V SA/Wa 1072/13

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia ... lutego 2013 r. Nr ... w przedmiocie określenia wysokości dotacji przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych; Skarżąca wystąpiła - na urzędowym formularzu PPF – z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, jak i oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwójką dzieci, które wychowuje samotnie. Skarżąca posiada mieszkanie o pow. ... m ² oraz samochód osobowy ...z ... r. Dochody Skarżącej z umowy o pracę wynoszą brutto ... zł oraz otrzymuje alimenty na syna w wysokości ... zł. Ponadto Skarżąca wskazała, iż znaczną część wynagrodzenia przeznacza na opłaty (czynsz, energia, gaz, przedszkole, opiekunka, żywność, lekarstwa, środki czystości, ubrania). Ponadto spłaca kredyty zaciągnięte w 2006 i 2012 r. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Skarżąca podała, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych i lokat. Miesięcznie na żywność wydaje ... zł, na leki ... zł, na ubrania i obuwie ... zł. W załączeniu Skarżąca nadesłała wydruki potwierdzające wydatki mieszkaniowe, wydatki na przedszkole, opłaty za obiady szkolne, opłaty za energię, telefon, zaświadczenie o wysokości miesięcznego wynagrodzenia oraz dokumenty dotyczące zaciągniętych kredytów i harmonogramy spłat. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskująca byłaby zobowiązana składa się wpis od skargi w wysokości ... zł. Oświadczenie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest nieodzowną przesłanką, po weryfikacji zawartych w nim danych, przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, a wezwanie do podania dodatkowych informacji pozwalających na ocenę jej sytuacji finansowej nie zostało wykonane w sposób określony w wezwaniu. W szczególności wskazać należy, iż Skarżąca nie nadesłała wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy. Nadesłane potwierdzenia pojedynczych transakcji obciążających rachunek Skarżącej nie czynią zadość wezwaniu Sądu, gdyż nie wskazują rzeczywistych obrotów na rachunku, nie wskazują salda rachunku po transakcji. W tej sytuacji nie można było ustalić jak w rzeczywistości wygląda sytuacja materialna Skarżącej, czy Skarżąca nie posiada na rachunkach bankowych środków pieniężnych czy też posiadane środki przeznacza wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazać również należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów, które nie służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). W tej sytuacji nie można uznać za wydatki konieczne wydatków na spłatę kredytu samochodowego. Ponadto posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu nie uzasadnia prawa pomocy. Nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z zakupem i eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem itp. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Samochody wykorzystywane natomiast w działalności gospodarczej generują koszty, które wpływają na (obniżają) wysokość dochodów do opodatkowania. Ponadto nie mogło ujść uwadze to, iż dochody Skarżącej z pracy i alimentów (... zł) nie pokrywają wskazanych przez Skarżącą miesięcznych wydatków na utrzymanie i spłatę kredytów tj. kwoty około ... zł (rata samochód – ... zł, rata kredytu mieszkaniowego – ... zł (... CHF), czynsz – ... zł, przedszkole - ... zł, obiady dla dzieci - ... zł, telefon - ... zł (średnia z 3 miesięcy), energia – ... zł, żywność – ... zł, leki – ... zł i ubrania i obuwie – ... zł). W tej sytuacji należało uznać, iż Skarżąca może mieć dodatkowe źródło dochodów lub posiada oszczędności pieniężne. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżąca, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.