V SA/Wa 1047/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Pismem z 10 października 2006 r. R. T. wystąpiła o umorzenie zaległych, po zmarłym mężu M. T., składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając prośbę podała, że nie ma za co żyć ponieważ nie uzyskuje żadnych dochodów oraz, że dwoje jej dorosłych dzieci pozostaje bez pracy. Decyzją z [...] października 2006 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako Prezes Kasy, rozpatrując powyższy wniosek R. T., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,u.u.s.r.-- odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, za okres od 4 kw. 1998 r. do 4 kw. 2006 r. w kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję organ orzekający przytoczył treść art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz stwierdził, opierając się na analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, że strona nie przedstawiła nowych okoliczności ani potwierdzających je dokumentów, które mogłyby mieć wpływ na podjęcie decyzji w sprawie. Jednocześnie przypomniał, że decyzjami z [...] października 2006 r. umorzono R. T. 100 % odsetek a także zastosowano ulgę w spłacie należności w formie rozłożenia zadłużenia na raty. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. T. podtrzymał prośbę o umorzenie zaległych składek podkreślając, że po śmierci męża pozostała z dwójką nieletnich wówczas dzieci i nieopłaconymi składkami. Oświadczyła, że oprócz renty rodzinnej nie posiada wraz z dziećmi żadnego dochodu oraz, że gdyby nie mieszkająca wspólnie z nią teściowa nie miałaby pieniędzy na uregulowanie rachunków za prąd. Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy, zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2006 r. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.-- oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że R. T. jest współwłaścicielem w 1/3 części gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowego, nabytego w drodze spadku po zmarłym mężu M. Z faktu posiadania gospodarstwa powyżej 1 ha przeliczeniowego wynika obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Dalej organ podał, że strona mieszka wspólnie z dorosłymi dziećmi, które mogą podjąć zatrudnienie a także, że w gospodarstwie nie było żadnych zdarzeń losowych, które mogłyby w znaczącym stopniu wpłynąć na sytuację materialną strony. Zaznaczył, że argument strony dotyczące ograniczonych możliwości płatniczych zostały uwzględnione przy wydaniu wcześniejszej decyzji o umorzeniu odsetek. Końcowo Prezes Kasy podkreślił, że sytuacja w jakiej znajduje się strona pozwala na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, zgodnie z decyzją z dnia [...] października 2006 r. W skardze z 29 stycznia 2007 r. na powyższą decyzję Prezesa Kasy z [...] grudnia 2006 r. R. T. podniosła, że większość zadłużenia po zmarłym mężu została uregulowana, a pomimo tego KRUS potrącał pieniądze z renty rodzinnej oraz ze świadczeń z tytułu odszkodowania. Oświadczyła, że mieszka z teściową oraz dwójką dzieci. Teściowa jest osobą chorą otrzymującą emeryturę. Córka ma 23 lata, studiuje i otrzymuje rentę rodzinną, a 21 - letni syn nie pracuje i nie uczy się. Dalej skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie spłacić zaległości w KRUS - ie oraz, że na ,,życie-- otrzymuje pieniądze od teściowej. Podkreśliła również, że renta otrzymywana przez córkę wystarcza tylko na studia. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazanych. Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--, lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych odsetek należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania, z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. i c) p.p.s.a. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania ,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.--, o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Prezes Kasy winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i 10 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Podstawą do ubiegania się przez skarżącą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników był brak dochodów uniemożliwiający uregulowanie tych należności. Prezes Kasy odmówił jednak umorzenia zaległych składek uznając, że sytuacja skarżącej pozwala na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, udzielonym decyzją z [...] października 2006 r. Jednocześnie Prezes Zakładu powołał się na brak istotnych zdarzeń losowych w gospodarstwie skarżącej, które mogły wpłynąć na jej sytuację materialną a także na możliwość podjęcia pracy przez dorosłe dzieci skarżącej. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności (dotyczące wcześniejszego rozłożenia należności skarżącej na raty, czy możliwości podjęcia pracy przez dorosłe dzieci skarżącej) nie mają istotnego znaczenia dla wyjaśnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego w kontekście treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., nie mogą zatem prawidłowo uzasadniać braku tej przesłanki. Natomiast sam fakt nie wystąpienia zdarzeń losowych w sytuacji skarżącej nie może, w rozpatrywanej sprawie, być wystarczający do uzasadnienia braku podstaw do umorzenia należności, w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Organ orzekający odstąpił od wyjaśnienia możliwości płatniczych skarżącej, nie kwestionując argumentów skarżącej o braku dochodów oraz o potrzebie korzystania z pomocy teściowej. W zakresie sytuacji materialnej skarżącej - która jako istotny element oceny ,,ważnego interesu-- zainteresowanej powinna być także prawidłowo ustalona - wiadomo tylko tyle, że została ona uwzględniona jako uzasadniająca rozłożenie zaległości na raty. Wcześniejsze wydanie decyzji o rozłożeniu zaległości składkowych na raty, jako wydanej w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym odrębnym wnioskiem skarżącej, nie powinno zwalniać organu rozpatrującego późniejszy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia sytuacji materialnej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. Zaniechania organu orzekającego w tym zakresie spowodowały, że zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności i nie poddaje się prawidłowej kontroli sądowej. Powyższy sposób przeprowadzenia postępowania administracyjnego wskazuje na naruszenie przez Prezesa Kasy zasady prawdy obiektywnej (materialnej) polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jak również art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej nie tylko do zebrania w sposób wyczerpujący ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W tej sytuacji możliwości płatnicze skarżącego - jako nie ustalone - nie zostały także uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany przepis u.u.s.r. a wydane orzeczenie należ uznać za nieuzasadnione. Należy również przypomnieć, że, przepisy procedury administracyjnej wymagają by ,,Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej-- (§ 3 art. 107 k.p.a.). Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącej ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., czym naruszył omówiony art. 107 § 3 k.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawia, że weryfikujący sprawę Sąd nie wie, co było powodem odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Konkludując Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne wskazuje na naruszenie omówionych powyżej przepisów procedury - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien wyjaśnić możliwości płatnicze skarżącej oraz jej sytuację materialną a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Niezbędne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków rodziny skarżącej, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, uzasadnienie spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możliwości, doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt 1 liti c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł w oparciu o art. 152 p.p.s.a. o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.