V SA/Wa 1010/08

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 29 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2008 r. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 30 czerwca 2008 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha, zaś źródłem jej dochodów jest świadczenie emerytalne w wysokości 900 zł. Wnioskodawczyni nie uzupełniła pozostałych rubryk formularza PPF. W uzasadnieniu podniosła, iż uważa wniosek za zasadny ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne mimo "starszego wieku" oraz jest osoba schorowaną. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 2 lipca 2008 r. wezwano ją do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W szczególności zapytano czy skarżąca otrzymała dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, a jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości, czy uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, a jeśli tak to jaki jest miesięczny dochód z tego tytułu, czy sama prowadzi gospodarstwo domowe oraz jakie są miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem. Ponadto wezwano ją do złożenia określonych dokumentów, w tym wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Pismem procesowym - nadanym w polskim urzędzie pocztowym w dniu 10 lipca 2008 r. - wnioskodawczyni oświadczyła, iż od 2005 r. otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego z tytułu sprzedaży płodów rolnych, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trzema pełnoletnimi synami, natomiast nie może liczyć na pomoc materialną ze strony rodziny. Miesięczne wydatki skarżącej oraz jej synów związane z utrzymaniem wynoszą "około średnio 1.900 zł". Wnioskodawczyni ani jej synowie nie posiadają oszczędności pieniężnych. Ponadto oświadczyła, iż uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 817 zł 10 gr, zaś w okresie letnim jej synowie pracują "z miesięcznym wynagrodzeniem 740 zł". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie ciąży na skarżącej obowiązek uiszczania kosztów sądowych. Jej skarga została bowiem odrzucona, zaś postanowienie Sądu z 29 maja 2008 r. w tym przedmiocie zostało skarżącej doręczone wraz z pouczeniem o służącej jej skardze kasacyjnej. W punkcie 2 i 3 pouczenia z 2 czerwca 2008 r. (k. 26 akt sądowych) wskazano, iż skarga kasacyjna, pod rygorem odrzucenia, powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, zaś jeśli strony nie stać na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika może wystąpić z wnioskiem o jego ustanowienie z urzędu. Dopiero gdyby skarżąca wystąpiła ze skargą kasacyjną - sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika - powstałby obowiązek poniesienia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej na postanowienia sądu pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy, zasadność wniosku rozpatrywano biorąc pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca byłaby zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym (ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jak również wzięto pod rozwagę wysokość wpisu od skargi w razie wniosku o przywrócenie terminu do jego uiszczenia, tj. wydatek w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Literalna wykładnia powołanych na wstępie regulacji dotyczących prawa pomocy, nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za jego udzieleniem, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu bądź referendarza sądowego rozpoznającego wniosek. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy - w pierwszej kolejności - zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia - w szczególności udzielone w odpowiedzi na zarządzenie z 2 lipca 2008 r. - nie są wyczerpujące a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim skarżąca nie wskazała wysokości dochodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak również kiedy i jakiej wysokości otrzymywała dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Zauważyć należy, iż gdyby przyjąć, że jedynym źródłem jej utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 817 zł 10 gr, to nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenia o miesięcznych wydatkach w wysokości około 1.900 zł, skoro znacznie przekraczają uzyskiwany dochód. Nie jest również jasne to oświadczenie skarżącej, które odnosi się do uzyskiwanych przez jej synów dochodów z tytułu pracy w okresie letnim, bowiem nie precyzuje ona czy wskazane wynagrodzenie w wysokości 740 zł uzyskuje jeden z jej synów, czy tez każdy z nich, bądź tylko niektórzy. Gdyby przyjąć, iż każdy z synów skarżącej w okresie letnim uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 740 zł, to porównanie dochodów rodziny - rzędu 3.000 zł - z oświadczonymi wydatkami nie dają podstawy do przyjęcia twierdzenia, iż skarżąca nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Zauważyć również należy, iż wnioskodawczyni podnosi że ani ona ani jej synowie nie posiadają oszczędności pieniężnych, a jednocześnie nie odnosi się do kwestii posiadania rachunków bankowych. W tym miejscu wskazać należy, iż rolnicy otrzymujący dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych winni posiadać rachunek bankowy, na który przekazywane są środki z tego tytułu. Wobec tego należy domniemywać, iż wnioskodawczyni, bądź też jej synowie taki rachunek również posiadają. Na marginesie już tylko wskazać należy, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Powyższe okoliczności powodują, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na koniec warto wskazać, iż odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zamyka jej drogi do wystąpienia - choćby w sprzeciwie - z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu przy jednoczesnym rzetelnym i kompletnym wykazaniu sytuacji majątkowej jej oraz członków jej rodziny. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.