V SA/Wa 1028/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary (spr.), Asesor Sądowy WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. - oddala skargę - Przedmiotem skargi z 16 stycznia 2007 r., wniesionej przez J. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 5 maja 2005 r. ( data wpływu do organu ) J. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie wszystkich zaległości wobec ZUS. W uzasadnieniu podał, że obecnie nie pracuje, od stycznia 2006 r. zawiesił działalność gospodarczą. Nie ma gdzie mieszkać, jest bezdomny. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie stać go na regulowanie należności. Decyzją z [...] lipca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej wskazał, że J. W. prowadził działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999 r. do 1 stycznia 2005 r. kiedy to działalność została zawieszona. Z tytułu prowadzonej działalności nie zostały uregulowane składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2004 r. w łącznej wysokości [...] zł w tym z tytułu składek wraz z odsetkami w kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w kwocie [...] zł i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami – [...] zł. Wyjaśnił też, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 21 czerwca 2005 ustalono, że J. W. jest zameldowany pod wskazanym Zakładowi adresem lecz mimo kilkukrotnych wizyt nie udało się zastać w nim zobowiązanego jak też, że nie ustalono statusu prawnego mieszkania poza tym, że znajduje się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej P. O. Z. w K. Natomiast ustalono, że dłużnik nie figuruje jako właściciel nieruchomości na terenie miasta K. J. W. zwrócił się o umorzenie zaległości, prośbę swoją uzasadniając trudną sytuacją materialno - bytową gdyż nigdzie nie pracuje, jest po rozwodzie z żoną i obecnie jest bezdomny. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak wystarczającego udokumentowania opisanej sytuacji materialnej dłużnika nie daje podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Decyzją z [...] września 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, J. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 lutego 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 3404/05, uchylił zaskarżoną decyzję nakazując ponowne, wnikliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie z zachowaniem wymogów kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS - po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego -decyzją z [...] grudnia 2006 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył ustalenia dokonane przez organ I instancji. Wskazał przebieg postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego zgodnie z wytycznymi Sądu. Podał, że w sprawozdaniu z kontroli doraźnej która została przeprowadzona w K. ul. [...] w dniu 01.08.2006 r J. W. poinformował kontrolującego, że z mieszkania znajdującego się pod w/w adresem został wymeldowany i do chwili obecnej nie ma miejsca stałego zameldowania, mieszka u kolegi w R. Według otrzymanych z Urzędu Miasta i Gminy w K. informacji J. W. został wymeldowany z pobytu stałego ul. [...] w K. decyzją Burmistrza K. dopiero dniem 22.04.2006 r. Po eksmisji jaką dłużnik miał zasądzoną po rozwodzie wszystkie rzeczy osobiste m.in. ubrania, buty pozostały w mieszkaniu i do tej pory ich nie odzyskał mimo licznych próśb i pism jakie kierował do komornika. Zobowiązany jest rozwiedziony od 2000 r. Dwoje dzieci mieszka z matką pod w/w adresem. Ma zasądzone na rzecz dzieci alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, których nie płaci, choć jak przyznał przekazuje nieregularnie pewne środki na ten cel (brak jest dokumentów wskazujących na poparcie tych twierdzeń). Odnośnie majątku posiadanego przez dłużnika, J. W. oświadczył, że pojazdu nie posiada, mieszkanie przy ul. [...] ma charakter własnościowy i to on wniósł je do małżeństwa. Wnioskodawca nadal podtrzymał swoje wcześniejsze oświadczenia, że jest bezrobotny i nigdzie nie pracuje, nie jest też zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Utrzymuje się z dorywczych prac i pomocy rodziny. Następnie organ wskazał, że zgodnie z bazą danych systemu PI Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. W. od dnia 04.10.2005 r. jest zgłoszony jako pracownik do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych przez Z. R. U. G. Sp. z o.o. z siedzibą w W. P. [...] gmina S. Miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia od dnia zgłoszenia przedstawia się następująco: - za m-c 10/2005-0,00 zł - za m-c 11/2005-l 904,76 zł - za m-c 12/2005 - 2300,00 zł - za m-c 01/2006 - 2460,00 zł - za m-c 02/2006 - 2046,89 zł - za m-c 03/2006 - 2000,00 zł - za m-c 04/2006 - 2000,00 zł - za m-c 05/2006 - 2200,00 zł - za m-c 06/2006 - 2450,00 zł - za m-c 07/2006 - 2760,00 zł - za m-c 08/2006 - 2450,00 zł - za m-c 09/2006 - 2675,00 zł - za m-c 10/2006-2450,00 zł Do daty wydania decyzji brak jest jakiejkolwiek informacji o wyrejestrowaniu, co potwierdza fakt pozostawania przez dłużnika w stosunku zatrudnienia. Dłużnik jest także zatrudniony w firmie S. S.A. z siedzibą z R. ul. [...] od 05.12.2005 r. na umowę zlecenie. Miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne od dnia zgłoszenia przedstawia się następująco: - za m-c 12/2005-721,57 zł - za m-c 07/2006 - 124.58 zł Organ podkreślił, że pomimo tych faktów, w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek spisanym w dniu 01.08.2006 r., oraz w protokole z przesłuchania w charakterze strony spisanym w dniu 01.08.2006 r., dłużnik nadal podtrzymywał swoje wcześniejsze oświadczenia o braku zatrudnienia. Dalej wskazano, że pismem z dnia 30.11.2006 r. zainteresowany został poproszony o wypowiedzenie się po raz kolejny w toku całego postępowania w kwestiach dotyczących m.in.: zatrudnienia w spółce Z.R.U.G. Sp. z o.o., wskazania posiadanych aktualnie zobowiązań z podaniem konkretnych podmiotów uprawnionych i kwot zobowiązań względem nich, przedstawienia deklaracji podatkowych za okres od 01/2005,przedstawienia swojej sytuacji zdrowotnej, wskazania osób, mogących się wypowiedzieć w kwestii bytowej i materialnej dłużnika oraz poinformowany o prawie czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania oraz o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Do dnia wydania decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych od dłużnika nie otrzymał żadnych dalszych dokumentów mogących stanowić dowód w toczącym się postępowaniu, ponadto dłużnik nie zajął stanowiska w żadnej z pytanych go kwestii. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne, organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uzasadnił to tym, iż wobec strony było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ uznał , że brak jest również możliwości udzielenia ulgi w postaci umorzenia z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania, a w szczególności spłata należności spowodowałaby ciężkie skutki dla strony zobowiązanej i jej rodziny. J. W. nie przedstawił żadnych wiarygodnych dokumentów, które świadczyłyby o jego trudnej sytuacji materialnej (finansowej), że nie może on ponieść ciężaru spłaty zadłużenia. Wnioski oraz oświadczenia przytaczane przez dłużnika pozostają w dużej sprzeczności ze sobą, a ponadto dłużnik świadomie składa nieprawdziwe oświadczenia organowi administracji publicznej celem uzyskania korzyści majątkowych. Kierując się tymi ustaleniami Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, J. W. wniósł o jej uchylenie zarzucając, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Przyznaje, że obecnie pracuje, ale nadal znajduje się w trudnej sytuacji. Jest bezdomny. Nie stać go na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Ma zaległości alimentacyjne, z wynagrodzenia prowadzona jest egzekucja alimentów na dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie. Umorzenie zaległości jest ważnym dla skarżącego interesem społecznym. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 5 maja 2005 r. (data wpływu wniosku do organu) J. W. wniósł o umorzenie wszystkich należności wobec ZUS. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż w stosunku do zainteresowanego, uzyskującego dochód było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazać jednak należy, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z obszernego uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności, jak również okoliczności ustalone z urzędu, a przede wszystkim – zatajony przez stronę - fakt uzyskiwania przez skarżącego stałych dochodów z tytułu zatrudnienia. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Podkreślenia wymaga, że pomimo uzyskanych przez organ dowodów na okoliczność pozostawania przez skarżącego w stosunku zatrudnienia w okresie od października 2005 r. do listopada 2006 r. ( k. 115-143 akt adm.), skarżący w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek spisanym w dniu 01.08.2006 r. w K., oraz w protokole z przesłuchania w charakterze strony spisanym w dniu 01.08.2006 r.,(k.106-108 akt adm.) - nadal podtrzymywał swoje wcześniejsze oświadczenia o braku zatrudnienia. Oświadczenia skarżącego składane w toku postępowania administracyjnego nie były więc wiarygodne i mogły budzić wątpliwości organu. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1- 3a u. s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.