V SA/Wa 102/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Andrzej Kania ( spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Barbara Zielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2008 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ...września 2007 r. nr ... w przedmiocie przyznania renty strukturalnej. uchyla zaskarżoną decyzję J. C., zwany dalej: "Skarżącąym" w dniu 31 lipca 2006 r. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., (powoływanego dalej jako: ,,Kierownik Biura Powiatowego’’) z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Decyzją z ... kwietnia 2007 r. Nr ... Kierownik Biura Powiatowego przyznał wnioskodawcy od ... r. rentę strukturalną w wysokości ... zł. Od powyższej decyzji wnioskodawca odwołał się do Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: ,,Dyrektor ... Oddziału Regionalnego’’), który decyzją z ... czerwca 2007 r. Nr ... uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że deklarowane do przekazania we wniosku o przyznanie renty strukturalnej użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa wnioskodawcy były przekazane na powiększenie innego gospodarstwa rolnego. Przekazane grunty rolne stanowiły własność wnioskodawcy, które do dnia 28 lipca 2006 r., tj. do czasu zniesienia współwłasności, stanowiły jego współwłasność z udziałem ½. Podnoszony przez organ I instancji fakt nieużytkowania części przekazywanych użytków rolnych, co stało się podstawą do wykluczenia tych użytków przy naliczaniu zwiększenia renty strukturalnej, nie znajduje uzasadnienia w przepisie § 12 ust. 3 rozporządzenia Rady ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zdaniem organu orzekającego wymagany warunek posiadania użytków rolnych w okresie dłuższym niż dwa lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną lub umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencją Nieruchomości Rolnej, od których mogły być naliczone zwiększenia renty strukturalnej, odnosi się do gruntów nabytych w okresie krótszym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku. Ponownie rozpatrując wniosek Kierownik Biura Powiatowego decyzją z ... sierpnia 2007 r. nr ... przyznał wnioskodawcy ... r. rentę strukturalną w wysokości ... zł. W podstawie prawnej decyzji powołał § 17 ust. 1 w związku z § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.). Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że w dniu 31 lipca 2006 r. do Biura Powiatowego w C. wpłynął wniosek strony o przyznanie renty strukturalnej, wraz z załącznikami i aktem notarialnym z dnia 28.07.2006 r. (umowa znoszącą współwłasność i umowa darowizny). Wskazał dalej, że w powołanym akcie widnieją jako współwłaściciele J. C. oraz M. C., a współwłasność działek objętych aktem notarialnym nabyta została w dniach 28.08.2002 r., 07.10.1995 r. oraz 30.12.1993 r. Na podstawie aktu notarialnego dokonano zniesienia współwłasności działek w ten sposób, że M. C. otrzymał działkę o numerze ... na własność, natomiast działki o numerach ... otrzymał na własność J. C.. Przekazane w dniu 24 lutego 2007 r. grunty rolne stanowiły własność wnioskodawcy, które do dnia 28.07.2006 r. tj. do czasu zniesienia współwłasności stanowiły współwłasność beneficjenta z udziałem ½. W odniesieniu do wszystkich przekazanych użytków rolnych udział strony datowany był na okres większy od dwóch lat przed dniem złożenia wniosku, natomiast udział w przedmiotowych gruntach innej osoby został przeniesiony na wnioskodawcę w okresie krótszym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Opierając się na powyższym organ ustalił, że w odniesieniu do połowy przekazanych użytków rolnych przysługują zwiększenia renty strukturalnej. Przedstawiając powyższe organ orzekający wskazał, że na wysokość renty strukturalnej składa się podstawowa wysokość renty na poziomie 210 % najniższej emerytury (1254,76 zł.) oraz zwiększenia za: • trwałe przekazanie gospodarstwa o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, na poziomie 50 % najniższej emerytury (298,73 zł.), • każdy przekazany na własność pełny hektar użytków powyżej 3 ha na powiększenie innego gospodarstwa, nie więcej niż za 20 ha użytków powyżej 3 ha użytków, na poziomie 6% najniższej emerytury (35,85 zł.), • każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha użytków, na poziomie 6 % (35,85 zł.). W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł o przyznanie renty strukturalnej powiększonej o wynikające z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów zwiększenia renty, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania podkreślił, że prowadzone przez siebie gospodarstwo rolne nabył w wyniku umowy darowizny z dnia 16 grudnia 1991 r. oraz na podstawie dziedziczenia ustawowego po ojcu A. C., stwierdzonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 12 września 1991 r. a także na podstawie umowy sprzedaży z 30 grudnia 1993 r. Nabycie gruntów odbywało się na zasadach współwłasności z bratem – M. C.. Wyjaśnił, że zawarta w dniu 28 lipca 2006 r. umowa zniesienia współwłasności i darowizny nie regulowała zmian w zakresie stanu posiadania poszczególnych składników dzielonego majątku. Zdaniem wnioskodawcy wskazuje na to pośrednio zapis paragrafu 8 aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2006 r. gdzie wprost zapisano, iż wydanie przedmiotów umowy w posiadanie stawających już nastąpiło. Umowa ta regulowała istniejący stan rzeczy w zakresie posiadania współwłaścicieli. Końcowo stwierdził, że zarówno postanowieniu o nabyciu spadku jak i umowie sprzedaży można przypisać przymiot posiadania daty pewnej. Zaskarżoną decyzją Dyrektor .... Oddziału Regionalnego, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: ,,k.p.a.’’, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji do zwiększeń renty strukturalnej uwzględnił powierzchnię 5 ha użytków rolnych będących własnością strony w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku. Od przejętych przez stronę udziałów (po zniesieniu współwłasności) od M. C. nie były naliczone zwiększenia, bowiem ich nabycie miało miejsce w okresie krótszym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Odnosząc się do odwołania strony Dyrektor Oddział stwierdził, że nie ma ono uzasadnienia a naliczone zwiększenia renty strukturalnej są wypełnieniem przepisu określonego w § 12 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Następnie organ odwoławczy zauważył, że udziały w działkach rolnych osób trzecich nie mogą być tożsame z posiadaniem tych udziałów na podstawie czynności prawnej z datą pewną, tj. od daty postanowienia o nabyciu spadku lub zakupu określonych gruntów na współwłasność z osobami trzecimi jak to przedstawił skarżący w odwołaniu. Podobnie jak wnioskodawca o przyznanie renty strukturalnej tak i drugi współwłaściciel mogli swobodnie i niezależnie dysponować swoim udziałem w nieruchomości. Dla organu odwoławczego oczywistym jest, że część użytków rolnych wchodzących w skład przekazanego gospodarstwa rolnego odpowiadającym ½ udziałów M. C. strona nabyła na podstawie aktu notarialnego w dniu 28 lipca 2006 r., których ewentualne posiadanie i użytkowanie przez skarżącego w okresie dłuższym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku nie było potwierdzone czynnością prawną z datą pewną. Skarżący pismem z 25 października 2007 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektor ... Oddziału Regionalnego z ... sierpnia 2007 r. wnosząc o jej uchylenie. W motywach skargi przypomniał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu odwołania od decyzji organu I instancji, wyjaśniając w jaki sposób i na jakich zasadach nabył prowadzone przez siebie gospodarstwo rolne. Odwołując się do zawartej w dniu 28 lipca 2006 r. w formie aktu notarialnego umowy o zniesieniu współwłasności i umowy darowizny Skarżący podkreślił, że nie można omawianej czynności łączyć z jakimikolwiek zmianami stanu faktycznego w zakresie posiadania poszczególnych składników dzielonego majątku. Wskazuje na to pośrednio zapis § 8 wskazanego aktu notarialnego w którym zapisano, iż wydanie przedmiotów umowy w posiadanie stawających już nastąpiło. Skarżący przekazał posiadane użytki rolne swojej córce D. C.. Następnie Skarżący stwierdził, że współwłasność jest formą własności tej samej rzeczy dwóch lub większej ilości osób i na tej podstawie wywiódł, że spełnił warunek przewidziany w § 12 ust. 3 rozporządzenia, tj. nabycia gospodarstwa rolnego w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną. Stwierdził nadto, że zniesienie współwłasności nie wiązało się z przeniesieniem posiadania pomiędzy współwłaścicielami i doprowadziło jedynie do formalnego określenia rzeczywistego stanu posiadania, który nigdy nie był przez właścicieli kwestionowany. Zdaniem Skarżącego organy orzekające w ogóle nie przeprowadziły postępowania dowodowego, w zakresie ustalenia czy i w jakim zakresie Skarżący posiadał przedmiotowe grunty. W tym zakresie wystarczyło przeprowadzenie dowodu z akt ubezpieczeniowych KRUS, któremu to ubezpieczeniu Skarżący podlegał przez okres ponad 20 lat. Przedstawiając powyższe Skarżący stwierdził, że zwiększenie renty winno przysługiwać od wszystkich, ponad 3 ha, przekazanych gruntów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Pismem procesowym z 18 grudnia 2007 r. Skarżący podkreślił, iż posiadał ziemię przez okres dłuższy niż 2 lata od dnia złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej na potwierdzenie czego załączył do akt kserokopie umów kontraktacji buraków cukrowych na lata 2003, 2004 i 2005. Jednocześnie podtrzymał swoje dotychczasowe argument zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, na podstawie akt sprawy, doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi. Wobec treści wniosku Skarżącego, inicjującego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowane w sprawie znajdują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.). Zgodnie z § 12 ust. 1 wskazanego aktu prawnego wysokość renty strukturalnej stanowi 210 % kwoty najniższej emerytury. W kolejnych ustępach tego przepisu uregulowane zostały zasady zwiększenia wysokości renty strukturalnej, w tym: o 50 % kwoty najniższej emerytury za przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, w przypadku przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (§12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia) a także po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych przekazywanego gospodarstwa powyżej 3 ha użytków rolnych na powiększenie innego gospodarstwa rolnego i dodatkowo po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy tak przekazany pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha tych użytków (§12 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia). Natomiast zgodnie z §12 ust. 3 powoływanego aktu – zwiększenia powyższe nie dotyczą użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, nabytych przez wnioskodawcę na podstawie umowy zawartej w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną, chyba że użytki te pozostawały w posiadaniu wnioskodawcy w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną lub umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencją Nieruchomości Rolnych. Organ orzekający uznał, że Skarżący przez okres dłuższy niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej był posiadaczem tylko połowy z pośród przekazanych na rzecz córki D. C. działek rolnych o łącznej powierzchni 10,2566 ha akcentując, że w tym czasie był współwłaścicielem w części ułamkowej przekazanych nieruchomości (½ udziału) oraz, że każdy z ówczesnych współwłaścicieli działek niezależnie dysponował swymi udziałami w rzeczy. W cenie Sądu powyższe stanowisko organu jest nieuzasadnione, nie zostało ono poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia kwestii posiadania - przekazanej umową darowizny z 24 lutego 2007 r. na rzecz córki Skarżącego - nieruchomości rolnej (składającej się z sześciu działek położonych w obrębie ..., oznaczonych w ewidencji gruntów numerami ...), w okresie kiedy jej współwłaścicielem był Skarżący, a którego wynik upoważniałby do przyjęcia, że Skarżący był posiadaczem (w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną) tylko połowy przekazanej nieruchomości. Należy w tym miejscu przypomnieć, że współwłasność nieruchomości jest stanem prawnym, który nie musi pokrywać się ze stanem faktycznym jakim jest posiadanie nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 206 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), mającego zastosowanie także do nieruchomości rolnych, - każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Powołana regulacja stanowi ustawowy model realizacji prawa współwłaścicieli do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. Jednocześnie jednak możliwe jest zastosowanie przez współwłaścicieli nieruchomości indywidualnego i umownego modelu dotyczącego współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej, w ramach którego możliwy jest podział nieruchomości rolnych do odrębnego korzystania przez współwłaścicieli. W tej sytuacji opieranie ustaleń organu wyłącznie na potwierdzonym, w toku postępowania administracyjnego, stanie prawnym gruntów rolnych i hipotetycznych dywagacjach w zakresie dysponowania nieruchomością jest niewystarczające do rozstrzygnięcia istotnej dla wymiaru renty strukturalnej kwestii posiadana nieruchomości, na podstawie czynności prawnej z datą pewną. Nie wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie posiadania nieruchomości rolnej stanowi, w ocenie Sądu, naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., które obligują organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy jak również do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie nie odpowiada wymogom formalnym, przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził także, iż w trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego uchybiono treści art. 10 § 1 k.p.a., wyrażającemu ogólną zasadę postępowania administracyjnego, tj. czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Przepis ten stanowi, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z § 2 tego artykułu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Natomiast jego § 3 wskazuje, iż organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Zaprezentowana norma z § 1 omawianego artykułu w sposób jednoznaczny nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom postępowania czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 ww. artykułu, pomimo to organ nie umożliwił stronie przed wydaniem zaskarżonej decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uchybienie wszystkim powyższym przepisom postępowania w rozpatrywanej sprawie mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia i z tego względu Sąd uwzględnił skargę. Ponownie rozpatrując odwołanie Skarżącego od decyzji organu I instancji - Dyrektor ... Oddziału Regionalnego zobowiązany będzie do uwzględnienia stanowiska Sądu. W szczególności organ odwoławczy winien wystąpić do Skarżącego o przedłożenie dowodów na poparcie stanowiska w zakresie posiadania całej przekazanej córce nieruchomości (przez okres dłuższy od 2 lat, na podstawie czynności prawnej z datą pewną), a na posiadanie, których może wskazywać przesłanie przez Skarżącego - na etapie postępowania sądowego - umów kontraktacji buraków cukrowych z lat 2003 – 2005, dotyczących minimalnego areału kontraktacyjnego o wielkości odpowiednio ... ha oraz ... ha. Jednocześnie winien w miarę potrzeby przeprowadzić dowody z urzędu a następnie dokonać oceny zebranego tak materiału dowodowego i na tej podstawie wyjaśnić sporne w sprawie okoliczności faktyczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.