V SA/Wa 1020/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., zwany dalej ZUS, decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2018 r., nr [...], odmawiającą J.L., zwanemu dalej Skarżącym, umorzenia należności w wysokości 48 269,49 zł, z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne powstałych w okresie od 12/2012 r. do 09/2017 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z [...] listopada 2017 r. (uzupełnionym w dniu 28 grudnia 2017 r.) J.L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuację finansową, w jakiej się znajduje, opisując okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. decyzją z [...] stycznia 2018 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności. We wniosku z 29 stycznia 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał, że nie zgadza się z opinią ZUS wyrażoną w decyzji nr [...]., gdyż znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, musiał zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej i nie posiada środków na pokrycie bieżących zobowiązań. Decyzją z [...] marca 2018 r., wskazaną we wstępie, ZUS [...] Oddział w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył skrótowo stan sprawy oraz przepisy prawa odnoszące się do postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i stwierdził, że nie zaszły przesłanki wskazane w art. 23 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.). Jak wyjaśnił ZUS ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zobowiązany od 1 marca 1991 r. prowadzi pozarolniczą działalność w zakresie naprawy obuwia i wyrobów skórzanych, którą w dniu 1 lutego 2018 zawiesił. Wynik finansowy prowadzonej działalności, kształtował się w sposób następujący: w 2015 r.: przychód 13 000,00 zł, koszty uzyskania przychodu 8 000,00 zł, dochód 5 000,00 zł, zaliczka na podatek dochodowy 1 680,00 zł, w 2016 r.: przychód 13 000,00 zł, koszty uzyskania przychodu 8 000,00 zł, dochód 5 000,00 zł, zaliczka na podatek dochody 1 680,00 zł, zaś w okresie od 01.2017 r. do 06.2017 r.: przychód 6 000,00 zł, koszty uzyskania przychodu 4 000,00 zł, dochód 2 000,00 zł, zaliczka na podatek dochodowy 840,00 zł; w okresie od 01.2017 r. do 10.2017 r.: przychód 10 000,00 zł, koszty uzyskania przychodu 6 600,00 zł, dochód 3 400,00 zł. Organ odwoławczy wskazał, że Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to kwota 640,00 zł. ZUS podkreślił, że Zobowiązany nie wskazał z jakiego źródła posiada dochód na pokrycie kosztów utrzymania, przy tym nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto strona nie udokumentowała żadnych wydatków, które wskazywałyby, że nie ma ona środków na uregulowanie należności wobec ZUS. Nie wykazano, żeby sytuacja losowa strony, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Ponadto nie przedstawiano żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych. W ocenie organu zebrane dokumenty pozwalają na stwierdzenie, że strona nie znajduje się w sytuacji, w której brak jest możliwości pozyskania środków finansowych na spłatę zadłużenia wobec ZUS. W niniejszej sprawie nie występują czynniki świadczące o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, takie jak wielodzietność, uwarunkowania rynku pracy, czy też uwarunkowania osobiste związane z niezaradnością życiową bądź niemożnością podniesienia kwalifikacji zawodowych. Dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych czynnikami zewnętrznymi, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe w ocenie ZUS nie można uznać, że za umorzeniem należności z tytułu składek przemawia ważny interes publiczny. Natomiast uznanie interesu strony za ważny, powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie jego własnego przekonania opartego na nie zrozumieniu przez organ jego trudnej sytuacji. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jej autor podniósł w szczególności, że czuje się pokrzywdzony decyzją, gdyż nie był informowany przez 5 lat ani przez ZUS, ani przez Urząd Skarbowy o narastającym zadłużeniu czy o przeciwwskazaniach do prowadzenia działalności bez opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy w dniu 25 października 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że posiada 1/6 udziału w nieruchomości o pow. 1350 m², zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 76 m² wybudowanym ponad 60 lat temu w stosunku do której toczy się przed sądem postępowanie o podział spadku i trwa już ponad 3 lata. Oświadczył ponadto, że dom wymaga remontu, a na działce znajdują się jeszcze zabudowania gospodarcze tzn. komórki, na tej nieruchomości mieszka sam w budynku gospodarczym o pow. ok. 40 m², jest to murowany budynek z pustaków, składający się z kuchni, pokoju i zrobionej łazienki, obok mieszka siostra z 4 – osobową rodziną. Wartość domu i całej działki wyceniono na ok. 670 000 zł. Część rodziny chce sprzedać nieruchomość, a Skarżący nie chce, ponieważ nie miałby gdzie mieszkać. Oświadcza, że pracuje w firmie ochroniarskiej [...] od 21 marca 2018 r. i zarabia ok. 1600 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz .U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, z późn. zm.), zwanej dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). Stosownie do dyspozycji art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 w.w. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie naprawy obuwia i wyrobów skórzanych, którą w dniu 1 lutego 2018 r. zawiesił. Nie wskazał z jakiego źródła aktualnie posiada dochód na pokrycie kosztów utrzymania, nie przedstawił zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków w wysokości 640 zł i dokumentów je potwierdzających. Przedstawił jedynie wyniki finansowe działalności gospodarczej za lata 2015-2017. Zatem organ w dacie podejmowanych decyzji nie miał wszystkich wymaganych danych do analizowania, czy Skarżący mógł spełniać przesłanki do umorzenia nieopłaconych składek. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku Skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Dopiero w toku prowadzonego postępowania sądowego Skarżący wyjaśnił, że pracuje w firmie ochroniarskiej [...] od 21 marca 2018 r. i zarabia ok. 1600 zł miesięcznie. Podał również, że posiada 1/6 udziału w domu mieszkalnym o pow. 76 m², który obecnie stanowi przedmiot postępowania spadkowego. Skarżący mieszka sam – obok tego domu - w budynku gospodarczym o pow. ok. 40 m², który jest murowanym budynkiem z pustaków, składającym się z kuchni, pokoju i łazienki. Nie przedłożył jednak jakiejkolwiek dokumentacji obrazującej przedstawione okoliczności, czy zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków, ewentualnie oświadczeń dotyczących stanu zdrowia. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób mu dostępny zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy (wobec prowadzonych spraw w postępowaniu spadkowym i obaw związanych ze sprzedażą domu mieszkalnego) brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Zdaniem Sądu, organ na podstawie udzielonych przez Skarżącego informacji mógł uznać, że ocena sytuacji materialnej i osobistej Skarżącego, nie daje podstaw do umorzenia spornych należności wobec ZUS. Końcowo odnosząc się do zarzutu Skarżącego, iż zadłużenie narosło z winy ZUS, czy Urzędu Skarbowego bowiem w ciągu 5 lat nie zawiadomiono skarżącego o istnieniu zaległości składkowych – należy stwierdzić, iż konieczność regulowania zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i organ nie ma obowiązku informowania o tych przepisach i zasadach wpłat. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Marginalnie Sąd zauważa, że nie ma przeciwwskazań, by Skarżący złożył ponowny wniosek o umorzenie należności, w szczególności gdyby zaistniały zmiany wpływające na jego sytuację bytową. Wskazane byłoby wówczas przedłożenie odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej stawiane tezy np. otrzymane rachunki, zeznania podatkowe, oświadczenia, czy zaświadczenia medyczne. Z tych względów, mając na uwadze, że organy zasadnie przyjęły brak przesłanek do umorzenia należności, Sąd skargę oddalił w myśl art. 151 p.p.s.a.