V SA/Wa 1000/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009r. sprawy ze skargi M.i E. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej; skargę oddala. Przedmiotem skargi z dnia 16 czerwca 2009 r. wniesionej przez M. i E. M., jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] maja 2009 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. znak: [...] o odmowie umorzenia kary w wysokości 10.000 zł wymierzonej za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego miasta B. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. wymierzył państwu M. i E. M. karę w wysokości 10.000 zł za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Pismem z dnia 25 października 2007 r. M. i E. M. wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o umorzenie lub odroczenie zapłaty należności z tytułu ww. kary w wysokości 10.000 zł. Wniosek Zainteresowanych nie został uwzględniony. Pismem z dnia 12 listopada 2008 r. [...] Urząd Wojewódzki w L. wezwał M. i E. M. do zapłaty kwoty 10.000 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, wynikającej z prawomocnego postanowienia z dnia [...] grudnia 2005 r., którym wymierzono karę za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Pismem z dnia 18 listopada 2008 r. M. i E. M. ponownie zwrócili się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w L. Wydziału Finansów i Budżetu o umorzenie wymierzonej z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego kary w wysokości 10.000 zł wraz z odsetkami. Uzasadniając wniosek Zainteresowani powołali się na zamiany jakie zaszły w ich gospodarstwie domowym w roku 2008 r. Wskazali, iż nie posiadają żadnego majątku, który pozwalałby na spłatę wymierzonej kary pieniężnej. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. [...] Urząd Wojewódzki w L. powołując się na konieczność wszechstronnego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy zwrócił się do Wnioskodawców o dostarczenie w terminie 14 dni dokumentów potwierdzających deklarowaną sytuację finansową. W dniu 11 grudnia 2008 r. oraz w dniu 14 stycznia 2009 r. M. i E. M. uzupełniając złożoną dokumentację wniosku o umorzenie wymierzonej im kary, nadesłali do [...] Urzędu Wojewódzkiego w L. m.in.; oświadczenia Zainteresowanych o ich sytuacji finansowej i zdrowotnej, zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia E. M., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. oraz z Powiatowego Urzędu Pracy dotyczące E. i M. M., potwierdzenie złożenia do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wniosku (kserokopia podania) o udzielenie pomocy społecznej, faktury VAT za jeden okres rozliczeniowy z tytułu zużycia energii i wody. Ustosunkowując się do wezwania organu o złożenie wyjaśnień odnośnie majątku Zainteresowanych, pismem z dnia 13 lutego 2009 r. Wnioskodawcy poinformowali, iż dom mieszkalny oraz dwa samochody, nie stanowią już ich własności. Wyjaśnili przy tym, iż dom w którym zamieszkują zgodnie z ostatnią wolą zmarłej matki E. M., darowany został synowi Wnioskodawców K.M. Podobnie oba pojazdy, które stanowiły wcześniej własność Zainteresowanych w ramach darowizny przekazane zostały małoletniemu synowi zainteresowanych K.M., przy czym co do tej darowizny, Wnioskodawcy podnieśli, iż była ona wynikiem zobowiązania wobec osoby, która zgodnie z oświadczeniem stron partycypowała w zakupie przedmiotowych pojazdów. Do pisma dołączono; dwie umowy darowizny pojazdów, akt notarialny darowizny domu i działek oraz kserokopię aktu zgony A.M. Pismem z dnia 16 marca 2009 r. odpowiadając na wezwanie organu administracyjnego rozpoznającego wniosek o umorzenie przedmiotowej kary, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) w B. złożył wyjaśnienia dotyczące odmowy udzielenia M. i E. M. pomocy finansowej na zakup opału i wydatki mieszkaniowe. W piśmie wyjaśniono na czym polegały stwierdzone przez MOPS dysproporcje pomiędzy dokumentowaną przez małżonków M. wysokością dochodów, a ich faktyczną sytuacją majątkową. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. [...] Urząd Wojewódzki w L. odmówił umorzenia wymierzonej M. i E. M. kary za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracyjny I instancji przedstawił kolejność orzeczeń administracyjnych i sądowych związanych z rozpatrywaniem pierwszego wniosku Zainteresowanych z dnia 18 lipca 2006 r. Następnie przedstawiono stan faktyczny ustalony w toku postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie z dnia 18 listopada 2008 r. oraz odniesiono się do prezentowanej w toku tego postępowania argumentacji Wnioskodawców. Pismem z dnia 31 marca 2009 r. Wnioskodawcy złożyli odwołanie od decyzji z dnia [...] marca 2009 r. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podkreślili, iż organ I instancji dokonał błędnej i bezprawnej oceny ich sytuacji materialnej i zdrowotnej. W ocenie Odwołujących wykazane bowiem zostało, iż nie posiadają jakiegokolwiek majątku, który pozwalałby na spłatę wymierzonej kary. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. rozpoznając ww. odwołanie M. i E. M., Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przytoczył ustalony w sprawie stan faktyczny, odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, oraz przytoczył treść przepisów prawa dotyczących omawianych zagadnień prawnych. Powołując się na orzecznictwo Sądów Administracyjnych podkreślono także uznaniowy charakter umorzenia przedmiotowej wierzytelności państwa. Pismem z dnia 16 czerwca 2009 r. M. i E. M. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję z dnia [...] maja 2009 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż nałożenie kary, której dotyczył wniosek o umorzenie, było błędne co Skarżący mogą udowodnić. Zarzucono, iż okoliczność bezpodstawnego wymierzenia kary nie została przez organ uwzględniona w toku postępowania administracyjnego. Podkreślono także, iż Skarżący nie posiadają żadnego majątku ani pracy. Wskazano, iż skarżący E. M. jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych. Ponownie wskazano, iż wykonane przez Skarżących darowizny dotyczące całości posiadanego majątku stanowiły realizację woli osób trzecich i nie były zależne od Zainteresowanych. W ocenie Skarżących istotne jest również, iż orzeczenie wymierzające karę finansową, której dotyczył wniosek o umorzenie, zostało przez skarżących przyjęte ponieważ Skarżący zostali: "...zmuszeni do podpisu kary przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w złożonej skardze wskazano, iż w ocenie organu są one nieuzasadnione i nie mają żadnego wpływu na istotę zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: "ppsa". Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Określając na wstępie istotę przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż sprawa ta jest wynikiem wymierzenia M. i E. M. kary w wysokości 10.000 zł za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku skarżących o umorzenie wymierzonej kary, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2009 r. ponownie odmówił uwzględnienia wniosku uznając, iż także tym razem powoływane przez Zainteresowanych okoliczności nie stanowią podstawy do umorzenia wymierzonej kary. Natomiast zdaniem Skarżących z uwagi na zaistnienie od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku o umorzenie, szczególnych zdarzeń losowych, skutkujących pozbawieniem ich majątku, wymierzoną karę należało umorzyć. Sprawa dotyczy zatem kwestii zasadności złożonego przez Skarżących wniosku o umorzenie wymierzonej im kary pieniężnej oraz prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Istotę sporu stanowi natomiast odmienna ocena skutku i powodu nowej okoliczności (w stosunku do poprzedniego postępowania), polegającej na pozbawieniu Skarżących majątku. Przechodząc zatem do wyjaśnienia oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż zgodnie z art. 59 g ust. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118) - dalej: "prawo budowlane", do kar wymierzonych z tytułu stwierdzonych w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - dalej: "ordynacja podatkowa", dotyczące zobowiązań podatkowych. Oznacza to, że ustawodawca nałożone kary administracyjne traktuje na równi z zobowiązaniami podatkowymi i bezpośrednio odsyła w tym zakresie do przepisów ordynacji podatkowej. Niesłusznie zatem Skarżący kwestionują zasadność zastosowania przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie przepisów postępowania określonych ustawą ordynacja podatkowa. Powoływany przez organy administracyjne przepis art. 67 a ordynacji podatkowej, w § 1 zawiera zamknięty katalog ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, a poprzez odpowiednie stosowanie zgodnie z art. 59 g prawa budowlanego ulg w stosunku do orzeczonej w niniejszej sprawie kary. Zgodnie z treścią tego przepisu ulgą wobec wymierzonej Skarżącym kary może być: 1. odroczenie terminu płatności lub rozłożenie kary na raty, 2. odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty kary wraz z odsetkami za zwłokę, 3. umorzenie w całości lub w części kary. Skarżący w przedmiotowej sprawie podjęli starania o ulgę w postaci umorzenia wymierzonej kary. Jak wynika natomiast z treści przepisu art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej w związku z art. 59 g prawa budowlanego organy administracyjne na wniosek zainteresowanego z zastrzeżeniem art. 67 b ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, mogą umorzyć w całości lub części wymierzoną karę administracyjną. W tym miejscu trzeba podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie poglądem umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie zobowiązań w tym kar, nie zaś zwalnianie zobowiązanych z tego obowiązku. Dlatego też ustawodawca w przepisie art. 67 a ustalił, iż umorzenie (tutaj wymierzonej kary administracyjnej) z racji użycia w przepisie określenia: "może" posiada charakter uznania administracyjnego. Organ administracyjny winien badać zatem dwie przesłanki określone przepisem art. 67 a tj. "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny", jednakże nawet po stwierdzeniu spełnienia tych przesłanek nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku złożonego w trybie tego przepisu. Organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu zarówno do wykładni tych pojęć, jak i oceny sytuacji faktycznej. Jeżeli stwierdzi wystąpienie przypadków mieszczących się w hipotezie normy, będzie mógł zastosować uznanie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany. Innymi słowy, w sytuacji kiedy organ stwierdzi, że w sprawie brak "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tezie wyroku z dnia 7 stycznia 2004 r. III SA 432/03 (OSP 2005/1/14), (którą to tezę tutejszy Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni akceptuje) wskazał, iż kontrola legalności decyzji uznaniowej wydanej na podstawie art. 67 § 1 ordynacji podatkowej (tożsamego co do istoty z aktualnym art. 67a tej ustawy), dokonywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprowadza się do zbadania, czy nastąpiło wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie art. 67 § 1 ordynacji podatkowej. Odnosząc zatem powyższe uwagi do stanu niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż stan faktyczny został przez organ ustalony w sposób wyczerpujący i pełny. Organy odniosły się do wszelkich twierdzeń Skarżących i oceniły wszystkie powoływane przez strony argumenty. Podkreślić należy, iż postępowanie dowodowe w zakresie ponownego wniosku o umorzenie wymierzonej kary przeprowadzone zostało zdaniem Sądu w sposób wnikliwy i kompletny. Organ administracyjny zwrócił się do Zainteresowanych o wyjaśnienie powstałych w toku postępowania wątpliwości oraz umożliwił zapoznanie się z aktami sprawy po zakończeniu postępowania dowodowego. Organ podjął również starania o pozyskanie obiektywnych informacji w zakresie sytuacji majątkowej Wnioskodawców. Organ zwrócił się bowiem z prośbą o stosowne informacje do Prezydenta Miasta B., Powiatowego Urzędu Pracy oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Pozyskane w toku postępowania informacje zostały wszechstronnie i wnikliwie ocenione czemu dano wyraz w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. W ocenie Sądu organ administracyjny na podstawie kompletnego materiału dowodowego dokonał słusznej oceny przesłanek warunkujących umorzenie wymierzonej Skarżącym kary. W zakresie sytuacji majątkowej przede wszystkim podnieść tutaj należy, iż słusznie organ administracyjny uznając, iż faktycznie Skarżący nie są już właścicielami znacznego majątku jaki wykazywali jeszcze tuż przed lub po otrzymaniu wezwania do zapłaty prawomocnie wymierzonej kary, odmówił przedmiotowego umorzenia. Istotne jest tutaj, iż majątek nieruchomy (2 działki o powierzchni łącznej 0,4002 ha położone na terenie miasta przy czym jedna zabudowana domem wraz z wyposażeniem) przekazane zostały w drodze darowizny małoletniemu synowi Skarżących. Podobnie dwa samochody znacznej wartości także w drodze darowizny zostały przekazane 13 letniemu synowi Skarżących. Trafnie organ administracyjny drugiej instancji wskazał tutaj, iż nie sposób zabronić Stronie dopuszczalnego prawem obrotu mieniem, jednakże ścisła korelacja czasowa faktu otrzymania upomnienia i dokonania darowizn może budzić (i w ocenie Sądu zasadnie budzi) wątpliwości z punktu widzenia wiedzy czy logicznego rozumowania. Warto przytoczyć tutaj ujawnione w toku postępowania okoliczności ustalone przed Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w B. Z pisma MOPS z dnia 16 marca 2009 r. wynika, iż podstawą odmowy udzielenia pomocy w decyzji MOPS z dnia [...] stycznia 2009 r. były następujące ustalenia przeprowadzonego wywiadu środowiskowego; "Zainteresowani tworzą rodzinę wspólnie z trzynastoletnim synem, któremu (...) darowali cały swój majątek, w tym działki (...), budynek mieszkalny o pow. 225 m2 wraz z całym wyposażeniem, dwa samochody osobowe: marki Toyta [...], rok produkcji 2001 i marki Mercedes - Benz [...], rok produkcji 2001. Wygląd domu, jego stan techniczny świadczą, że jest nowy, w pełni wykończony i nie wymaga żadnych remontów. Dom wyposażony jest w ekskluzywne meble (...), wysokiej klasy sprzęt RTV i AGD, np. chłodziarko-zamrażarka z zewnętrznym dozownikiem lodu. Jednym ze zdumiewających elementów jest również połączony z pokojem rozsuwaną, oszkloną ścianą --ogród zimowy--. (...) Rodzina posiada także samojezdną kosiarkę, której wartość przekracza 5 tys. zł." Podkreślić należy, iż ustalenia te dokonane zostały w toku innego postępowania administracyjnego, jednakże w kontekście całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz doświadczenia życiowego nie sposób nie przyznać racji wywodom organu przedstawionym w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oczywistym jest, iż ocena sytuacji majątkowej osoby zainteresowanej umorzeniem wymierzonej tej osobie kary pieniężnej, choć oparta na obiektywnych ustaleniach w zakresie prawa własności, nie może pozostawać w jaskrawym oderwaniu od rzeczywistego statusu materialnego osoby zainteresowanej. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu organ administracyjny drugiej instancji słusznie uznał, iż okoliczność braku majątku skarżących w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie może przemawiać za umorzeniem wymierzonej Skarżącym kary pieniężnej. W zakresie motywów dokonanych przez Skarżących darowizn (ostania wola zmarłej matki Skarżącego, oraz wola osoby finansującej wg Skarżących zakup darowanych samochodów) wskazać należy, iż także w tym zakresie ocena organu jest w pełni uzasadniona. Brak jest racjonalnych argumentów przemawiających za uznaniem, iż okoliczności te mogą stanowić o zasadności umorzenia wymierzonej kary. Skutkiem dokonanych darowizn jest bowiem formalne pozbawienie majątku Skarżących przy jego rzeczywistym zachowaniu. Ponadto organ administracyjny dokonał także prawidłowej oceny w zakresie wpływu stanu zdrowia Skarżącego na zasadność złożonego wniosku. W świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 lutego 2009 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. stan zdrowia E. M. zaliczono do stopnia lekkiego, powodującego istotne obniżenie zdolności do pracy. Wobec pozostawania obojga Skarżących bez pracy przez kilka lat poprzedzających złożenie wniosku o umorzenie, zdaniem Sądu uznać należy, iż obniżenie zdolności do pracy pozostaje bez istotnego wpływu na sytuację Skarżących w kontekście starań o umorzenie. Jak wskazano bowiem w ww. rozważaniach dotyczących sytuacji majątkowej Skarżących, fakt kilkuletniego pozostawania bez pracy nie wpłynął na dosyć wysoki poziom życia Skarżących (bogate wyposażenie domu, utrzymywanie dwóch samochodów). Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść nadto należy, iż bez wpływu na przedmiotowe postępowanie pozostaje okoliczność kwestionowania w tym postępowaniu zasadności wymierzonej Skarżącym kary za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Postanowienie, którym wymierzono przedmiotową karę jest bowiem prawomocne i nie może stanowić przedmiotu niniejszego postępowania. Reasumując zatem, w kontrolowanej sprawie decyzja jest zgodna z prawem, a organy orzekające nie przekroczyły granic zasady swobodnego uznania. Natomiast prawomocny obowiązek zapłaty wymierzonej kary, jak to wskazano wyżej, jest następstwem określonych działań Skarżących, a więc nielegalnego użytkowania lokalu mieszkalnego. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.