V SA/Wa 1023/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor Sądowy WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] ; [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne Uchyla zaskarżoną decyzję W dniu 19.05.2005 r. Z. B. złożyła wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu powadzonej działalności gospodarczej motywując go trudną sytuacją materialną. Decyzją z dnia [...].06.2005 r. ZUS Oddział w B. na podstawie art. 28 ust. 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres wrzesień 2002 - marzec 2005 r. uzasadniając ją brakiem stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Nie znaleziono też podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W efekcie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...].07.2005 r. utrzymał zaskarżony akt administracyjny w mocy. W efekcie złożonej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 9.12.2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 2490/05) stwierdzono nieważność tej ostatniej decyzji. W motywach orzeczenia wskazano, że organem właściwym do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek i wydania decyzji był Minister Pracy i Polityki Społecznej. Tenże Organ - w związku ze zmianą stanu prawnego - przekazał sprawę do rozpatrzenia Prezesowi ZUS, który przejął dalszy tok postępowania. Decyzją z dnia [...].11.2006 r. Prezes ZUS - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 w zw. z art. 28 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...].06.2005 r. W motywach podtrzymano argumentację zawartą w decyzji Organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. B. obszernie ukazała stan majątkowy jej rodziny podnosząc, że otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości ok. 400 zł, zaś małżonek emeryturę w wysokości ok. 1100 zł. Jednak ta kwota wystarcza na spłatę kredytu (350 euro miesięcznie) i bieżące utrzymanie, które pochłania tenże zysk z prowadzonej działalności gospodarczej (500 -700 zł miesięcznie). Skarżąca podniosła także, że po śmierci córki jej rodzina stała się rodziną zastępczą dla dwóch wnuków (stosowne orzeczenie Sądu uprawomocniło się w styczniu 2005 r.), którzy są nieuleczalnie chorzy i mają potwierdzony stopień niepełnosprawności. Ta sytuacja zmusza do stosowania odpowiedniej diety, co pochłania skromne dochody. Na dodatek maż skarżącej również jest "poważnie schorowany" i musi kupować leki, co dodatkowo pochłania ok. 150 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. Oceniając jakość przeprowadzonego postępowania stwierdzić trzeba, iż naruszono dyspozycję art. 10 k.p.a. Wynika z treści tego przepisu obowiązek umożliwienia stronie - przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ignorowanie tego prawa - tak na etapie postępowania przed Organem I, jak też II instancji - jest istotnym naruszeniem prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych w sprawie aktów administracyjnych. Z tego tytułu należałoby uchylić decyzje obu instancji jednakże zważyć trzeba, że akty te wydawane są przez Organy ZUS, a zatem wystarczy - w trosce o poszanowanie dyrektywy zawartej w art. 10 k.p.a. - wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Jest oczywiście możliwe, że tenże ostatni Organ - rozpoznając ponownie wniesiony środek zaskarżenia - uchyli decyzję Organu I instancji widząc potrzebę pełnego poszanowania zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) Warto też zwrócić uwagę, że rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) wymienia się jedynie przykładowo sytuacje, w których istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Użycie zwrotu "w szczególności przypadku" oznacza, iż nie wolno ograniczać się jedynie do sytuacji w tym rozporządzeniu wskazanych. Zdaniem Sądu sytuacja skarżącej kwalifikuje się, aby ją ocenić w świetle ogólnej reguły wynikającej z rozporządzenia (pomijając treść § 3 ust. 1 pkt 1-3) i wydać decyzję pozytywną. Za niedopuszczalne również należy uznać to, że w postępowaniu przed Organem I instancji, jak też II instancji uczestniczyły te same osoby: decyzję z dnia [...].06.2005 r. przygotowywała A. P., zaś podpisała E. R. (zob. k. 20 akt administracyjnych); te osoby uczestniczyły też w postępowaniu i przygotowaniu aktu administracyjnego z [...].11.2006 r. (zob. k. 100 oraz 96 - pismo z dnia [...].11.2006 r.). Takie postępowanie godzi w sens istnienia zasady dwuinstancyjności, a także praworządności. Trzeba zwrócić uwagę, ze - stosownie do treści art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. - pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawi, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Mamy i w tym zakresie z dość istotnym naruszeniem prawa. Mając na uwadze to, że wskazane wyżej uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak w sentencji.