V SA/Wa 1010/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. K.G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy); 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przedmiotem skargi wniesionej przez M.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2010 r. M.K. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej; Biuro Powiatowe ARiMR) wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010. W toku postępowania administracyjnego, podczas przeprowadzonej przez organ kontroli krzyżowej ustalono, że wskazana we wniosku skarżącego działka ewidencyjna nr [...] została zgłoszona również przez innego producenta rolnego – K.S.. W związku z powyższym obaj wnioskodawcy zostali wezwani do złożenia wyjaśnień. K.S. wyjaśnił, że w dniu [...] grudnia 2006 r. zawarł z M.K. umowę dzierżawy gruntów rolnych położonych na działce nr [...]. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń ww. przedstawił umowę dzierżawy działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha w tym [...] ha użytków rolnych, oraz oświadczenie S.C. (sołtysa) potwierdzające fakt użytkowania spornych gruntów przez K.S.. Natomiast M.K., w dniu [...] października 2010 r. wycofał części wniosku w zakresie, w jakim dotyczył on działki nr [...], a ponadto w dniu [...] października 2010 r. złożył oświadczenie, w którym wskazał, że w istocie zawarł umowę dzierżawy spornych gruntów z K.S. ale na podstawie ustnych ustaleń z dzierżawcą, to on miał nadal składać wnioski o dopłaty. W dniu [...] stycznia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o numerze [...], w której odmówił M.K. przyznania płatności, ze względu na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku o przyznanie płatności ([...] ha) a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli administracyjnej ([...] ha) i nałożył sankcje w wysokości [...] zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że z przedstawionej przez K.S. umowy dzierżawy wynika, iż sporna działka była użytkowana nie przez wnioskodawcę lecz właśnie przez K.S.. Wobec powyższego zadeklarowana we wniosku M.K. działaka ewidencyjna nr [...] została wykluczona z płatności. Jednocześnie, mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przytoczył treść art. 16 ust. 2 akapit trzeci oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006, str. 74 ze zm.), z której wynika, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% rolnik jest wykluczany z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym zaś kwota ta jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę. W dniu [...] stycznia 2011 r. M.K. złożył odwołanie od ww. decyzji. W odwołaniu wyjaśnił, iż o umowie dzierżawy części gospodrstwa (działki ewidencyjnej nr [...]) powiadomił pracowników Agencji jeszcze w 2007 r. Wyjaśnił, iż przedstawił umowę w Agencji i chciał dokonać stosownej korekty powierzchni użytkowanych gruntów. Jednakże pracownicy Agencji poinformowali go, że nie ma takiej potrzeby jeżeli dzierżawca nie będzie wnioskowach o dopłaty do ww. działki. Zaznaczył, iż pomimo że pracownicy Agencji wiedzieli o zawartej przez niego umowie, to pozytywnie rozpatrywali jego kolejne wnioski a on otrzymywał płatności (tj. za rok 2007, 2008 i 2009 r.). Organ zakwestionował natomiast wniosek za rok 2010, tj. dopiero wówczas gdy z wnioskiem o przyznanie płatności do gruntów położonych na działce nr [...] – wbrew uprzednim zapewnieniom i ustnym zobowiązaniom – wystąpił również dzierżawca, tj. K.S.. Decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej; Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W pierwszej kolejności organ wskazał na ustalony w sprawie stan faktyczny, tj. podkreślił, iż w 2010 r. M.K. nie użytkował spornych gruntów rolnych położonych na zgłoszonej przez niego we wniosku o przyznanie płatności działce ewidencyjnej nr [...]. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że powyższą okoliczność potwierdza oświadczenie złożone przez K.S. oraz oświadczenie sołtysa - S.C., który potwierdził, iż w 2010 r. sporne grunty użytkował pan S.. Jednak przede wszystkim fakt ten wynika z przedstawionej przez K.S. umowy dzierżawy gruntów położonych na działce [...], jaką zawarł z M.K.. Następnie organ zauważył, iż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009, nr 40, poz.329, z późn. zm.), płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia 73/2009, tj. zgodnie wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), wynosi co najmniej 1 ha. Wobec powyższego – w ocenie organu – płatności należą się posiadaczowi gruntów rolnych, który faktycznie je uprawia i utrzymuje zgodnie z normami, ponieważ istotnym jest, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności poczynił nakłady, np. ponosił koszty zakupu nawozów, przeprowadzał inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. Podsumowując Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że skoro na podstawie zebranej w toku postępowania dokumentacji ustalono, że faktycznym użytkownikiem spornych gruntów był dzierżawca - K.S. - to organ I instancji prawidłowo, na podstawie art. 16 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, w związku z art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21.04.2004 r. (Dz.Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.), odmówił właścicielowi działki - M.K. - przyznania płatności i nałożył na niego sankcję w wysokości [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] marca 2011 r. nr [...], M.K. zaznaczył, że o możliwości uzyskania płatności do wszystkich posiadanych przez niego gruntów – nawet tych wydzierżawionych – został pouczony przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR, którzy wiedzieli o zawartej przez niego umowie dzierżawy i pomimo to zezwolili mu na złożenie wniosku, w którym wymienił wszystkie posiadane grunty, również te, których faktycznie nie użytkował. Zaznaczył, iż przez trzy lata otrzymywał płatności do wszystkich wymienionych w kolejnych wnioskach działek, wobec tego odmienne rozstrzygnięcie organu uważa za krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej. Podczas rozprawy, która odbyła się 12 stycznia 2012 r. skarżący wyjaśnił, że nie miał zamiaru uzyskania nienależnych mu płatności. Podniósł, iż składając wniosek za 2007 r. przedstawił w Agencji umowę dzierżawy, jaką zawarł z K.S.. Pracownicy Agencji – których nazwiska wskazał – poinformowali go, że pomimo wydzierżawienia części gruntów i tak może składać wnioski i otrzymywać płatności do całej powierzchni gospodarstwa, tym bardziej, że tak umówił się z K.S.. Tym samym jego zdaniem składane przez niego wnioski o płatności co do gruntów wydzierżawionych były prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd dopatrzył się uchybień, które musiały skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja odmawiająca M.K. prawa do płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2010. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. Nr 40 poz. 329 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 akapit trzeci i ust. 6, art. 24 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006, str. 74 ze zm.). U podstaw wydanego przez organ rozstrzygnięcia legł fakt, iż w 2010 r. skarżący nie użytkował faktycznie gruntów rolnych położonych na zgłoszonej we wniosku działce o numerze ewidencyjnym [...]. Organ ponad wszelką wątpliwość ustalił, iż użytkownikiem wymienionej we wniosku skarżącego działki był K.S.. Powyższy fakt potwierdzają zarówno oświadczenia ww. oraz sołtysa wsi B. S.C. jak i przedstawiona przez K.S. umowa dzierżawy działki nr [...], jaką w dniu [...] grudnia 2006 r. zawarł z M.K.. Ponadto sam skarżący również potwierdza, że na podstawie ww. umowy sporne grunty użytkowane były przez K.S.. Organ prawidłowo ustalił zatem osobę upoważnioną do otrzymania płatności oraz, że płatności te nie przysługują M.K.. Jednakże, mając na uwadze całość zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów, a przede wszystkim treść złożonego przez skarżącego odwołania, podkreślić należy, iż poza zainteresowaniem organu znalazł się przepis art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. WE L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), który uprawnia do niestosowania obniżek i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 wynika z faktu, że na poziomie wspólnotowym aktem wykonawczym do rozporządzenia Rady (WE) nr 1689/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich było w 2010 r. rozporządzenie Komisji (WE) nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006 r. (Dz.U.UE.L. 06.368.74 ze zm.), które w swoich regulacjach dotyczących zasad i trybu kontroli wniosków o płatności nakazywało stosowanie przepisów rozporządzenia wykonawczego dotyczącego systemów wsparcia bezpośredniego. Zatem odnośnie płatności ONW kontrola również przebiegła według zasad określonych przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Mając zatem na uwadze, zawartą w odwołaniu argumentację skarżącego organ winien zbadać w niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 73 ww. rozporządzenia, tj. ustalić czy rolnik podnosząc w toku postępowania administracyjnego argumenty dotyczące okoliczności składanych wniosków wykazał że nieprawidłowości w nich znajdujące się nie wynikają z jego winy. M.K. wskazywał bowiem (zarówno w odwołaniu jak i w skardze oraz podczas rozprawy przed sądem administracyjnym), że pracownicy Agencji utwierdzali go w przekonaniu, iż prawidłowym jest złożenie wniosku o przyznanie płatności nawet co do tych działek, które faktycznie użytkowane są przez innego producenta rolnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, iż już w 2007 r. poinformował Agencję o zawartej z K.S. umowie dzierżawy gruntów położonych na działce na [...]. Wówczas to chciał również dokonać korekty w zgłoszonej w Agencji powierzchni gospodarstwa, jednakże pracownicy organu wyjaśnili mu, że nie ma takiej potrzeby, a płatności może otrzymać skarżący pod warunkiem, że z wnioskiem o przyznanie płatności co do tych samych gruntów nie wystąpi faktyczny ich użytkownik. Wobec powyższego pouczenia i instrukcji skarżący – jak twierdzi – nie dokonywał korekty powierzchni gospodarstwa również w kolejnych wnioskach, gdyż był przekonany, że K.S., zgodnie ze złożonymi zapewnieniami, wniosku takiego nie złoży. W przeświadczeniu, iż występując z wnioskiem o płatności do gruntów, których nie użytkuje, postąpił prawidłowo, utwierdzały go wydawane kolejno decyzje, na podstawie których otrzymywał płatności (na rok 2007, 2008 i 2009) do zgłoszonej, choć faktycznie nie użytkowanej działki, o czym jego zdaniem Agencja wiedziała. Wobec powyższego, na etapie postępowania administracyjnego w przedmiocie dokonanych zmniejszeń i wykluczeń zasadnym było zbadanie, czy skarżący w związku z udzielanymi mu pouczeniami wykazał, że nieprawidłowości we wnioskach nie wynikają z jego winy. W wyjaśnieniu tej kwestii z pewnością pomocne okazałby się wyjaśnienia, jakich w sprawie mogliby udzielić pracownicy Biura Powiatowego ARiMR, których skarżący poinformował o zawartej umowie dzierżawy, tj. pani C. oraz pan B., którzy – jak wynika z informacji udzielonych przez skarżącego do protokołu rozprawy – nadal są pracownikami Agencji. Mając zatem na uwadze okoliczności, na które wskazywał skarżący podkreślić należy, iż organ rezygnując ze zbadania przesłanek określonych w art. 73 ww. rozporządzenia, postąpił nieprawidłowo. Wobec powyższego, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ zbada okoliczności, na które powołuje się skarżący i które w jego ocenie wskazują na brak zawinienia co do wskazania we wnioskach wydzierżawionych gruntów i odniesie się do nich badając, czy nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 stanowiące wyjątki od stosowania zmniejszeń i wykluczeń. Brak wyjaśnienia sprawy w tym względzie prowadzi do wniosku, iż wydana w sprawie decyzja w świetle argumentów podniesionych w skardze uchyla się kontroli sądu. W świetle powyższych okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy Sąd stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z przepisem § 18 pkt 1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348).