V SA/Wa 1001/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek; uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia ... sierpnia 2015 r., nr ..., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez W. Ś., utrzymał w mocy decyzję z dnia ... maja 2015 r., nr ..., odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę na dzień 18 lutego 2015 r. Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym: W piśmie z dnia 17 lutego 2015 r. W. Ś. wniosła o "umorzenie odsetek od całości mojego zadłużenia w ZUS ..." a w piśmie z dnia 10 marca 2015 r. doprecyzowała, iż prosi o umorzenie wszystkich odsetek od jej zadłużenia w ZUS za cały okres zadłużenia, z wyłączeniem odsetek od zadłużenia objętego abolicją, od ubezpieczenia społecznego, od ubezpieczenia zdrowotnego oraz od Funduszu Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych". W uzasadnieniu napisała, iż jej firma D., która nie płaciła składek, została wyrejestrowana w dniu 31 grudnia 2006 r. Obecnie sytuacja materialna rodziny jest tak bardzo zła, że spełnia warunki do umorzenia odsetek. Do wniosku W. Ś. dołączyła Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, iż ani ona ani mąż nie pracują zarobkowo, wspólnie zamieszkujące córki mają dochody netto miesięcznie 418 zł. i 640 zł., posiada mieszkanie lokatorskie, do którego pralkę, lodówkę i laptop przyznało Wojewódzkie Centrum Pomocy Rodzinie. Korzysta z dodatków: mieszkaniowego, rodzinnego i pielęgnacyjnego – łącznie miesięcznie 874 zł. Posiadane działki rolne o pow. 1000 mkw i 1400 mkw obciążone są hipotekami przymusowymi na rzecz ZUS. Oświadczyła na piśmie, iż od 2007 r. do chwili złożenia wniosku nie osiągnęła żadnego dochodu. Przyznała, iż jest w posiadaniu środków pieniężnych uzyskanych ze zwrotu podatku VAT i od ZUS jako zwrot niesłusznie zajętych środków pieniężnych, które zamierza przeznaczyć na spłatę w ZUS należności głównej. Z tych pieniędzy pokrywa także bieżące potrzeby rodziny. W. Ś. załączyła także Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia ... września 2010 r. zaliczające ją na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności istniejącej od urodzenia. Decyzją z dnia ... maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę na dzień 18 lutego 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznał, że w przypadku Wnioskodawczyni nie występuje żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w ust. 3 tego przepisu. Stwierdził, że Wnioskodawczyni sama podniosła fakt posiadania odłożonych środków na spłatę zadłużenia a nadto jest właścicielką dwóch działek. Organ ocenił możliwość umorzenia odsetek również w oparciu o treść przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o sus i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. 2003.141.1365) w szczególności jego § 3 - czyli pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja Wnioskodawczyni nie dowodzi, że jest niemożliwe wywiązanie się przez nią ze zobowiązań wobec ZUS. Pomimo, że jest osobą niepełnosprawną od urodzenia W. Ś. prowadziła działalność gospodarczą. Pismem z dnia ... maja 2015 r. W. Ś. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie odsetek od całości jej zadłużenia w ZUS. W treści pisma wskazała na trwający kilka lat konflikt z ZUS, uznanie przez Zakład jego błędu dopiero w piśmie z dnia 20 marca 2014 r. i w następstwie zwrot zajętych środków w dniach 28 października 2014 r. i 11 lutego 2015 r. Zadeklarowała ponownie wpłacenie zadłużenia po zakończeniu sporu o odsetki. Odniosła się do orzeczenia o niepełnosprawności stwierdzając, iż przez wiele lat genetyczne schorzenie nie uniemożliwiało jej pracy. Obecnie ma problemy ze wzrokiem i poruszaniem się. Korzysta z jednorazowych pomocy MOPS, Caritas i innych organizacji. Decyzją z dnia ... sierpnia 2015 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, stwierdzając brak podstaw do umorzenia odsetek i zaznaczając, że w przypadku Wnioskodawczyni, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność odsetek, co dawałoby organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację Wnioskodawczyni w zakresie jej słusznego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. uznał, że Wnioskodawczyni nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej spłaty należnych organowi odsetek. Organ przyznał, że W. Ś. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i obecnie nie dysponuje środkami na spłatę zadłużenia w całości. Wyraził jednak przekonanie, iż sytuacja ta ulegnie zmianie. Strona jest zgłoszona przez PUP do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba poszukująca pracy. Pomiędzy nią a Zakładem może zostać zawarta ugoda co do formy i zasad spłaty. Organ wskazał na dochody córek oraz na otrzymywane zasiłki. Podniósł posiadanie przez Stronę dwóch działek. ZUS podkreślił swoją szczególną odpowiedzialność za środki wpływające do budżetu państwa. W skardze z dnia ... września 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję ZUS z dnia ... sierpnia 2015 r., nr ..., W. Ś. zarzuciła organowi wyciąganie fałszywych wniosków z zebranego materiału dowodowego. Posiadana niepełnosprawność we wcześniejszym okresie pozwalała na pracę a obecnie jej to uniemożliwia. Także znalezienie odpowiedniej pracy przez PUP w stanie zdrowia Skarżącej jest bardzo trudne i ciężko założyć, iż praca ta dawałaby możliwość spłacenia należności. Skarżąca podniosła, iż wobec obciążenia hipoteką i z uwagi na położenia na terenie zalewowym sprzedanie działek jest praktycznie niewykonalne. Sama chciała to uczynić wcześniej. Powtórzyła, iż trzyma kwotę pieniędzy na spłacenie podstawowego zadłużenia a umorzenie odsetek pozwoliłoby na zakończenie rozliczeń z ZUS. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. W toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie Skarżącą reprezentował mąż – J. Ś., który poparł skargę. Pełnomocnik podniósł, iż stan zdrowia W. Ś. bardzo się pogorszył. Niepełnosprawność wynika z wady wzroku i problemów z poruszaniem się. Obecnie Skarżąca leczy się także w Centrum Onkologii. Potwierdził uzyskanie od ZUS zwrotu kwoty ok. 8.000 zł. nienależnie pobranych przez organ składek oraz zwrot z Urzędu Skarbowego ok. 13.000 zł. a także chęć przeznaczenia tych pieniędzy na spłatę należności głównej. W obecnej sytuacji z pieniędzy tych jednak czerpią środki na bieżące utrzymanie. Miesięcznie spłacają 500 zł. odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Rolą Sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga W. Ś. jest zasadna. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ocena dowodów nosi cechy dowolności. Analiza bezspornego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, iż Skarżąca - pomimo (przyznanej przez organ) bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej zmierza w miarę możliwości do uregulowania swoich zobowiązania wobec ZUS. Wraz z rodziną żyje w bardzo skromnych warunkach, w mieszkaniu częściowo wyposażonym przez WCPR, by otrzymane z ZUS i US środki przeznaczyć na rozliczenie się z Zakładem. Skarżąca jest osobą prawie 60 – letnią i wydaje się oczywiste a jednocześnie niedostrzegane przez organ, iż wrodzone schorzenia w tym wieku mogą ujawnić się w sposób uniemożliwiający kontynuowania dotychczasowej czy podjęcie nowej pracy. Jest oczywiste, iż znalezienie pracy przez kobietę w wieku zbliżonym do emerytalnego i ze stwierdzoną niepełnosprawnością jest prawie nierealne. Brak dochodów męża Strony i niskie dochody zamieszkujących z rodzicami córek nie są zrównoważone zasiłkami otrzymywanymi przez Skarżącą i w sumie nie mogą pokryć potrzeb życiowych Strony i rodziny. Na ocenę sytuacji finansowej rodziny muszą mieć także okoliczności związane z wyposażaniem mieszkania w potrzebne sprzęty przez WCPR. Jakkolwiek choroba nowotworowa Skarżącej ujawniona została już po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie może być brana przy ocenie tego rozstrzygnięcia – to obecnie bardzo pogarsza sytuację Strony i wyklucza próby podejmowania przez nią pracy. Przede wszystkim, w ocenie Sądu, w postępowaniu obu instancji zabrakło należytego zastosowania art. 7 kpa. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes Strony. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności szczególnej analizy wymaga "słuszny interes strony". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. III GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" a rozważania te zdaniem składu orzekającego można przenieść na grunt rozpoznawanej sprawy - nie można pojęcia tego ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną Strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi Stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Dokonanie przez organ analizy możliwości płatniczych Strony bez szczególnego zwrócenia uwagi na charakter jej niepełnosprawności i dalsze konsekwencje zdrowotne oraz brak możliwości poprawy sytuacji Strony w przyszłości pozwala Sądowi także na postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Powyższe wskazania winny być uwzględnione przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy a uzasadnienie decyzji musi wyjaśniać wszystkie wątpliwości faktyczne i prawne. Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.