V SA/Wa 1052/13

Sygn. akt V SA/Wa 1052/13 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Piotr Piszczek Sędzia WSA Sędzia WSA - Dorota Mydłowska - Michał Sowiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz - Marcin Kwiatkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2013 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... lutego 2013r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z ... stycznia 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. na rzecz W. P. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Po rozpatrzeniu odwołania W. P. z dnia ... stycznia 2013 r. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. nr ... z dnia ... stycznia 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją nr ... z dnia ... lutego 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podkreślono m.in., że w dniu ... kwietnia 2005 r. P. P. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2005. W dniu ... marca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję nr ... o przyznaniu płatności w łącznej wysokości ... zł. Decyzja została doręczona W. P. w dniu ... marca 2006 r. Płatności przyznane w/w decyzją zostały w dniu ... kwietnia 2006 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu ... maja 2006 r. W. P. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. odpis skróconego aktu zgonu P. P., z którego wynika, że śmierć beneficjenta nastąpiła w dniu 31 lipca 2005 r. czyli przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania w/w płatności na rok 2005 r. Organ ustalił ponadto, iż kwotę w wysokości ... zł znajdującą się na koncie zmarłego pobrała żona W. P. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. zawiadomieniem z dnia ... listopada 2012 r. poinformował W. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych P. P. decyzją z ... marca 2006 r. Następnie decyzją z ... stycznia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. ustalił W. P. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości ... zł . W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję z ... stycznia 2013 r. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Oznacza to, że aby decyzja administracyjna wywierała skutki prawne, konieczne jest jej doręczenie lub ogłoszenie stronie. W sytuacji, gdy decyzja Nr ... z dnia ... marca 2006 r. o przyznaniu P. P. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., nie mogła zostać skutecznie doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, uznać należy, że decyzja taka nie wywołuje skutków prawnych. Oznacza to tym samym, że przekazane na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis ewidencji producentów środki pieniężne, w łącznej wysokości ... zł, zostały przekazane bez podstawy prawnej. W związku z tym pobrane przez W. P. płatności zostały pobrane nienależnie i w konsekwencji jest ona zobowiązana do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ powołał się również na przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa który przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wpłaty określonych środków publicznych, przy czym nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny z powodu której nastąpiła wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem także nienależnie lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy zmarłego rolnika, uznanych następnie za pobrane nienależnie. Zdaniem organu adresatem decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności powinna być osoba, która faktycznie pobrała wypłacone przez ARiMR środki finansowe. Krąg podmiotów, na rzecz których możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wyznacza bowiem sformułowanie "pobranych środków" z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Na powyższą decyzję W. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniosła, iż sporną kwotę objęła dopiero po śmierci beneficjenta będąc w przekonaniu, że zostały one wypłacone zgodnie z prawem na mocy niewadliwej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. Wskazała, iż jej rola ograniczyła się do pobrania z konta pieniędzy w pełnym przeświadczeniu, ze zostały one wypłacone należnie, zatem kwestionowanie jej dobrej wiary nie ma racji bytu. Dodatkowo, w ocenie skarżącej, należy poddać w wątpliwość, czy była ona beneficjentem przedmiotowej płatności, a w związku z tym czy administracyjny tryb żądania jej zwrotu jest uzasadniony. W odpowiedzi na skargę organ wzniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Podkreślenia wymaga również i to, że stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że zasługuje ona na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR, Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej. Zaznaczyć należy, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie indywidualnego postępowania administracyjnego, następuje w stosunku do tych płatności, które zostały uprzednio przyznane na podstawie decyzji administracyjnej. Zaznaczyć należy również i to, że decyzja ta winna być decyzją ostateczną, kończącą postępowanie w indywidualnej sprawie zainicjowanej stosownym wnioskiem. Oznacza to, że postępowanie w sprawie o ustalenie może się toczyć w stosunku do adresata decyzji o przyznaniu płatności. Skoro bowiem określonej osobie (wnioskodawcy) zostały udzielone środki finansowe (płatności), to w razie stwierdzenia, że środki te są nienależne, Prezes ARiMR uzyskuje kompetencję do ustalenia ich kwoty, a w konsekwencji do żądania ich zwrotu. Decydujące znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma zatem ustalenie, czy skarżąca – W. P. – była stroną wnioskującą o przyznanie płatności, co do których organ prowadził następnie postępowanie w sprawie o ustalenie ich kwoty. Przystępując do rozważenia powyższej kwestii, wskazać należy, iż płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przyznawane są na wniosek rolnika. Formularz wniosku o przyznanie płatności zawiera w części III (podmiot) rubryki, w których należy wpisać imię i nazwisko wnioskodawcy, jego PESEL, REGON, NIP oraz kod kraju dla osób nie posiadających obywatelstwa polskiego. W niniejszej sprawie w omawianych rubrykach wpisano: P. P. Oznacza to, że osoba ta była wnioskodawcą, a jednocześnie jest ona stroną indywidualnego postępowania administracyjnego jakie wszczyna wniosek. W rubryce numer 15 wniosku swój podpis złożył P. P. ze wskazaniem daty ....04.2005 r. W dniu ... marca 2006 r. Kierownik Biura wydał zatem decyzję przyznającą płatności na rok 2005, w której jako stronę postępowania (adresata) wskazał P. P. Decyzja została przesłana do strony. Bezspornym jest w sprawie, iż w dniu ... lipca 2005 r. P. P. zmarł. Zatem decyzja Kierownika Biura z dnia ... marca 2006 r. nie weszła do obrotu prawnego, bowiem jej adresatem była osoba nieżyjąca, której nie można było doręczyć decyzji (art. 110 k.p.a.). W tej sytuacji, postępowanie administracyjne z wniosku złożonego w dniu ... kwietnia 2005 r. powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, co organ I instancji uczynił w dniu ... października 2012 r. Zatem podnieść należy, iż W. P. nie była stroną postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o płatności na rok 2005, złożonego w dniu ... kwietnia 2005 r. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, iż niedopuszczalne było prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w stosunku do osoby, która nie była wnioskodawcą i nie toczyło się w jej sprawie indywidualne postępowanie administracyjne o przyznanie płatności. W konsekwencji, wydane w jego wyniku decyzje uznać należało za decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa. Wskazać należy, iż środki finansowe nie zostały przyznane stronie skarżącej Środki te zostały przyznane wnioskodawcy P. P. i wypłacone na wskazany we wniosku rachunek. To, że w następstwie późniejszych ustaleń okazało się, że decyzja o przyznaniu płatności nie weszła do obrotu prawnego, nie może dawać podstawy do tego, by stroną postępowania w kontrolowanej sprawie (o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności) czynić osobę trzecią, która faktycznie środki takie pozyskała. W takim przypadku można co najwyżej mówić o bezpodstawnym wejściu w posiadanie środków przyznanych i wypłaconych na rzecz innej osoby. Mając na uwadze wyłożone wyżej względy stwierdzić należało, iż sprawa zwrotu pobranych przez W. P. środków pieniężnych nie może być załatwiona w drodze rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy z zakresu prawa administracyjnego. Jest to bowiem sprawa cywilna, do której ewentualnie mogą znaleźć zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i nast.). Sprawa niniejsza nie podlega zaś rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. W tym miejscu przypomnieć należy, iż sąd administracyjny uwzględniając skargę, jeżeli uzna, że w kontrolowanej sprawie wystąpiły przyczyny określone w art. 156 k.p.a. – stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W] z dnia ... lutego 2013 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia ... stycznia 2013 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Z wyżej wskazanych względów, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 2