 1 Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR) sporządzonej w Genewie 14 listopada 1975 r. (załącznik do Dz.U. z 1984 r. Nr 17, poz. 76 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2002 r. Nr [...], w następującym stanie faktycznym. W związku z niedostarczeniem, w celu wywozu za granicę, do urzędu celnego przeznaczenia towaru w postaci sprzętu elektronicznego przewożonego pod osłoną karnetu TIR nr [...], Dyrektor Urzędu Celnego w [...] decyzją z [...] września 1998 r. Nr [...] wymierzył posiadaczowi karnetu TIR - firmie [...] z [...] należności celne ciążące na tym towarze, opłatę manipulacyjną dodatkową za niewykonanie w terminie obowiązków celnych oraz wyliczył podatek akcyzowy i podatek VAT. Postanowieniem z dnia [...] marca 2002 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł wszczął z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie czy wystąpiły przesłanki do pozbawienia przewoźnika prawa do korzystania z postanowień Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR. Decyzją z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...], właściwy w sprawie na dzień orzekania, pozbawił czasowo firmę [...] w [...] prawa do korzystania z postanowień Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 207 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego oraz art. 38 ust. 1 Konwencji TIR. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 38 Konwencji TIR każda umawiająca się Strona będzie miała prawo pozbawić czasowo lub na stałe prawa do korzystania z postanowień niniejszej konwencji każdą osobę winną poważnego naruszenia ustaw lub przepisów celnych mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów. "Poważne naruszenie prawa" jest pojęciem niedookreślonym, organ celny dokonuje jego oceny w oparciu o zasady ogólne. Zdaniem organu celnego poważne naruszenie prawa ma miejsce w sytuacji uszczuplenia należności Skarbu Państwa w znacznym stopniu. Pozbawienie prawa do korzystania z postanowień Konwencji TIR może mieć charakter czasowy lub stały. W przypadku, gdy podstawą pozbawienia prawa do korzystania z postanowień Konwencji TIR jest zaleganie przez przewoźnika z uiszczeniem należności celnych sankcja ma charakter czasowy – do czasu uiszczenia zaległych należności. Zaleganie z uiszczeniem należności wobec Skarbu Państwa wskazuje, iż posiadacz karnetu TIR, który nie uiścił wymaganych należności nie tylko narusza przepisy prawa celnego i podatkowego w zakresie terminowego uiszczenia należności oraz nie wywiązuje się ze złożonego zobowiązania do uiszczania tych należności na żądanie właściwych władz, ale także znajduje się w złej sytuacji finansowej, a zatem nie spełnia minimalnych warunków i wymogów, określonych w Konwencji TIR, niezbędnych do wykonywania międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania zarzucając naruszenie przepisów: • art. 38 Konwencji celnej TIR poprzez jego niewłaściwą wykładnie polegającą na uznaniu, iż nieuiszczenie należności celnych stanowi poważne naruszenie ustaw lub przepisów celnych uzasadniające pozbawienie prawa do korzystania z Konwencji TIR; • art. 40 Konwencji celnej TIR polegające na niezastosowaniu jego dyspozycji do sytuacji faktycznej skarżącego; • art. 242 § 4 i art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego polegającego na uznaniu, iż w dacie wydania decyzji przez organ II instancji nadal istniał dług celny w przywozie; • art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Pełnomocnik Skarżącego wyraził pogląd, że już sama zapłata (wymiar) cła należnego za towar niedostarczony do docelowego urzędu celnego jest sankcją za naruszenie obowiązków celnych, sytuacji, gdy towar nie został dostarczony do granicznego urzędu celnego z powodu jego kradzieży. Ponadto brak dobrowolnego uiszczenia należności nie jest tożsamy z naruszeniem prawa. Dodatkowo wskazano, iż Skarżący nie znajduje się w złej sytuacji finansowej – co miało stanowić podstawę do stwierdzenia przez organy celne, iż nie spełnia on minimalnych warunków i wymogów określonych w Konwencji TIR, a nieuregulowanie przez niego należności celnych wynika z przyczyn obiektywnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze organ wyjaśnił, iż Konwencja TIR służy ułatwieniu międzynarodowych przewozów towarów w oparciu o uproszczone i zharmonizowane formalności administracyjno-prawne. Od towarów przewożonych pod osłoną karnetów TIR nie będą uiszczone lub składane do depozytu w przejściowych urzędach celnych opłaty i podatki przewozowe i wywozowe, a towary przewożone zgodnie z tą procedurą pod zamknięciami celnymi, nie będą podlegały w zasadzie kontroli celnej w przejściowych urzędach celnych. Przewozy pod osłoną karnetu TIR opierają się na zasadach zaufania władz celnych do stosujących tę procedurę przewoźników międzynarodowych, co nakłada na nich obowiązek ścisłego przestrzegania przepisów konwencji. Konwencja TIR wprost posługuje się pojęciem posiadacza karnetu TIR dla oznaczenia osób zobowiązanych do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury TIR, jak również ponoszących odpowiedzialność wobec władz celnych za niewykonanie ciążących na nich obowiązków. Posiadacz karnetu TIR zobowiązany jest do dopełnienia wszelkich formalności celnych określonych przez przepisy Konwencji w urzędach celnych wyjściowych, przejściowych i docelowych. Jest także zobowiązany uiszczać należne kwoty, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji TIR, na żądanie właściwych władz zgodnie z art. 8 ust. 7 Konwencji. Ponadto Dyrektor Izby Celnej w [...] odpowiadając na zarzut wydania decyzji bez wnikliwego zbadania przyczyn i warunków utraty towaru objętego procedurą tranzytu pod osłoną karnetu TIR oraz niezastosowanie art. 40 Konwencji celnej TIR wyjaśnił, iż okoliczności i przyczyny utraty towaru zostały wskazane w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] nr [...] z [...] września 1998 r., wymierzającej Stronie należności celne, natomiast art. 40 Konwencji nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy sytuacji, w której stwierdzono rozbieżności w procedurze celnej stosowanej przed lub po zakończeniu przewozu TIR, a nie w trakcie jego trwania. Dyrektor Izby Celnej w [...] odpowiadając na zarzut przewlekłości postępowania wyjaśnił, iż wydanie decyzji po upływie ponad roku od dnia wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było wynikiem ogromnej ilości spraw do załatwienia, jednak nie miało to wpływu na obowiązek uiszczenia należności celnych ciążących na towarze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, właściwy do rozpoznania sprawy z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: Zakres kognicji sądów administracyjnych ogranicza się do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa, w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny. Badając sprawę w tym zakresie, sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy orzekające. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest pozbawienie prawa do korzystania z postanowień Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR). Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, iż przewoźnik tj. firma [...] nie przedstawiła w urzędzie celnym przeznaczenia towaru przewożonego pod osłoną karnetu TIR oraz że nie uiściła należności celnych i podatkowych wynikających z ostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 1998 r. Przede wszystkim należy zauważyć, iż przewozy pod osłoną karnetów TIR korzystają ze szczególnych uproszczeń i opierają się w dużej mierze na zasadach zaufania władz celnych do stosujących tę procedurę przewoźników międzynarodowych. Nakłada to na posiadaczy karnetów TIR obowiązek ścisłego przestrzegania Konwencji TIR. Podstawowym obowiązkiem przewoźnika, wynikającym z przepisów ww. konwencji jest dostarczenie towaru do granicznego urzędu celnego i przedstawienie karnetu TIR w celu jego zwolnienia. Podmiot przewożący towar winien dołożyć wszelkich starań mających na celu wypełnienie powyższych obowiązków. Niewykonanie ich daje podstawę do obciążenia posiadacza karnetu TIR należnościami celnymi za towar wprowadzony do obrotu wbrew przepisom prawa. Art. 8 ust 7 Konwencji TIR nakłada na władze celne obowiązek skierowania żądania zapłaty należnych opłat i podatków, wynikających z nieprawidłowości w stosowaniu procedury TIR, do osoby, od której kwoty się należą. Zatem Dyrektor Urzędu Celnego w [...] prawidłowo skierował decyzje wymierzającą należności celne i obliczającą należne podatki do posiadacza karnetu TIR. Decyzja stała się ostateczna z dniem [...] .10.1998 r. i od tego dnia po stronie skarżącego powstał obowiązek wykonania decyzji administracyjnej, w tym obowiązek uiszczenia wymierzonych i obliczonych należności. Obowiązek wykonania decyzji o wymiarze należności celnych wynikał wprost z obowiązującego w dacie zdarzenia przepisu art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 71 z 1994 r., poz. 312 ze zm.). Prawo żądania od posiadacza karnetu należnych opłat i podatków, o którym mówi art. 8 ust 7 Konwencji TIR, jest równoznaczne z obowiązkiem ich uiszczenia przez osobę zobowiązaną. Zatem zaleganie z wymagalnymi należnościami celnymi i podatkowymi jest równoznaczne z naruszeniem przepisów konwencji. Stosownie do art. 38 Konwencji TIR każda umawiająca się Strona będzie miała prawo pozbawić czasowo lub na stałe prawa korzystania z niniejszej konwencji każdą osobę winną poważnego naruszenia ustaw lub przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów. Przesłanką pozbawienia prawa do korzystania z postanowień jest poważne naruszenie ustaw lub przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów. Sąd podziela stanowisko organów celnych zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż w sytuacji, gdy kwota zaległości stanowi uszczuplenie należności Skarbu Państwa w znacznym stopniu, (w niniejszej sprawie wymierzone i obliczone należności przekraczały kwotę 475.000 zł.), mamy do czynienia z poważnym naruszeniem ustaw lub przepisów celnych. Zatem w tym stanie faktycznym sprawy organ celny zasadnie przyjął, iż skarżący swym działaniem poważnie naruszył przepisy obowiązującego prawa, czego konsekwencją było czasowe pozbawienie go prawa do korzystania z postanowień Konwencji TIR. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 40 Konwencji TIR, który wyłącza odpowiedzialność przewoźnika za rozbieżności, które zostaną stwierdzone, a które dotyczą procedury celnej jaka była stosowana przed rozpoczęciem lub po zakończeniu operacji TIR. Organ celny stwierdził bowiem nieprawidłowości w trakcie trwania operacji TIR. W ocenie Sądu brak było również przesłanek do przyznania zwolnienia od zapłaty normalnie wymaganych należności i podatków zgodnie z art. 41 Konwencji TIR, gdyż utraty towaru wskutek kradzieży nie można utożsamiać ze zniszczeniem lub bezpowrotnym utraceniem na skutek wypadku lub siły wyższej. Kradzież jest wyłącznie bezprawnym zawłaszczeniem towaru, który pozostaje w posiadaniu innego podmiotu. W ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia twierdzenie Pełnomocnika skarżącego, iż pozbawienie uprawnień do korzystania z postanowień Konwencji TIR jest surową sankcją za niemożność wyegzekwowania należności Skarbu Państwa przez właściwe organy celne za pomocą przewidzianych prawem instrumentów. Podkreślić bowiem należy, iż organy celne upominały skarżącego o obowiązku uregulowania należności celnych, a wskutek braku majątku dłużnika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zmuszone były umorzyć postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji kiedy Skarżący był poinformowany o ciążącym na nim obowiązku uiszczenia należności celnych i uchylał się od ich uregulowania nie może powoływać się na wadliwość prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto niezrozumiałym jest twierdzenie, iż wymiar należności celnych jest wystarczającą sankcją w sytuacji, gdy skarżący nie wykonał decyzji wymiarowej. Nie jest zasadny także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 242 § 4 oraz art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego, poprzez nieuwzględnienie z urzędu przez organ celny II instancji faktu, iż w chwili wydawania przez niego decyzji nastąpiło przedawnienie należności celnych. Przede wszystkim należy zauważyć, iż na dzień orzekania przez organ I instancji nie minęło jeszcze pięć lat od chwili, gdy należności celne stały się wymagalne, a organ odwoławczy kontrolował prawidłowość rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie orzekania w pierwszej instancji. Ponadto, jak wynika z pisma Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] .02.2004 r. nr [...], przedawnieniu uległo wyłącznie dochodzenie należności celnych, natomiast nadal wymagalne są należności podatkowe w łącznej kwocie 202.087,58 zł. Na posiadaczu karnetu, który nie wywiązał się z obowiązku dostarczenia towaru do urzędu celnego docelowego ciąży obowiązek uiszczenia zarówno należności celnych jak i podatkowych. Niezasadny jest również w ocenie Sądu zarzut naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, gdyż decyzje organu celnego zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne, które obejmuje podstawę prawną z przytoczeniem przepisów prawa, jak również wskazuje w jakiej relacji pozostaje ich treść do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Należy również zauważyć, iż przewlekłość postępowania nie miała wpływu na wynik ustaleń poczynionych przez organ celny. W świetle powyższych rozważań należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wobec powyższego nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), orzeczono jak w sentencji.