V SA/Wa 1010/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA - Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 29 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2008 r. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 30 czerwca 2008 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha, zaś źródłem jej dochodów jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni nie uzupełniła pozostałych rubryk formularza PPF. W uzasadnieniu podniosła, iż uważa wniosek za zasadny ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne mimo "starszego wieku" oraz jest osoba schorowaną. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 2 lipca 2008 r. wezwano ją do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W szczególności zapytano czy skarżąca otrzymała dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, a jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości, czy uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, a jeśli tak to jaki jest miesięczny dochód z tego tytułu, czy sama prowadzi gospodarstwo domowe oraz jakie są miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem. Ponadto wezwano ją do złożenia określonych dokumentów, w tym wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Pismem procesowym - nadanym w polskim urzędzie pocztowym w dniu 10 lipca 2008 r. - wnioskodawczyni oświadczyła, iż od [...] r. otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego z tytułu sprzedaży płodów rolnych, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trzema pełnoletnimi synami, natomiast nie może liczyć na pomoc materialną ze strony rodziny. Miesięczne wydatki skarżącej oraz jej synów związane z utrzymaniem wynoszą "około średnio [...] zł". Wnioskodawczyni ani jej synowie nie posiadają oszczędności pieniężnych. Ponadto oświadczyła, iż uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zaś w okresie letnim jej synowie pracują "z miesięcznym wynagrodzeniem [...] zł". Postanowieniem z 22 lipca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie ciąży na skarżącej obowiązek uiszczania kosztów sądowych. Jej skarga została bowiem odrzucona, zaś postanowienie Sądu z 29 maja 2008 r. w tym przedmiocie zostało skarżącej doręczone wraz z pouczeniem o służącej jej skardze kasacyjnej. W punkcie 2 i 3 pouczenia z 2 czerwca 2008 r. (k. 26 akt sądowych) wskazano, iż skarga kasacyjna, pod rygorem odrzucenia, powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, zaś jeśli strony nie stać na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika może wystąpić z wnioskiem o jego ustanowienie z urzędu. Dopiero gdyby skarżąca wystąpiła ze skargą kasacyjną - sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika - powstałby obowiązek poniesienia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej na postanowienia sądu pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy, zasadność wniosku rozpatrywano biorąc pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca byłaby zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym (ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jak również wzięto pod rozwagę wysokość wpisu od skargi w razie wniosku o przywrócenie terminu do jego uiszczenia, tj. wydatek w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Rozpatrując wniosek skarżącej oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Z. J. nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżąca w ocenie Sądu nie dąży do należytego wyjaśnienia jej sytuacji finansowej. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie -udzielone w formularzu PPF, a także w sprzeciwie od postanowienia z dnia 22 lipca 2008 r.- nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jej sytuacji majątkowej. Należy zauważyć, iż skarżąca pomimo nie uzupełnienia danych majątkowych do których była wzywana, także w złożonym sprzeciwie nie odniosła się do żądania Sądu uzupełnienia złożonego wniosku o prawo pomocy. Należy wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Wymaga wskazania, iż w przypadku, gdy strona posiada możliwość uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez poniesienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego powinna partycypować w kosztach sądowych. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego w obecnej sytuacji nie sposób powiedzieć o stronie skarżącej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.