V SA/Wa 1053/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2006 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Przedmiotem skargi datowanej na ... stycznia 2007 r., wniesionej przez Pana Z. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes Zakładu") z dnia ... grudnia 2006 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Zakład") z dnia ... maja 2006 r. nr ... Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem datowanym na ... lutego 2006 r. Pan Z. A. wystąpił do Zakładu z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. W uzasadnieniu wniosku aplikant wyjaśnił, że powstanie zadłużenia spowodowane było m.in. bezprawnymi aresztowaniami. Ponadto wnioskodawca zaznaczył, że przez dziewięć lat pozbawiony był możliwości kierowania swoją firmą w skutek czego powstało znaczne (około ... zł) zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego i ZUS Ubezpieczeń Społecznych. Wcześniej zadłużenie to wynosiło około ... zł ale dzięki wyrzeczeniom część zadłużenia została uregulowana [...] maja 2006 r. odmówił umorzenia należności z tytułu: 1. składek w części finansowanej przez płatnika, na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od ... 2005 r. do ... 2006 r. w wysokości ... zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od ... 2005 r. do ... 2005 r. oraz od ... 2005 r. do ... 2006 r. w wysokości ... zł, - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od ... 2005 r. do ... 2005 r. oraz ... 2006 r. w wysokości ... zł, - odsetek liczonych do dnia... lutego 2006 r. w łącznej wysokości ... zł; 2. składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od ... 2005 r. do ... 2005 r. oraz od ... 2005 r. do ... 2006 r. w wysokości ... zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od ... 2005 r. do ... 2006 r. w wysokości ... zł, - odsetek liczonych do dnia ...lutego 2006 r. w łącznej wysokości ... zł. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Zakład powołał się art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Stwierdził, że płatnik nie wykazał istnienia przesłanek, z których wynika stan całkowitej nieściągalności zaległych należności. Umorzenie zaległych składek w niniejszej sprawie byłoby – w ocenie organu I instancji – nie tylko przedwczesne, lecz również bezzasadne. Mając bowiem na uwadze skuteczność dotychczas prowadzonej egzekucji oraz aktualną sytuację majątkową i osobistą dłużnika brak jest podstaw do dokonania wnioskowanego umorzenia. W przedmiotowej sprawie istnieją możliwości dochodzenia powstałego długu bez stworzenia sytuacji, w której zagrożone byłyby podstawy egzystencji samego płatnika jak i jego rodziny. Umorzenia należności nie uzasadniają także podane przez wnioskodawcę przyczyny powstania zadłużenia. Organ I instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą także przesłanki do umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – dalej "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r". Powyższa decyzja została doręczona Panu Z. A. w dniu ... czerwca 2006 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – karta ... akt administracyjnych Tom ...). Od decyzji Zakładu wnioskodawca wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten wpłynął do organu w dniu ... czerwca 2006 r. Decyzją z dnia ... grudnia 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu. W uzasadnieniu tejże decyzji stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności wobec tego umorzenie zaległych składek zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest niemożliwe. Przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w §3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. możliwość umorzenia należności z tytułu składek mogłaby znaleźć zastosowanie jedynie w odniesieniu do składek znajdujących się na koncie osobistym zobowiązanego. Pozostałe natomiast należności nie dotyczą ubezpieczenia społecznego ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. Należności te na podstawie art. 30 u.s.u.s. w ogóle nie podlegają umorzeniu. Pan Z. A. pismem datowanym na ... stycznia 2007 r. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podobnie jak we wniosku o umorzenie należności i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że powstanie zaległości nie było przez niego zawinione. W uzasadnieniu skargi jak i późniejszych pismach procesowych skarżący obszernie opisuje dotyczące jego osoby postępowania karne oraz postępowanie dotyczące zmiany przepisów o ochronie osób i mienia. W powyższych pismach skarżący podnosi również zarzuty dotyczące opieszałości różnych organów państwa, stawia także zarzuty korupcyjne dotyczące Prokuratury. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Sąd kierując się wskazanymi powyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, i stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prezes Zakładu rozpatrzył bowiem merytorycznie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu wydanej w pierwszej instancji pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z treścią art. 83 ust. u.s.u.s.. Sąd zważył, iż stosowanie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji tych, zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie przysługuje odwołanie do sądu cywilnego w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Zakładu, wydana w sprawie w I instancji w dniu ... maja 2006 r., została doręczona stronie w dniu ... czerwca 2006 r. Data ta jest bezsporna zarówno dla organu jak i samego skarżącego, i potwierdza ją formularz zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. ... akt admin. Tom ...). W decyzji tej zawarto pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, tj. poinformowano stronę, iż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji strona może zwrócić się do Prezesa Zakładu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zaznaczając przy tym, iż wniosek w tej sprawie należy złożyć w siedzibie Inspektoratu ZUS w G. (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez stronę w siedzibie ww. Inspektoratu w dniu ... czerwca 2006 r., o czym świadczy data stempla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. Inspektorat G., (k. ... akt admin. Tom ...). Nadto z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona występowała z prośbą do organu o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Potwierdzeniem powyższego jest również odpowiedź pełnomocnika organu na zarządzenie Sądu z dnia ... kwietnia 2007 r. wzywające do nadesłania koperty lub innego dowodu określającego datę wniesienia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Udzielając odpowiedzi na ww. wezwanie pełnomocnik organu pismem z dnia ... czerwca 2007 r. wyjaśnił, iż w posiadanej dokumentacji nie ma koperty ani innego dowodu określającego datę wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wydział Obsługi Kancelarii i Poczty w Inspektoracie ZUS w G. poinformował, że ww. wniosek wpłynął do organu w dniu ... czerwca 2006 r. (pismo pełnomocnika – karta ... akt sądowych). Zatem na podstawie stanu faktycznego sprawy należało stwierdzić, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął bezskutecznie w dniu ... czerwca 2006 r. Wobec tego wniesiony w dniu ... czerwca 2006 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powinien być merytorycznie rozpoznany. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej -polegającej na wniesieniu odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) - jest zachowanie ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Uchybienie tego terminu powoduje bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony po terminie, obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stwierdzić tę okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzenie przez organ odwoławczy, że odwołanie zostało złożone po upływie terminu, zobowiązuje ten organ do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (v. wyrok NSA z 10 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA 1517/98, LEX nr 48573, wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesionego po upływie ustawowego terminu stanowi rażące naruszenie prawa. Warto przy tym zaznaczyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (v. wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Reasumując, skarżący nie dochował w sprawie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu, stosownie do ww. art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., obowiązany był więc wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrzenie zaś środka odwoławczego wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony - co miało miejsce w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym (postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) decyzji ostatecznej, a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.). W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja - jak wykazano - nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące nie poddają się kontroli Sądu. Z tego powodu Sąd nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Wyrokowanie zdeterminowane zostało omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.