V SA/Wa 1021/08

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wnioskiem z dnia 22 września 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, J. P. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J. P. podała, że jest osobą bezrobotną i nie dysponuje środkami pozwalającymi na opłacenie wymaganych kosztów postępowania. Wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz małoletnią córką. Odnosząc się do źródeł utrzymania skarżąca podała, że jedyny dochód jaki uzyskuje pochodzi z wynajmu lokalu i wynosi 400 zł. Skarżąca jest właścicielką budynku mieszkalnego typu segment o powierzchni 230 m-. Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami pieniężnymi ani jakimikolwiek przedmiotami wartościowymi. Wobec wątpliwości odnoszących się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, pismem z dnia 24 września 2008 r. została ona wezwana do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez wyjaśnienie, w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia ujemnych skutków prawnych, z jakich ewentualnych źródeł dochodu (typu praca dorywcza) wnioskodawczyni czerpie środki na bieżące utrzymanie w związku ze złożonym oświadczeniem, że trzyosobowa rodzina składająca się z dwóch osób dorosłych i córki w całości utrzymuje się z zadeklarowanej w formularzu PPF kwoty 400 zł miesięcznie. Jeżeli przedstawiony w formularzu PPF dochód z najmu jest jedynym źródłem dochodów rodziny, skarżąca zobowiązana została do przedłożenia udokumentowanego spisu stałych wydatków rodziny odnoszących się do ponoszonych opłat eksploatacyjnych (opłaty za energię elektryczną, gaz, Internet, telefon, wywóz śmieci itp.) oraz podania, jaka jest miesięczna wysokość innych stałych kosztów ponoszonych przez rodzinę (typu zakup żywności, ubrań, leków, biletów komunikacji miejskiej itp). Skarżąca została wezwana do przedłożenia dokumentów poświadczających posiadanie aktualnie przez siebie oraz małżonka statusu osoby bezrobotnej, jak również wyjaśnienie powodów uzasadniających niepodejmowanie przez długi okres czasu pracy zawodowej. Wraz z wymienionymi dokumentami skarżąca zobowiązana została przedłożyć odpisy zeznań podatkowych (z dwóch ostatnich lat), informację na temat posiadanych rachunków bankowych i lokat, udokumentować wysokość dochodów uzyskiwanych z najmu nieruchomości (lokalu), a także wyjaśnić powody zadeklarowania w formularzu posiadania jedynie jednej nieruchomości, podczas gdy z dokumentacji dowodowej zawartej w aktach administracyjnych sprawy wynika, że jest ona również właścicielką innej nieruchomości. Wymienione wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 29 września 2008 r., jednakże do dnia rozpoznania niniejszego wniosku pozostało ono bez odpowiedzi. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Pomimo, że skarżąca objęła swoim żądaniem zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w postępowaniu sądowym zastępstwa procesowego, a więc wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy oparta być musi na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej strony z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wprawdzie to punkt 1, a nie punkt 2 art. 246 § 1 p.p.s.a. odnosi się do pełnego zakresu przyznania prawa pomocy (a więc zakresu objętego wnioskiem skarżącej), jednakże uwzględnieniu w niniejszej sprawie podlegało ustawowe zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przywołane zwolnienie znajduje swoje uzasadnienie (podstawę prawną) w art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ponieważ w niniejszej sprawie nie istniał od początku obowiązek poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych, jej wniosek o zwolnienie z tychże kosztów był bezprzedmiotowy i z tego powodu podlegał oddaleniu. Przechodząc do oceny złożonego wniosku w pozostałej jego części, a więc odnośnie do żądania ustanowienia radcy prawnego, uznać trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż do przyznania tego rodzaju pomocy jest uprawniona. Stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawę do przyznania tego uprawnienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która chcąc ustanowienia w jej sprawie z urzędu radcy prawnego zobowiązana jest przedstawić sądowi administracyjnemu argumenty uzasadniające niemożność poradzenia sobie samodzielnie z tym zadaniem. Omawiana tu niemożność ustanowienia pełnomocnika musi mieć swoje źródło w sytuacji majątkowej (finansowej) wnioskodawcy, nie może natomiast wynikać z innych przyczyn (o charakterze pozaekonomicznym). Celem wprowadzenia przez ustawodawcę wymogu przedstawienia informacji na temat sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy w formie polegającej na obowiązku wypełnienia urzędowego formularza jest uznanie, iż zaprezentowanie sytuacji osobistej w jej wymiarze rodzinnym oraz zarobkowym według określonego wzorca, w sposób usystematyzowany, najpełniej pozwoli sądowi dokonać analizy szeroko rozumianych możliwości finansowych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Analiza wskazanych przez daną osobę przesłanek uzasadniających jej żądanie, nie zawsze jednak będzie wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o prawo pomocy. Wątpliwości Sądu budzić może zarówno sposób przedstawienia określonych danych istotnych dla przyjęcia oceny możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania sądowego (np. pominięcie pewnych okoliczności faktycznych, brak wymaganej szczegółowości danych), jak i ich wiarygodność. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., w takiej sytuacji strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podane w niniejszej sprawie w formularzu PPF dane obrazujące sytuację majątkową oraz uzyskiwane przez skarżącą dochody wzbudziły wątpliwość w zakresie ich rzetelności. Z tego względu uznane zostały za niewystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przez skarżącą przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., polegającej na ustaleniu niemożności poniesienia przez składającą wniosek pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedłożenie przez skarżącą żądanych dokumentów, jak i wypowiedzenie się odnośnie do wskazanych w wezwaniu okoliczności faktycznych pozwoliłoby, z jednej strony, nie tylko na weryfikację rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej dochodów, ale z drugiej strony, także mogłoby potwierdzić ewentualną, trudną sytuację materialną, w jakiej skarżąca się w rzeczywistości znajduje. Skarżąca nie przedłożyła, mimo wezwania, dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową, nie przedstawiła też przyczyn, z powodu których uchyliła się od tego zobowiązania. Konsekwencją tego zaniechania jest brak możliwości ocenienia zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Informacje odnoszące się do rzeczywistych źródeł dochodu, z których finansowane są bieżące koszty utrzymania, czy też stan posiadanych oszczędności pozostały w sprawie niewyjaśnione. Podjęta przez skarżącą próba wykazania, że z kwoty 400 zł pokrywane są koszty utrzymania trzyosobowej rodziny, a więc kupno wyżywienia, ubrań, leków, wydatki ponoszone na córkę, która prawdopodobnie się uczy i nie uzyskuje własnych dochodów, czy wreszcie koszty eksploatacji budynku mieszkalnego o pow. 230 m- jest skazana na niepowodzenie, albowiem budzi zasadnicze wątpliwości. Sąd nie ma prawnych możliwości przyjęcia, że każda wątpliwość, jaka powstała w procesie badania sytuacji finansowej osoby wnioskującej o prawo pomocy, podlega rozstrzygnięciu na jej korzyść, tak jak i nie ma podstaw, by w niewyjaśnionym obszarze dokonywanej analizy stanu majątkowego czy rodzinnego strony, przyjąć określone domniemania odnośnie do wielkości posiadanych przez daną osobę aktywów, skali ponoszonych przez nią wydatków lub kształtu jej życia osobistego (rodzinnego). Ustanowienie zastępstwa procesowego wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów wynajęcia zawodowego pełnomocnika. Uchylenie się skarżącej od obowiązku wykazania, że znajduje się w sytuacji powyżej opisanej, a więc kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, skutkuje wydaniem orzeczenia odmownie rozstrzygającego zgłoszone żądanie. Rygoryzm zastosowanej sankcji ma swoje uzasadnienie również w pouczeniu, jakie zostało zawarte w przesłanym skarżącej wezwaniu, odnośnie do negatywnych konsekwencji zachowania się wbrew wyrażonemu w tym piśmie nakazowi. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego, a jednocześnie zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje skarżącej stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.