V SA/Wa 1020/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura ( spr. ), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Oddala skargę. Pismem z 11 maja 2007 r. J. A. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie jego należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, z uwagi na trudną sytuację materialną i rodzinną. Wskazał, że jest zatrudniony w oparciu o umowę o pracę na czas określony do [...] roku z wynagrodzeniem miesięcznym 936,00 zł brutto. Podał, że nie posiada żadnego majątku, mieszka wraz z matką w jej mieszkaniu, a na utrzymaniu ma jeszcze studiującą córkę. Wskazał, że z żoną jest w separacji i od [...] r. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Podał również, że jego wiek i stan zdrowia ([...]) w znacznym stopniu utrudniają mu znalezienie innej lepiej płatnej pracy. Decyzją z [...] października 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu zaległych składek w wysokości ogółem [...] zł w tym z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od [...]/1999 do [...]/1999 oraz od [...]/2000 do [...]/2000 i od [...]/2000 do [...]/2000, ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]/1999 do [...]/2000, Fundusz Pracy i FGŚP za okres od [...]/1999 do [...]/2000. Wymiar i okres za jaki wnioskodawca zobowiązany był uiścić należne składki za 1999 rok został ustalony w decyzji Zakładu z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej umorzenia należności organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."). Organ podniósł, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, ponadto prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe matka i córka również osiągają dochody, córka z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto, a matka z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto. Ponadto zaległe należności składkowe zobowiązanego objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie stwierdził dotychczas bezskuteczności egzekucji. Tak więc, zdaniem Zakładu, w złożonym wniosku dłużnik nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (łączny dochód rodziny wynosi 4.359,11 zł brutto). Dodatkowo Zakład wskazał, że wnioskodawca posiada również zaległości z tytułu składek za okres od [...]/1999 do [...]/1999 w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] złotych, które zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu i które nie są objęte przedmiotową decyzją. Pismem z 15 listopada 2007 r. (wpływ do ZUS) J. A. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym zarzucił Zakładowi, że rozpatrując wniosek o umorzenie, nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności faktu, że z uwagi na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślił również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego i ruchomego, czy też oszczędności, z których mógłby spłacić wymagane roszczenie, a także, że stan jego zdrowia systematycznie się pogarsza, ponieważ nie ma środków finansowych na leczenie, lekarstwa i operację [...]. Podał, że aktualnie jego córka mieszka osobno i nie prowadzi już z nim ani z jego matką wspólnego gospodarstwa domowego, tak więc osiągany przez nią dochód z tytułu umowy o pracę nie powinien być doliczany do jego dochodu. Stwierdził, że otrzymywana przez jego matkę emerytura z trudem wystarcza jej na bieżące potrzeby i zakup niezbędnych lekarstw. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, decyzją z [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zobowiązany nadal jest osobą zatrudnioną i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie. Odnosząc się do faktu zatrudnienia i miejsca zamieszkania córki dłużnika organ ustalił, że jest ona nadal zatrudniona w firmie [...] i osiąga wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto (dane za 10/2007), a na dokumentach zgłoszeniowych do ubezpieczeń ZUS ZUA podany jest adres zameldowania na stałe taki jak adres zobowiązanego, tj. W., ul. [...]. W związku z powyższym podnoszona okoliczność osobnego zamieszkiwania córki wnioskodawcy, nie może dowodzić istnienia okoliczności mającej wpływ na umorzenie należności. Biorąc zatem ponownie pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes ZUS uznał, że zobowiązany posiada możliwość spłaty zaległości, gdyż nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek. W skardze z 7 marca 2008 r. na ww. decyzję Prezesa Zakładu skarżący podniósł, że organy nie dokonały pełnej analizy jego sytuacji, nie zebrano i nie przeanalizowano istotnych w sprawie dowodów, a ponadto wskazał, iż jego sprawa załatwiana była z naruszeniem terminów do wydawania stosowych decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, działający w imieniu ZUS, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że już po wydaniu zaskarżonej decyzji do ZUS-u wpłynęło świadectwo pracy skarżącego, informujące o rozwiązaniu z nim przez firmę [...] z dniem [...] stycznia 2008 r. stosunku pracy na mocy porozumienia stron, a także oświadczenie córki zobowiązanego. Z oświadczenia wynika, że od [...] 2007 r., tj. od momentu podjęcia przez nią zatrudnienia nie mieszka już z ojcem i babcią we W. pod wspólnym adresem, a jest tam zameldowana, gdyż w obecnym miejscu zamieszkania nie ma takiej możliwości. Jednocześnie organ wyjaśnił, że już po wpływie skargi ustalono, iż skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę [...] zarówno na rzecz firmy [...] [...] Spółka jawna z siedzibą we W. jak i na rzecz firmy [...] z siedzibą we W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej zgodności z przepisami prawa mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, iż skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Należy podkreślić, iż w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Z ustaleń organu II instancji wynika, że skarżący do dnia [...] stycznia 2008 r. był zatrudniony w firmie [...] na stanowisku [...] z wynagrodzeniem miesięcznym 936,00 zł brutto. Rozwiązanie umowy nastąpiło na mocy porozumienia stron. Mimo poinformowania zainteresowanego przez Prezesa ZUS o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie, nie skorzystał on z tego uprawnienia. Dopiero w skardze na decyzję Prezesa ZUS z [...] stycznia 2008 r. nr [...] (w innej sprawie), która dotyczyła również decyzji I instancji w przedmiotowej sprawie J. A. podał, że nie świadczy już pracy z przyczyn zdrowotnych. Stanowisko w tej kwestii Prezes ZUS mógł zająć dopiero w związku ze skargą na jego decyzję z [...] lutego 2008 r. nr [...], która jest przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie. Zgodnie z wyjaśnieniami Zakładu z dniem [...] lutego 2008 r. skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca [...] na rzecz firmy [...] [...] Spółka jawna z siedzibą we W.. W związku z tymi faktami Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych brak jest jednak dokumentu RCA z podstawą wymiaru składki. Ponadto w systemie ZUS jest również drugie zgłoszenie skarżącego jako osoby wykonującej [...] na rzecz firmy [...] z siedzibą we W. i w tym przypadku brak jest dokumentu z podstawą wymiaru składki. Okoliczności te oraz znany Sądowi z urzędu fakt, iż w okresie od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] września 2008 r., skarżący był zatrudniony w [...] Sp. z o.o. na umowę o pracę dowodzą, że skarżący pozostawał jednak w zatrudnieniu. Przyczyną rozwiązania umowy o pracę w firmie [...] był [...] zobowiązanego w czasie pracy (dowód - karta 44-45 akt sądowych). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd zauważa, że brak właściwej rozwagi skarżącego przejawiający się najpierw w rozwiązaniu umowy o pracę z firmą [...] (okoliczności, że nastąpiło to z przyczyn zdrowotnych skarżący w żaden sposób nie wykazał), a następnie utrata przez niego pracy z własnej winy, nie może stanowić przesłanki do umorzenia zaległych należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może być instytucją finansującą ustawowy obowiązek skarżącego opłacania należnych składek za każdy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej od dnia jej rozpoczęcia do dnia zaprzestania jej wykonywania. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi bowiem podmiot prowadzący tę działalność, a zatem powinien on swoimi działaniami dążyć w miarę posiadanych możliwości do uregulowania ciążącego na nim zadłużenia z tytułu składek. Dla oceny zdolności skarżącego do uregulowania przez niego zaległych należności nie ma znaczenia również oświadczenie jego córki z [...] stycznia 2008 r. (wpływ do Zakładu w dniu [...] lutego 2008 r.) o prowadzeniu przez nią od [...] 2007 r. odrębnego od ojca gospodarstwa domowego. Na uwagę zasługuje bowiem bezsporny fakt, iż zobowiązany mieszka wraz z matką w jej mieszkaniu i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącego uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto, a zatem zobowiązany nie ma nikogo na utrzymaniu i zarobione przez siebie pieniądze przeznacza na własne potrzeby. Skarżący nie przedstawił również struktury swoich miesięcznych wydatków. Wprawdzie w znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy (karta 46-48) kwestionariuszu o stanie majątkowym z dnia [...] listopada 2006 r. (data wpływu do ZUS) wnioskodawca wskazał, iż stałe wydatki (czynsz, telefon, energia elektryczna itp.) wynoszą ok. 500,00 zł, to jednak w trakcie trwania niniejszego postępowania administracyjnosądowego nie przedłożył on żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków. Zwrócić należy także uwagę na fakt, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzący egzekucję wierzytelności Zakładu, nie umorzył wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności. W związku z tym prawidłowo Prezes Zakładu ustalił, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe wnioskodawcy nie są zaspakajane. Sąd uznaje, że zobowiązany, mimo [...], posiada jednak możliwość podejmowania zatrudnienia (częste zmiany miejsca pracy) i uzyskiwania dochodów pozwalających mu spłacać obciążające go zobowiązania publicznoprawne. Dodatkowo Sąd zauważył, że skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny co uniemożliwiałoby mu uzyskiwanie dochodów. Ponadto Sąd stwierdza, iż mimo wskazywanej przez zobowiązanego trudnej sytuacji materialnej, nie korzysta on z opieki społecznej, nie otrzymuje zasiłku stałego lub celowego z MOPS, co pozwala na przyjęcie, że jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby z dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Mając na względzie powyższe prawidłowo organ uznał, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności w oparciu o ww. przepisy. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia nie mają wpływu również uchybienia organów dotyczące terminowości rozpatrywania wniosków skarżącego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.