V SA/Wa 1061/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant: - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2016 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom: oddala skargę. Po rozpatrzeniu odwołania M. W. z dnia [...] lutego 2016 r. od decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom, wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne. W dniu [...] września 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Panu M. W. (zwanemu dalej również jako "Strona") pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75 000,00 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Decyzja została doręczona w dniu [...] września 2011 r. W dniu [...] listopada 2011 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął wniosek Strony o płatność, która została wypłacona 22 grudnia 2011 r. W dniu [...] grudnia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wystosował do Strony pismo informujące o konieczności przedłożenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 26 listopada 2014 r., dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia, wskazując, że za nieprzedłożenie ww. dokumentów w wyznaczonym terminie przewidziano sankcję w formie zwrotu 15% kwoty pomocy przyznanej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Jednocześnie Strona została poinformowana, iż w przypadku niewywiązania się z zobowiązania do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, tj. do dnia 27 września 2014 r., zgodnie z § 20 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy. Ww. pismo doręczono w dniu [...] grudnia 2012 r. W dniu [...] lutego 2013 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR zaświadczenie Wyższej Szkoły [...], o kontynuowaniu nauki na 2 roku studiów wyższych i planowanym terminie ukończenia nauki w terminie do 31 marca 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z dnia [...] maja 2014 r. poinformował Stronę, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2014 r, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 501) został rozszerzony katalog zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. W związku z powyższym organ I instancji poinformował Stronę o możliwości potwierdzenia zaistnienia ewentualnych okoliczności, poprzez złożenie w terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania ww. pisma stosownych dokumentów, w tym oświadczenia o wystąpieniu okoliczności wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami oraz dokumentami potwierdzającymi zaistnienie tych okoliczności. Strona nie odniosła się do powyższego wezwania. W dniu [...] lutego 2015 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR podanie o wydłużenie terminu uzupełnienia wykształcenia do dnia 30 marca 2015 r., wskazując jako powód problemy finansowe związane z zaciągniętymi kredytami i wprowadzeniem embargo przez Rosję. Strona podniosła, iż obecnie jest w trakcie kończenia studiów rolniczych. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie tego podania (wniosku). W dniu [...] września 2015 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR dyplom ukończenia studiów, wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r. wraz z suplementem do dyplomu. Pismem z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zawiadomił Stronę o wszczęciu z dniem [...] października 2015 r. z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności a decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r, ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w wysokości 75 000,00 zł, powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Od przedmiotowej decyzji Strona złożyła odwołanie. Uznając bezzasadność wniesionego odwołania organ II instancji w pierwszej kolejności przywołał mające zastosowanie w sprawie regulacje krajowe oraz unijne tj: - ustawę z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, z późn. zm.), zwaną dalej "ustawą PROW"; - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2014, poz. 201, z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem wykonawczym". - rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe ([...]) - rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe ([...]) Organ podkreślił jednocześnie, że zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli Beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1 lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Natomiast zgodnie § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 - zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.  Z kolei stosownie do § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, Beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż M. W. w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy, tj. na dzień [...] czerwca 2011 r. nie posiadał, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia wykonawczego, odpowiednich kwalifikacji zawodowych, jak również nie posiadał udokumentowanego, wymaganego stażu pracy w rolnictwie. Strona na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie figurowała w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczeniem została objęta dopiero od dnia [...] listopada 2011 r., zgodnie z zaświadczeniem z KRUS z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...] . W złożonym zaś wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej oświadczeniu o sposobie uzupełnienia wykształcenia, Strona wskazała, iż posiada wykształcenie średnie, które umożliwia jej uzupełnienie kwalifikacji wymaganych przepisami rozporządzenia wykonawczego. Strona zobowiązała się w okresie od 1 października 2010 r. do 31 marca 2014 r. podjąć naukę w Wyższej Szkole [...], uzyskując po jej zakończeniu tytuł inżyniera ogrodnictwa. Jednocześnie o obowiązku przedłożenia do dnia 26 listopada 2014 r. dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia organ I instancji przypomniał Stronie w piśmie informacyjnym z dnia [...] grudnia 2012 r. Jednocześnie M. W. dopiero w dniu [...] lutego 2015 r. wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z podaniem o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia. Ponadto, Strona w dniu [...] września 2015 r. dostarczyła do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR kopię dyplomu ukończenia studiów, informującego o uzyskaniu w dniu [...] kwietnia 2015 r. tytułu zawodowego inżyniera. Dokument został wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r. Wszystko to Strona wykonała już po upływie zakreślonego przez obowiązujące przepisy terminu, tj. po upływie terminu wynikającego z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, przypadającego na dzień 27 września 2014 r. Zatem M. W. w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu płatności, tj. do 27 września 2014 r. nie spełnił warunku, z zastrzeżeniem dopełnienia którego została wydana decyzja o przyznaniu pomocy finansowej, tj. nie uzupełnił wykształcenia. Organ zauważył także, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności, które mogłyby być uznane za siłę wyższą, bądź nadzwyczajną sytuację tzn. takie, które przewidziane zostały w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, lub w § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył M. W. wskazując, że konsekwencją tej decyzji jest również zwrot pomocy uzyskanej w ramach działania "Modernizacji Gospodarstw Rolnych" w kwocie 132.586 zł wraz z odsetkami. Zdaniem skarżącego decyzje o zwrocie pomocy są nieadekwatne do zaistniałej sytuacji, ponieważ ostateczna kontrola wykonania projektu nie wskazała żadnych uchybień za wyjątkiem braku uzupełnienia w terminie wykształcenia, które ostatecznie zostało uzupełnione. Poza tym żądania przez ARiMR zwrotu dotacji wraz z odsetkami jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (zobowiązania do zapłaty żądanej kwoty spowoduje likwidacje prowadzonego gospodarstwa). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Mając zatem na uwadze ww. podstawy orzekania sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ. Przypomnieć należy, że art. 29 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi do określenia, w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Na podstawie tej delegacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał dnia 17 października 2007 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", objętego PROW 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm., dalej: rozporządzenie MRiRW). W myśl § 18 ust.1 pkt 6 rozporządzenia MRiRW w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania Skarżącemu pomocy finansowej, beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3, a stosownie do § 19 pkt 6 powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Wymieniony § 6 ust.3 rozporządzenia MRiRW stanowił natomiast, że osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Rozporządzeniem z dnia z dnia 17 kwietnia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienił rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz.501, dalej: rozporządzenie zmieniające). W wyniku zmiany § 19 pkt.6 rozporządzenia MRiRW został rozszerzony o zapis, iż w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - zaświadczenie potwierdzające uzupełnienie wykształcenia należy złożyć w terminie w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Przepis § 22 ust.1 pkt.2 został wówczas dodany i stanowił, że innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6. Rozporządzenie zmieniające weszło w życie z dniem następującym po ogłoszeniu, to jest dnia 19 kwietnia 2014 r. a zmieniane przepisy § 19 pkt. 6 i § 22 pkt. 2 miały zastosowanie również do beneficjentów, którym przed dniem wejścia w życie tegoż rozporządzenia upłynęły terminy na spełnienie warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia MRiRW. Przypomnieć też należy, że zgodnie z treścią art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFROW)- Dz. UE. L. 368 str. 15 (dalej rozporządzenie Komisji (WE) nr. 1974/2006): 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. 2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Niesporne w sprawie jest, że ostateczną decyzją z [...] września 2011 r. Skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w kwocie 75.000,00 zł. Decyzja zawierała pouczenie o obowiązku dopełnienia zobowiązania o uzupełnieniu wykształcenia w okresie 3 lat od doręczenia decyzji oraz obowiązku przedłożenia w terminie 60 dni od dnia upływu wskazanych 3 lat dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia. Obowiązek dopełnienia powyższego zobowiązania zawarty w pouczeniu decyzji był zgodny z treścią § 6 ust. 3 rozporządzenia MRiRW i treścią pisemnego zobowiązania skarżącego z dnia [...] września 2010 r. złożonego przy wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Decyzja o przyznaniu pomocy została doręczona skarżącemu w dniu 27 września 2011 r. Zatem termin do uzupełnienia wykształcenia mijał 27 września 2014 r., a termin do złożenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w dniu 26 listopada 2014 r. Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami organu strona dopiero w dniu 4 września 2015 r. złożyła w [...] Oddziale Regionalnego ARiMR dyplom ukończenia studiów wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r. Jest to termin, który przekracza zarówno termin podstawowy 3 lat od doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, jak i termin potencjalnie przedłużony w oparciu o § 19 pkt 6 w zw. z § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ARiMR. Reasumując sąd podkreśla, iż z akt sprawy nie wynika aby opóźnienie w uzyskaniu wykształcenia było spowodowane usprawiedliwionymi i niezależnymi od skarżącego okolicznościami. Poza tym skarga nie powołuje się na takie okoliczności. Z powyższych względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.