V SA/Wa 1033/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż wraz z żoną otrzymują emerytury rolnicze w wysokości odpowiednio: 1.023,29 zł skarżący oraz 877 zł jego żona. Wnioskodawca przedstawił również swoje stałe miesięczne zobowiązania i wydatki w łącznej wysokości 1.495 zł. Wniosek nie został uzasadniony. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego, skarżący (pismem Sądu z [...] lipca 2017 r.) został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez udzielenie następujących informacji: 1) skoro oświadcza, iż cały majątek przekazał aktem notarialnym synowi, należy wyjaśnić czy korzysta wraz z żoną ze służebności osobistych bądź gruntowych, np. ze służebności mieszkania; 2) gdzie i na podstawie jakiego tytułu mieszka wraz z żoną, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem bądź innymi osobami, należy wskazać z kim mieszka i kto ponosi wydatki związane z mieszkaniem i jego eksploatacją; 3) skoro oświadcza, iż otrzymuje emeryturę rolniczą, to czy przekazał synowi gospodarstwo rolne (nieruchomości rolne), czy syn prowadzi działalność rolniczą, czy uzyskuje dochody z rolnictwa i w jakiej miesięcznej wysokości, czy otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, bądź inną pomoc finansową dla rolników, a jeśli tak to w jakiej wysokości w roku 2016 i 2017; 4) jaki jest stan rodzinny skarżącego, czy prócz syna posiada inne dzieci, rodziców, rodzeństwo, należy wskazać jaki jest stan majątkowego posiadania tych osób, czy osiągają one dochody i w jakiej miesięcznej wysokości, czy posiadają nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości, zasoby pieniężne; 5) czy wnioskodawca, jego żona, syn bądź inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają nieruchomości (w tym rolne), majątek ruchomy o znacznej wartości, np. samochody, sprzęt rolniczy; 6) czy wnioskodawca i jego żona otrzymują świadczenia alimentacyjne, czy korzystają z pomocy społecznej, pomocy syna bądź pomocy innych członków rodziny, ewentualnie osób trzecich, jeśli tak to należy wskazać w jakiej postaci, czy jest to pomoc finansowa, jaka jest jej miesięczna wysokość; 7) jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy, jego żony i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z wyżywieniem i ubraniem, należy wskazać poszczególne wydatki i ich miesięczną wysokość; 8) czy wnioskodawca, jego żona, członkowie jego rodziny, a także inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe, bądź zasoby pieniężne (oszczędności pieniężne, lokaty, udziały), zgromadzone w inny sposób niż na rachunkach bankowych, a jeśli tak to w jakiej wysokości; oraz złożenie następujących dokumentów (ewentualnie ich potwierdzonych za zgodność kserokopii): 1) pełnych wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy do dnia otrzymania niniejszego wezwania , ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja), zajęcie bądź blokada rachunku; 2) zaświadczeń o wysokości emerytur wnioskodawcy i jego żony, bądź innego dokumentu, z którego wynika wysokość tych świadczeń, np. kopii decyzji, potwierdzenia ostatniego przekazu emerytur na rachunek bankowy bądź ich wypłaty w gotówce ("odcinek" emerytury); 3) odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy, jego żony i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe za rok 2016; 4) odpisu aktu notarialnego, na podstawie którego skarżący przekazał "majątek" synowi; 5) dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do aktualnie zajmowanego przez skarżącego mieszkania (pomieszczenia), np. aktu własności, umowy najmu mieszkania, umowy, z której wynika prawo do służebności mieszkania; 6) innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Pomimo upływu terminu zakreślonego w powyższym zarządzeniu strona nie udzieliła na nie odpowiedzi. Postanowieniem z 22 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza strona, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jej wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia. Wskazał, iż wraz żoną oddał całe gospodarstwo synowi bez zobowiązań finansowych i po opłaceniu co miesiąc stałych wydatków dysponują kwotą 403,29 zł na dwie osoby. W ocenie skarżącego, w jego przypadku, dotychczasowe wyjaśnienia były wystarczające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżący nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że wobec braku możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Strona nie wykonała bowiem zarządzenia referendarza sądowego wzywającego go do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które umożliwiłyby prawidłową ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Co istotne również do sprzeciwu skarżący nie załączył jakichkolwiek dokumentów, o które wzywał referendarz, nie wyjaśnił również wątpliwości referendarza poprzez ustosunkowanie się do pytań zawartych we ww. wezwaniu. Skarżący nie nadesłał m.in. odpisu aktu notarialnego na podstawie którego przekazał "majątek" synowi, odpisów zeznań podatkowych (swego, żony oraz osób z którymi prowadzi gospodarstwo domowe za 2016 r.), a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Brak przedstawienia przez stronę ww. dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń w ocenie Sądu świadczy o tym, iż strona nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Powyższe skutkowało zaś brakiem możliwości oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż analizując złożone przez skarżącego oświadczenia brak było możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, w szczególności wobec tego iż nie wykonał on wezwania z 12 lipca 2017 r. i nie przedstawił informacji oraz nie nadesłał dokumentów, które pozwoliłyby na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skarżący nie udokumentował również żadnych wydatków, jakie ponosi wraz z żoną na utrzymanie. We wniosku przyznanie prawa pomocy skarżący wymienił wydatki na węgiel, leki, energię elektryczną, wodę, gaz, szambo, odpady, abonament radiowo-telewizyjny oraz na środki czystości. Oszacował, że powyższe koszty miesięcznego utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 1.495 zł, a zatem ze świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony pozostaje im miesięcznie kwota 405,29 zł. Podkreślić jednak należy, że strona nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego oraz nie przedstawiając jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych kosztów utrzymania nie uprawdopodobniła składanych wyjaśnień. Biorąc pod uwagę, że skarżący nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, nie sposób było zatem stwierdzić, że wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.